Η καταγωγή του ανθρώπου, ΣΤΕΦΑΝΟΣ Ν. ΓΕΡΟΥΛΑΝΟΣ

Βραβείο Ralph Waldo Emerson 2025

Η καταγωγή της ανθρωπότητας μας απασχολεί σχεδόν εμμονικά εδώ και τριακόσια χρόνια περίπου. Στο βιβλίο αυτό ο καταξιωμένος ιστορικός Στέφανος Γερουλάνος δείχνει πώς οι ισχυρισμοί μας για τους πρώτους ανθρώπους όχι μόνο διαμόρφωσαν την πνευματική κουλτούρα της Δύσης, αλλά και τον σύγχρονο κόσμο. Η ιδέα ότι υπήρχε ένα ανθρώπινο παρελθόν πριν από την καταγραμμένη ιστορία εμφανίζεται με τον Διαφωτισμό, όταν Ευρωπαίοι στοχαστές αρχίζουν να απορρίπτουν τις βασισμένες στη θρησκευτική πίστη αντιλήψεις και να υιοθετούν πιο εμπειρικές, θεωρητικά, απόψεις για την ανθρωπότητα και την ιστορία. Από τη «φυσική κατάσταση» και τις ρομαντικές αντιλήψεις για τους ευγενείς Γερμανούς βαρβάρους μέχρι τις θεωρίες για τους Νεάντερταλ και για έναν μητριαρχικό παράδεισο όπου την εξουσία ασκούσαν οι γυναίκες, ο Γερουλάνος παρουσιάζει την ποικιλία και την παραδοξότητα των ισχυρισμών που ενέπνευσαν πολλούς από τους μεγάλους στοχαστές του 18ου και του 19ου αιώνα, ανάμεσά τους τον Ζαν-Ζακ Ρουσσό, τον Κάρολο Δαρβίνο και τον Καρλ Μαρξ.
Οι απόψεις αυτές, όπως δείχνει ο Γερουλάνος, έγιναν κατά το μεγαλύτερο μέρος τους τα ιδεολογικά θεμέλια καταπιεστικών καθεστώτων και παγκόσμιων αυτοκρατοριών. Ο χαρακτηρισμός άλλων λαών ως άγριων επέτρεψε τη χωρίς ενοχές άσκηση βίας εναντίον τους. Οι αντιλήψεις για τους «Φονικούς Πιθήκους» που ήταν πρόγονοι στην εξέλιξή μας έκαναν τον πόλεμο να μοιάζει κάτι το φυσικό. Η εμφάνιση της σύγχρονης επιστήμης επιτάχυνε τον ιμπεριαλισμό της Δύσης.
Η εμμονή των ναζιστών με τη φυλή είχε τις ρίζες της σε αρχαιολογικούς ισχυρισμούς για τους προϊστορικούς Ινδογερμανούς. Η άποψη ότι οι Δυτικοί μπορούσαν να βομβαρδίζουν τους λαούς των αποικιών «μέχρι να επιστρέψουν στην Εποχή του Λίθου» κατέστη δυνατή όχι μόνο λόγω της πολεμικής τεχνολογίας, αλλά και λόγω της ανθρωπολογικής άποψης ότι ο πολιτισμός αναπτύχθηκε κατά στάδια.
Η Καταγωγή του ανθρώπου προτείνει μια αναγκαία, επίκαιρη και αποκαλυπτική ανάλυση του πώς η προσπάθεια να κατανοήσουμε την καταγωγή της ανθρωπότητας κατέληξε να γίνει υπηρέτρια πολέμων και αυτοκρατοριών, μια οπτική που θα αλλάξει για πάντα το πώς σκεφτόμαστε το απώτατο παρελθόν. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)