
Για την έκθεση «Αστοχίες» του Δημήτρη Τρίκα που παρουσιάζεται στην Βιβλιοθήκη της ΕΣΗΕΑ. Στο πλαίσιο της έκθεσης οργανώνεται δημόσια συζήτηση με τίτλο «Σε ποιον ανήκει η πόλη;» την Τετάρτη 25 Νοεμβρίου.
Γράφει ο Νίκος Ξένιος
Είδα την πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση «Αστοχίες» που επιμελήθηκε ο Δημήτρης Τρίκας σε έναν χώρο κοινής αποδοχής: στην ιστορική βιβλιοθήκη «Δημήτρης Ι. Πουρνάρας» της ΕΣΗΕΑ, στην οδό Ακαδημίας. Κύριο χαρακτηριστικό της έκθεσης είναι ότι συνυπάρχει σε έντονη αντίστιξη με έναν οργανισμό που προασπίζεται την ορθή χρήση του λόγου, αναρτώντας πάνω στα ράφια της απόλυτα «κλασικής» βιβλιοθήκης το graffiti «Ωχι στοιν αστοικί ωρθωγραφύα» (Γιάννης Σκαλτσάς, όπου η λέξη αστική σημαίνει ταυτόχρονα «urbaine/του άστεως» και «bourgeoise/της αστικής τάξεως»): έργα τέχνης ενσωματώνονται σε βιτρίνες με βιβλία αξίας μόνο για να παραγάγουν αυτήν την αντίστιξη, ή απλώς γιατί χρωματικά ταιριάζουν.
Ανατέμνοντας το αστικό περιβάλλον της Αθήνας μέσα από τα μάτια εικαστικών καλλιτεχνών, μηχανικών και αρχαιολόγων, επιχειρεί να ανατάμει, κυρίως, το εννοιολογικό/πολιτιστικό/ιδιοσυγκρασιακό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαπράχθηκαν σημαντικά σφάλματα
Σε υλικό- πολιτικό- και- γλωσσικό επίπεδο η έκθεση αποκαλύπτει ότι, κατά τις δεκαετίες διαμόρφωσης της ελληνικής πρωτεύουσας, έγιναν εσφαλμένες επιλογές: σφάλματα αρχιτεκτονικής (ταχύρρυθμη οικοδόμηση, αντιπαροχή και εξαφάνιση της βλάστησης, απουσία αυλής πάρκινγκ από τις πολυκατοικίες κοκ), σφάλματα μηχανικής (μη αντισεισμικά υλικά, φτηνές κατασκευές, γρήγορη ανέγερση κτηρίων μιας εφήμερης χρήσης, κοκ), σφάλματα γεωτεχνικής (λυγισμός, διάτμηση, κόπωση, ερπυσμός υλικών, ρευστοποίηση εδάφους κοκ) και σφάλματα αστικού σχεδιασμού (υδροκεφαλισμός πρωτεύουσας, «λευκή» ή άλλη «δραπέτευση», ερημοποίηση της υπαίθρου, φτωχοποίηση περιοχών, κοκ), ασυνεπής πολιτικός λόγος (ανεκπλήρωτες υποσχέσεις για καλύτερες συνθήκες ζωής, παραπλανητικά συνθήματα, απατηλός εκσυγχρονισμός, μηδενικό κίνητρο παραμονής στον τόπο καταγωγής, μηδενική επένδυση στην εγχώρια παραγωγή, κοκ).
![]() |
|
Δημήτρης Πλάντζος, σειρά «Urbania» |
Συνειδητή, φαντάζομαι, είναι η νοηματική διασύνδεση με την έκθεση του Μπάμπη Βενετόπουλου «Fault Line» της οποίας επιμελήθηκε επίσης ο κύριος Τρίκας. Επίσης, υπάρχει ένας υποδόριος ιστός που συνδέει τη νέα προβληματική με εκείνη του «Ανθρωπόκαινου» και της «Ουτοπίας του Τάτλιν».
Διαβάστε επίσης: «Το όνειρο του Τάτλιν: Ουτοπίες, η αιώνια επιστροφή» σε επιμέλεια Δημήτρη Τρίκα – Διέξοδοι από το άνυδρο εδώ και τώρα
Μια μελαγχολική αστυγραφία
Ο κύριος Τρίκας δεν οργανώνει την έκθεση αυτή στη βάση της καταγγελίας: ανατέμνοντας το αστικό περιβάλλον της Αθήνας μέσα από τα μάτια εικαστικών καλλιτεχνών, μηχανικών και αρχαιολόγων, επιχειρεί να ανατάμει, κυρίως, το εννοιολογικό/πολιτιστικό/ιδιοσυγκρασιακό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαπράχθηκαν σημαντικά σφάλματα οικοδόμησης, ρυμοτόμησης, αισθητικής αρτιότητας, συνέπειας πολιτικών υποσχέσεων. Εντάσσει, μάλιστα, στην έκθεσή τη «διαμαρτυρία/καταγγελία», ως αναπόσπαστο μέρος μιας «ημιτελούς απόπειρας» (βλ. το σύντομο φιλμ για τα ενιστάμενα σώματα γυναικών της Ελίζας Σόρογκα) που πνίγεται μέσα στον καλπάζοντα καταναλωτισμό. Η προσομοίωση του υλικού (βλ. την εργασία του Γιάννη Σκαλτσά) κατ’ουσίαν είναι η εσκεμμένα «ανωρθώγραφι» ένσταση στο πλαίσιο μιας επιβαλλόμενης ορθογραφίας, που βεβαίως δεν αντιπροτείνεται ως μια νέα ορθογραφία, απλώς αναρτάται για να αναδείξει το ατελέσφορον της γλωσσικής επάρκειας: μάλιστα, σ’έναν ραγισμένο γυάλινο κλωβό, η γλωσσική ανεπάρκεια συμπληρώνεται από ένα φιδοτόμαρο, που η περίφροντις καλλιτέχνις Doreida Xhogu αποκάλεσε σαρκαστικά «Η δύναμη του λόγου».
Ο Τρίκας εστιάζει το βλέμμα του θεατή στο ατελές, κρούοντας παράλληλα τον κώδωνα κινδύνου στην ασυνειδησία της μίζας, της αρπαχτής, του στείρου μιμητισμού και της αλόγιστης εκβιομηχάνισης που μόνο ολέθρια αποτελέσματα μπορούν να έχουν.
Ξεκινώντας από το υπέδαφος και προχωρώντας έως το αναρτημένο κατάμαυρο (ατελέσφορο) πανό διαμαρτυρίας στο Ε.Κ.Π.Α. που φωτογράφισε και επεξεργάστηκε ζωγραφικά ο Κώστας Χριστόπουλος («Πανεπιστήμιο 2016), ο ίδιος συνδυάζοντας εκτύπωση και σπασμένο γυαλί στο «Άτιτλο», ο Μπάμπης Καραλής στην κακοφτιαγμένη κολώνα του, η Μυρτώ Παπαδοπούλου με πηλό stoneware στη σειρά «Τerra II», η Doreida Xhogu στο δικό της «Άτιτλο», ο αρχαιολόγος Δημήτρης Πλάντζος στη μελαγχολική φωτογραφική σειρά «Urbania», η μηχανικός Μάγια Μπενίση με περγαμηνή Ιταλίας, ιαπωνικό χαρτί και μουσειακό χαρτί materica στη σειρά φωτογραφιών «The quiet study of ordinary failures»: αυτοί οι σκεπτόμενοι άνθρωποι δίνουν το στίγμα τους στον προβληματισμό χωρίς συγκεκριμένη πρόθεση τοποθέτησης (αν και η υποφώσκουσα πρόθεση είναι εμφανής: για παράδειγμα, ο «Ροζ φαλλός» της Αγγελικής Λόη επιστρατεύει φίλτρα καφέ, χρώμα παντζαριού, μεταλλικούς συνδετήρες, ξύλο, φωτεινά led και ξεβρασμένα κεραμεικά θραύσματα για να υψωθεί πάνω από τα κατάλοιπα μιας ακτής στην Αθηναϊκή «Ριβιέρα», κάνοντας με σαφήνεια ειρωνικό υπαινιγμό για το kitsch τερατούργημα που τώρα υψώνεται στο Ελληνικό). Αυτό που αναδεικνύεται είναι ο νεοπλουτικός επαρχιωτισμός στην ένταξή μας στα δυτικά αναπτυξιακά πρότυπα, αναντίστοιχα προς τη σχεδόν μηδενική αστικοποίηση της εγχώριας ζωής- και δη του άστεως.
![]() |
|
Κώστας Χριστόπουλος, άτιτλο, 2016, σπασμένο γυαλί και εκτύπωση, 26,5 x 31 εκ. Παραχώρηση του καλλιτέχνη και της γκαλερί Ζουμπουλάκη. |
Το άμορφο, το ημιδιαμορφωμένο, το τερατούργημα
Η μελαγχολική αυτή χαρτογράφηση της πόλης δεν περιλαμβάνει μόνο χλιαρές αστοχίες ή μικροαμέλειες και παραλείψεις: σ’ έναν ευρύτερο απολογισμό θα διαπιστώσει κανείς ασυγχώρητο décalage ανάμεσα στις προθέσεις και το αποτέλεσμα, σφάλματα μηχανικής, αποτυχίες. Τα ερωτήματα τα οποία ανακύπτουν (και η απάντηση των οποίων συνδέεται άρρηκτα με την ιδεολογία του ερωτώντος) είναι πολλά: για παράδειγμα, τι πήγε στραβά και «ρέταρε» η νεοκλασική εκδοχή οικοδόμησης και ρυμοτόμησης της προκαραμανλικής Αθήνας και ποια είναι τα συγκρουσιακά γνωρίσματα που αναδύθηκαν ως εμπόδια στην προέλαση νεωτερικότητας που ακολούθησε; Tι ακριβώς «αναμένουν» αυτές οι σιδερένιες προεξοχές στις ταράτσες των αθηναϊκών πολυκατοικιών που οι μηχανικοί τις αποκαλούν «αναμονές»; (Σ.Σ. οι «αναμονές» είναι ράβδοι οπλισμού που αφήνονται ελεύθερες ώστε ένας επόμενος όροφος, αν έρθει, να στηριχθεί πάνω τους, και συχνά δεν έρχεται, ή έρχεται πολλά χρόνια αργότερα, όταν τα σίδερα έχουν σκουριάσει και οι ιδιοκτήτες έχουν φύγει). Ποιοι παράγοντες επέβαλαν την κεντρομόλο συγκέντρωση του πληθυσμού και παρήγαγαν μια πόλη-τέρας; Είναι η Αθήνα η μόνη «πόλη-τέρας» της Ευρώπης και του δυτικού κόσμου εν γένει; Αντίθετα (διερωτάται ο Τρίκας:) μήπως οι ρυθμοί της αστικοποίησης επέτρεψαν στο δυσλειτουργικό έκτρωμα της ελληνικής πρωτεύουσας να αποδειχθεί, τελικά, ζωντανός πυρήνας πολιτισμού; Και γιατί ο «πολιτισμός» θα έπρεπε να φέρει ενδιάθετα τα γνωρίσματα της αρμονίας και της ομογενοποίησης, τη στιγμή που η αντίθεση και η διάσταση είναι γνωρίσματα του άτσαλου εκσυγχρονισμού και, ως εκ τούτου, τα διεστώτα μπορούν να αναδειχθούν σε αγαστή συνύπαρξη;
![]() |
|
Μυρτώ Παπαδοπούλου, «Terra II», πηλός |
Η έκθεση αποδέχεται την αποτυχία ως ολίσθημα (misfire) και ως ειλημμένη απόφαση, αντιδιαστέλλοντάς την προς την ασυνείδητη αστοχία. Άλλο το να υπογραμμίζεις τον αντιφατικό- και, κατά συνέπειαν, πολύπλευρο- χαρακτήρα της καθημερινότητας και της κουλτούρας σου και άλλο να υποδύεσαι την αρτιότητα ρισκάροντας την ατέλεια, διακινδυνεύοντας την αστοχία και, εν τέλει, ωραιοποιώντας το άθλιο αποτέλεσμα. Errare humanum est: η αποτυχία για τον Τρίκα είναι μια επιτρεπτή δυνατότητα, ένα «δικαίωμα»» ταυτόσημο με τη δοκιμή και την απόπειρα (essay), που εξ ορισμού είναι ημιτελής ή ατυχής. Το όλο ζήτημα μετακυλίεται στον τρόπο διαχείρισης της αστοχίας: η επισήμανσή της, η ανασκαφή των ιχνών της, η αυτοσαρκαστική έκθεση των αντιαισθητικών της εκτρωμάτων, κάλλιστα θα μπορούσε ιδεολογικά να συνιστά αντίσταση στη γενική επικράτηση της καπιταλιστικής, αγοραίας αξιοποίησης των πάντων. Ως εξ τούτου, ο Τρίκας εστιάζει το βλέμμα του θεατή στο ατελές, κρούοντας παράλληλα τον κώδωνα κινδύνου στην ασυνειδησία της μίζας, της αρπαχτής, του στείρου μιμητισμού και της αλόγιστης εκβιομηχάνισης που μόνο ολέθρια αποτελέσματα μπορούν να έχουν.
Δεν είναι τυχαία η νοηματική εγγύτητα του αρχαιοελληνικού ρήματος «αμαρτάνω» με το ρήμα «λανθάνω»: από το πρώτο προκύπτει η «αμαρτία», η ασυνείδητη αστοχία, ενώ από το δεύτερο προκύπτει το επίρρημα «λάθρα» και το επίθετο «λαθραίος». Η γλώσσα αποκαλύπτει πως πίσω από μια κατηγορία σφαλμάτων (αυθαιρεσίες, ακαταστασίες, προχειρότητες, αλλά και σκόπιμη εκμετάλλευση και βραχυχρόνια μίσθωση) καραδοκεί κάτι το κρύφιο και ένοχο. Σχολιάζοντας με λεπτότητα την έννοια (και το εμπράγματο ίχνος) του ανθρώπινου σφάλματος, η έκθεση διανοίγει τον ορίζοντα για μια μελλοντική, εκτενέστερη διεπιστημονική και διακαλλιτεχνική συνάντηση που ίσως και να φέρει τον τίτλο «Λάθη, δισταγμοί, εξάντληση: από την υπόσχεση της κοινωνικής ανόδου προς τη δυστοπία της μόνιμης αστοχίας».
* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου και χορού.
Δημόσια συζήτηση: «Σε ποιον ανήκει η πόλη;»
Στο πλαίσιο της έκθεσης οργανώνεται δημόσια συζήτηση με τίτλο «Σε ποιον ανήκει η πόλη;» την Τετάρτη 25 Νοεμβρίου 2026, στις 19.00, στην Βιβλιοθήκη της ΕΣΗΕΑ «Δημήτρης Ι. Πουρνάρας». Συμμετέχουν ο Δημήτρης Πλάντζος, καθηγητής κλασικής αρχαιολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ, η Πέννυ Κουτρολίκου, καθηγήτρια στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ, η Ελένη Κατρίνη, εντεταλμένη διδάσκουσα και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στην ίδια σχολή, και ο Τηλέμαχος Δουφεξής Αντωνόπουλος, εκδότης των Affect Editions.
Συμμετέχουν: Μπάμπης Καραλής, Αγγελική Λόη, Μάνια Μπενίση, Μυρτώ Παπαδοπούλου, Δημήτρης Πλάντζος, Γιάννης Σκαλτσάς, Ελίζα Σόρογκα, Doreida Xhogu και Κώστας Χριστόπουλος
Πληροφορίες
Διάρκεια: 11 Νοεμβρίου έως 24 Δεκεμβρίου 2026, κατά τις ημέρες και ώρες λειτουργίας της Βιβλιοθήκης
Χώρος: Βιβλιοθήκη της ΕΣΗΕΑ «Δημήτρης Ι. Πουρνάρας» της ΕΣΗΕΑ, Ακαδημίας 20, Αθήνα
Είσοδος: ελεύθερη
Οργάνωση παραγωγής: Art For Society

























