andrei 1

Για την όπερα «Αντρέι: Ρέκβιεμ σε οκτώ σκηνές» σε σύλληψη, σύνθεση, μουσική διδασκαλία, σκηνοθεσία και μουσική διεύθυνση της Δήμητρας Τρυπάνη και πρωτότυπο ποιητικό κείμενο του Παντελή Μπουκάλα, η οποία παρουσιάστηκε 25, 27 & 28.09 στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής – ΚΠΙΣΝ.

Της Έλενας Χουζούρη

Ο Αντρέι Ταρκόφσκι υπήρξε μια μοναδική περίπτωση στον χώρο του παγκόσμιου κινηματογράφου. Δεν αρκεί να τοποθετηθεί ανάμεσα στους δέκα κορυφαίους σκηνοθέτες όλων των εποχών, διότι το στίγμα του είναι τόσο ιδιαίτερο και ανεπανάληπτο ώστε να απαιτεί μια εξαιρετικά απαιτητική και πολυεπίπεδη ανάγνωση. Αυτήν ακριβώς που επιχείρησαν με τόλμη, γνώση, πίστη και, αξιοθαύμαστα πέτυχαν, η σκηνοθέτις Δήμητρα Τρυπάνη, ο ποιητής Παντελής Μπουκάλας και μια πλειάδα ηθοποιών και μουσικών στην παράσταση ήχου «Αντρέι: Ρέκβιεμ σε οκτώ σκηνές», που παρουσιάστηκε στην αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Οσο για τον Αντρέι, να θυμηθούμε ότι γεννήθηκε το 1932 στην Ζαβράζιε, μια μικρή πόλη της Σοβιετικής Ένωσης, ότι βίωσε από μικρός δύσκολα και καθοριστικά για την μετέπειτα πορεία του, την εκούσια απουσία του πατέρα του, ποιητή Αρσένι Ταρκόφσκι, ότι έζησε παιδική και εφηβική ηλικία κάτω από την στοργική σκέπη της μητέρας του, ότι σπούδασε στη Μόσχα, στο Ινστιτούτο Κινηματογράφου Γερασίμοφ, με δάσκαλο τον γνωστό σοβιετικό σκηνοθέτη, Μιχαήλ Ρομ –στον οποίο κατά δήλωσή του χρωστούσε πολλά– και ότι με την πρώτη του κιόλας κινηματογραφική εμφάνιση, στα τριάντα του χρόνια, το 1962 με την ταινία «Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν» κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας.

...βίωσε από μικρός δύσκολα και καθοριστικά για την μετέπειτα πορεία του, την εκούσια απουσία του πατέρα του, ποιητή Αρσένι Ταρκόφσκι...

Το 1965 έρχεται ο «Αντρέι Ρουμπλιόφ», που έχει ως θέμα τη ζωή και το έργο του κορυφαίου Ρώσου αγιογράφου του 15ου αιώνα. Το 1972 ολοκληρώνει την ταινία του «Σολάρις», βασισμένη στη νουβέλα του Πολωνού συγγραφέα Στανισλάφ Λεμ και υποψήφια για τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών, ενώ ένα χρόνο αργότερα έρχεται η κατά πολλοίς, αυτοβιογραφική ταινία του «Καθρέφτης», στην οποία εγκιβωτίζει και ποιήματα του πατέρα του, με πυρήνα της τα τραύματα που προκάλεσε στην παιδική του ψυχοσύνθεση ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Το 1976 έχουμε τη, βαθιά φιλοσοφικής και υπαρξιακής αναζήτησης, ταινία του «Στάλκερ», βασισμένη στην επιστημονικής φαντασίας νουβέλα των Ρώσων συγγραφέων, Αρκάντι και Μπορίς Στρουγκάτσκι, η οποία θεωρείται σταθμός στον ποιητικό και στοχαστικό κινηματογράφο που με προσήλωση διακονεί.

Το 1982, στην Ιταλία, γυρίζει την ταινία «Νοσταλγία», για την οποία την επόμενη χρονιά στο Φεστιβάλ των Καννών, μοιράζεται μαζί με τον Ρομπέρ Μπρεσόν, το Μεγάλο Βραβείο Δημιουργικού Κινηματογράφου, ενώ οι σοβιετικές αρχές κάνουν ό,τι μπορούν για να μην τιμηθεί με τον Χρυσό Φοίνικα, γεγονός που οδηγεί εκουσίως τον Αντρέι εκτός Σοβιετικής Ένωσης. Η τελευταία του ταινία με τίτλο «Η Θυσία», θα γυριστεί στην Σουηδία πια, το 1985, με Σουηδούς ηθοποιούς και με έντονο μπεργκμανικό χρώμα. Ένα χρόνο αργότερα, στην ωριμότερη στιγμή της ζωής και της δημιουργίας του, στα πενήντα τέσσερα μόλις χρόνια του, θα διαγνωσθεί με καρκίνο του πνεύμονα σε προχωρημένο στάδιο και θα καταλήξει.

Ο ίδιος δεν ήταν θρησκευόμενος με την στενόκαρδη έννοια του όρου, «δεν πιστεύω» έλεγε «αλλά επιλέγω να πιστέψω», θέση που διαφοροποιεί κατά πολύ την οπτική του απέναντι στον άνθρωπο και στη ζωή.

Όλες του οι ταινίες θα αποσπάσουν μια σειρά διακρίσεων και ο πρόωρος θάνατός του θα στερήσει από τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο, αυτόν που μπόλιασε την κινηματογραφική τέχνη, όσο κανένας άλλος, με την ποίηση, τον φιλοσοφικό στοχασμό, τη βαθιά μεταφυσική-υπαρξιακή αναζήτηση του ανθρώπου και τα προαιώνια ερωτήματά του για την προέλευσή του, την επί της γης πορεία του, τη μεταθανάτια κατάληξή του. Ερωτήματα που συνομιλούσαν ευθέως, με τα αντίστοιχα φιλοσοφικά του χριστιανισμού, ειδικότερα της μεγάλης, ορθόδοξης παράδοσης της χώρας του. Ο ίδιος δεν ήταν θρησκευόμενος με την στενόκαρδη έννοια του όρου, «δεν πιστεύω» έλεγε «αλλά επιλέγω να πιστέψω», θέση που διαφοροποιεί κατά πολύ την οπτική του απέναντι στον άνθρωπο και στη ζωή. Τον κινηματογράφο που υπερασπιζόταν με ελευθερόφρονο σθένος και αταλάντευτη προσήλωση αποκαλούσε «Ποιητικό κινηματογράφο».

Η παράσταση της Λυρικής, που απολαύσαμε και μας συγκίνησε, ήταν μια ολοκληρωμένη, υψηλής αισθητικής θερμοκρασίας και βαθιάς πνευματικότητας, ηχητική και ποιητική αναπαράσταση των επτά ταινιών του Ταρκόφσκι. Ένα πραγματικό επίτευγμα ήχου, μουσικής, κίνησης και βεβαίως κειμένου, γραμμένου από έναν άξιο ποιητή μας, τον Παντελή Μπουκάλα. Και όλα αυτά τα στοιχεία ήταν συνταιριασμένα με σπάνια αρμονία, ισορροπία και οικονομία, από την σκηνοθέτιδα Δήμητρα Τρυπάνη, της οποίας δουλειά ομολογώ δεν είχα ξαναδεί, και η περισσή ικανότητα της να δημιουργήσει/οικοδομήσει αυτό το τόσο σύνθετο, προκλητικά δύσκολο, καλλιτέχνημα, πραγματικά με εξέπληξε.

andrei 2

Από την πρώτη ήδη σκηνή, θαρρείς και έκανε την εμφάνισή του ο ίδιος ο Ταρκόφσκι με το σκηνικό που, εμένα προσωπικά, με ταξίδεψε στο «Στάλκερ» και τον χαρακτηριστικό ήχο του νερού που γουγλουκίζει από κάτω, τόσο γνώριμο σε όλες σχεδόν τις ταινίες του Ρώσου σκηνοθέτη. Και από κοντά το ποιητικό κείμενο του Παντελή Μπουκάλα που αρχίζει με την εικόνα του χριστιανικού σταυρού που σταδιακά στρεβλώνεται και μετατρέπεται σε αγκυλωτό σταυρό, εικόνα ποιητική που παραπέμπει στις φρικωδίες του Παγκόσμιου Πολέμου, τις οποίες βίωσε παιδί ο Αντρέι και τις μετουσίωσε στην κινηματογραφική φιγούρα του Ιβάν, Ιωάννη, Γιοχανατάν και όλων των παιδιών που χάθηκαν ή χάνονται στους πολέμους.

Ένα πραγματικό επίτευγμα ήχου, μουσικής, κίνησης και βεβαίως κειμένου, γραμμένου από έναν άξιο ποιητή μας, τον Παντελή Μπουκάλα.

Στο ποιητικό κείμενό του ο Μπουκάλας προσεγγίζει και αναδεικνύει όλα όσα βασάνισαν τους βαθυστόχαστους προβληματισμούς του Ταρκόφσκι: Η απώλεια, η ελευθερία, η ανελευθερία, ο πόλεμος, η πίστη, η θρησκεία. Το μοτίβο που διατρέχει αυτήν την ανάγνωση των επτά ταινιών του Αντρέι είναι το δέντρο, σύμβολο αιώνιο της ζωής επί της Γης. Ο ποιητικός αυτός λόγος εγκιβωτίζεται μέσα σε ένα ορμητικό ηχητικό ποτάμι, από μουσική, από πολυφωνικό τραγούδι, από σωματικά κρουστά, τόσο αρμονικά δεμένα μεταξύ τους, τόσο υποβλητικά και επιδραστικά, ώστε να πραγματώνεται στην εντέλεια αυτό που η σκηνοθέτις ονομάζει παράσταση ήχου, με την έννοια ότι ο ήχος είναι ο πυρήνας της αφήγησης. Για να διευρυνθεί, θεωρώ, η έννοια της θρησκευτικότητας που πρέσβευε ο Αντρέι, και που δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο ορθόδοξο δόγμα, στο κείμενο είχε εγκιβωτιστεί και το λουθηρανικό ρέκβιεμ καθώς και σπαράγματα λατινικής υμνογραφίας, έτσι ώστε να προσδίδεται μια ιερατική αίσθηση, ίσως υπερβολική κάποιες στιγμές.

Θα πρέπει να σταθώ όμως και στους, μακράν εξαιρετικούς, δεκαοχτώ, επί σκηνής, συντελεστές, οι οποίοι «έπαιζαν» ισάριθμες εκδοχές του ταρκοφσκικού σύμπαντος, ταυτισμένοι με τους ήρωες και τις ταινίες του Αντρέι. Ανάμεσά τους, ηθοποιοί, τραγουδιστές, μουσικοί, χορογράφοι, καθώς και το μουσικό σύνολο οκτώ μουσικών, που ένωσαν τις καλλιτεχνικές τους δυνάμεις για να τιμήσουν τον Αντρέι σε αυτό το μοναδικό Ρέκβιεμ σε οκτώ σκηνές.


 Η ΕΛΕΝΑ ΧΟΥΖΟΥΡΗ είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Τελευταίο της μυθιστόρημα, «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού. Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η «Στέγη» και ο Κρίστοφερ Κινγκ επιστρέφουν στην Κόνιτσα: τριήμερο φεστιβάλ με τις μουσικές κουλτούρες των νοτίων Βαλκανίων

Η «Στέγη» και ο Κρίστοφερ Κινγκ επιστρέφουν στην Κόνιτσα: τριήμερο φεστιβάλ με τις μουσικές κουλτούρες των νοτίων Βαλκανίων

Μπορεί ένα φεστιβάλ στα βουνά της Ηπείρου να σε μυήσει στη μουσική των Βαλκανίων; Από Παρασκευή 28 έως Κυριακή 30 Ιουνίου η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση και ο βραβευμένος με Γκράμι παραγωγός Christopher King επιστρέφουν για δεύτερη χρονιά στην Κόνιτσα αναζητώντας νέες απαντήσεις στο ερώτημα «Γιατί ΄ναι μαύρα ...

Πέντε σημαντικές εκθέσεις: Από τις αφίσες του Πάμπλο Πικάσο στα φωτογραφικά πορτρέτα της Σίντι Σέρμαν

Πέντε σημαντικές εκθέσεις: Από τις αφίσες του Πάμπλο Πικάσο στα φωτογραφικά πορτρέτα της Σίντι Σέρμαν

Εκρηκτική η εικαστική κίνηση την τελευταία περίοδο. Προτάσεις σημαντικών εικαστικών εκθέσεων που κέντρισαν το ενδιαφέρον μας. Κεντρική εικόνα: φωτογραφίες της Cindy Sherman από την έκθεση που εγκαινιάζεται προσεχώς στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.

Γράφει η Τόνια Μάκρα

...
«…που γι’ Αλεξανδρινό γράφει Αλεξανδρινός» – Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου μελοποιεί Καβάφη, για μία και μοναδική συναυλία στην Στέγη

«…που γι’ Αλεξανδρινό γράφει Αλεξανδρινός» – Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου μελοποιεί Καβάφη, για μία και μοναδική συναυλία στην Στέγη

Ένας Αλεξανδρινός γράφει μουσική για έναν Αλεξανδρινό. Το Σάββατο 25 Μαΐου στις 20:30 στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, μια μοναδική συναυλία έρχεται με την καλλιτεχνική υπογραφή του Δημήτρη Παπαδημητρίου. Ο καταξιωμένος συνθέτης μελοποιεί ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη σε εκδοχή ενδεκαμελούς ορχήστρας δωματίου, με πρωτότυπ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Και τα δύο βιβλία που βραβεύτηκαν με το Women's prize 2024 εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρασύρονται από τον εξτρεμισμό. Κεντρική εικόνα: αριστερά η Naomi Klein και δεξιά η V.V. Ganeshananthan.

Επιμέλεια: Book Press

...
Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο –  Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο – Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία του Αναγνώστη 2024 για βιβλία που εκδόθηκαν το 2023. Η τελετή απονομής, διοργανώθηκε, όπως κάθε χρόνο, στο Μουσείο Μπενάκη. 

Επιμέλεια: Book Press

Το μεγάλο τιμητικό βραβείο για το σύνολο του έργου της απονεμήθηκε στη ...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ