«Καθένας με το βάσανό του» της Μαριάνα Λέκι (κριτική) – Η καλοσύνη και το δράμα των καθημερινών ανθρώπων

Τι κοινό μπορεί να έχουν ένας ηλικιωμένος που ζει με τον σκύλο του, μια εργαζόμενη γυναίκα που καλείται να αλλάξει πόλη διαμονής για επαγγελματικούς λόγους και δυσκολεύεται να το αποφασίσει, μια εξηνταπεντάχρονη που πάσχει από ταχυπαλμίες και μια νεαρή γυναίκα που ζει με τον γιο της και ταλαιπωρείται από αϋπνίες; Το ένα κοινό τους στοιχείο είναι το ότι ζουν στην ίδια πολυκατοικία. Το δεύτερο και βασικότερο είναι ότι ο καθένας από αυτούς έχει κάτι που τον βασανίζει.

Η κυρία Βίζε, όπως και η αφηγήτρια του μυθιστορήματος Καθένας με το βάσανό του, ταλαιπωρείται από αϋπνίες. Παρά τα προβατάκια που μετράνε και οι δυο τους και παρά τις όποιες άλλες προσπάθειες καταβάλλουν, ο ύπνος δεν έρχεται. Αντ’ αυτού, έρχονται όλες οι ανησυχίες που απασχολούν το μυαλό τους, και όλες οι εκκρεμότητες τις οποίες πρέπει να τακτοποιήσουν. Αυτά συζητούν όταν συναντιούνται στον διάδρομο της πολυκατοικίας και αποφασίζουν από κοινού να αντιμετωπίσουν πιο δραστικά το πρόβλημά τους.

Ο κύριος Πολ έχει κλειστοφοβία και αυτό δυσκολεύει την καθημερινότητά του και τον κάνει δυστυχισμένο. Η κυρία Σβέρτερς υποφέρει από ιατρικά ανεξήγητες ταχυπαλμίες. Η νεαρή Λίζα έχει ένα μεγάλο ερωτικό βάσανο που την κρατάει δεμένη και το σέρνει παντού όπου πηγαίνει. Ο θείος Ούλριχ βγαίνει στη σύνταξη και, όσο κι αν τον πονάει, πρέπει να αδειάσει το γραφείο στο οποίο για μια ζωή δεχόταν τους ασθενείς του. Ένας νέος νοικάρης αντιμετωπίζει εχθρικά τους υπόλοιπους ενοίκους της πολυκατοικίας και διαμαρτύρεται συνεχώς για την έλλειψη ησυχίας. Η Καμίγ αρνείται να δεχτεί ότι πια δεν μπορεί να τα καταφέρει μόνη της και διαμαρτύρεται όταν ένα τρίτο άτομο αναλαμβάνει τη φροντίδα της. Η Λίντια επιλέγει τη μοναξιά, γιατί «η αρχή μιας ερωτικής σχέσης φέρνει υποχρεωτικά και το τέλος της».

Σύνδεση μέσω κοινών προβλημάτων

Η αφηγήτρια παρατηρεί τους ανθρώπους του περιβάλλοντός της, τους προσεγγίζει, οικοδομεί μια πολύ καλή σχέση μαζί τους, βλέπει ότι κάποιοι από αυτούς είναι θλιμμένοι, κουρασμένοι, ίσως και εξουθενωμένοι, ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Λόγους όχι τόσο σοβαρούς που να καθορίζουν τη ζωή του, όμως αρκούντως σημαντικούς για να χρωματίζουν την κάθε του μέρα και να την κάνουν μουντή, βαρετή, δύσκολη, ακόμα και ανυπόφορη. Είναι άνθρωποι με φόβους, εμμονές και ψυχαναγκασμούς που δυσκολεύονται να τους αντιμετωπίσουν μόνοι τους. Άνθρωποι των οποίων η επαφή με την πραγματικότητα έχει κλονιστεί και χρειάζονται κάτι ή κάποιον να τους εξισορροπήσει.

Η συγγραφέας, με ματιά στοργική, εστιάζει στα μικρά, καθημερινά προβλήματα, τα οποία τους ταλαιπωρούν και δεν τους αφήνουν να απολαύσουν τη μέρα τους και στο γεγονός όμως ότι έχουν το θάρρος να τα μοιραστούν με τον διπλανό τους, πράγμα το οποίο, πέρα από την αρχική ανακούφιση του μοιράσματος που προσφέρει, συνοδεύεται από την αίσθηση πως δεν είναι μόνοι, αφού όλοι έχουν κάποιο μικρό ή μεγάλο βάσανο στη ζωή τους. Εμπιστεύονται λοιπόν ο ένας τον άλλον, αναζητώντας όχι τον οίκτο αλλά κάποιου είδους παρηγοριά.

Ένα ευφυές κείμενο για τη συνάντηση με τους ανθρώπους που ζούνε δίπλα μας, για την παρηγοριά που μπορούμε να δώσουμε ή να πάρουμε από αυτούς

Το βιβλίο αποτελείται από μικρά κείμενα, τα οποία λειτουργούν και από μόνα τους, τόσο που δεν είναι ξεκάθαρο αν έχουμε στα χέρια μας μια συλλογή διηγημάτων ή ένα σπονδυλωτό μυθιστόρημα. Με απλότητα και ειλικρίνεια, πολλές μεγάλες αλήθειες διατυπώνονται στη ροή του λόγου, σαν να είναι μια μικρή, καθημερινή διαπίστωση. Ένα βιβλίο για τη δύναμη της ευγένειας και της καλοσύνης στα απλά, καθημερινά πράγματα. Ένα ευφυές κείμενο για τη συνάντηση με τους ανθρώπους που ζούνε δίπλα μας, για την παρηγοριά που μπορούμε να δώσουμε ή να πάρουμε από αυτούς, για την παραδοχή ότι πάντα υπάρχουν λόγοι για να είναι κανείς θλιμμένος, όμως υπάρχουν ακόμη περισσότεροι λόγοι για να είναι κανείς αισιόδοξος και να αντλεί όση περισσότερη ευχαρίστηση μπορεί από την καθημερινότητά του.

Γιατί το μεγαλείο της ζωής βρίσκεται στις λεπτομέρειες που την ομορφαίνουν και στη σύνδεση με τους άλλους, στη συμπόρευση και στο χέρι βοήθειας που μπορεί να κάνει τη ζωή όχι απλά υποφερτή αλλά και ευχάριστη. Κι ίσως να μην φαίνεται με την πρώτη ματιά, αλλά τελικά αυτό είναι τόσο απλό.

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Όποτε κάποιος μου μιλήσει άσχημα, τα προσβλητικά λόγια μένουν κολλημένα πάνω μου σαν πίσσα. Και συνεχίζω, πληγωμένη και δίκαια αγανακτισμένη, να ψάχνω επί ώρες την πληρωμένη απάντηση, για την οποία είναι πλέον πολύ αργά. Η ανικανότητά μου αυτή έχει και την καλή της πλευρά: το ίδιο κολλημένα πάνω μου μένουν και τα αναπάντεχα καλά και ευγενικά λόγια. Πρόσφατα κάλεσα τηλεφωνικά ταξί. Η γυναίκα στο τηλεφωνικό κέντρο μου είπε: «έχετε πολύ ωραία φωνή». Κι εγώ συνέχισα επί ώρες να σκέφτομαι ευχαριστημένη το κομπλιμέντο της. Δεν είμαι μόνο εγώ έτσι. Πριν από λίγες μέρες προσφέρθηκα να βοηθήσω μια ηλικιωμένη κυρία που περπατούσε φορτωμένη ψώνια. Όταν την άφησα, με κοίταζε λες και δεν είχα κουβαλήσει απλά τις σακούλες της δυο τετράγωνα, αλλά αυτή την ίδια στα δύσβατα κι επικίνδυνα μονοπάτια της ζωής. Οι μικρές κι αναπάντεχες καλοσύνες έχουν δύναμη. Την ίδια δύναμη δυστυχώς έχουν και οι αντίστοιχες κακίες.»

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

H Μαριάνα Λέκι (Mariana Leky) γεννήθηκε τo 1973 στην Κολωνία και σήμερα ζει στο Βερολίνο. Σπούδασε δημοσιογραφία και δημιουργική γραφή στο Πανεπιστήμιο του Χίλντεσχαϊμ.

Η Μαριάνα Λέκι, ©Udo Weier

Το 2017 το μυθιστόρημά της Το όνειρο της Ζέλμα (πρωτότυπος τίτλος: «Τι μπορείς να δεις από εδώ») αναδείχθηκε το αγαπημένο βιβλίο της χρονιάς των Γερμανών βιβλιοπωλών και έγινε μπεστ σέλερ. Είναι το πέμπτο βιβλίο της Λέκι και έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από είκοσι γλώσσες.

Η Λέκι έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία: το Allegra Prize (2000), το Lower Saxony Literary advancement award και το Advancement Prize για νέους καλλιτέχνες της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, αλλά και με υποτροφίες και χορηγίες για νέους δημιουργούς.