josef klein kentriki

Για το μυθιστόρημα της Ulla Lenze «Οι τρεις ζωές του Γιόζεφ Κλάιν» (μτφρ. Πελαγία Τσινάρη, εκδ. Πατάκη).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποια είναι τα ελάχιστα που χρειάζεται κάποιος για να είναι ευτυχισμένος; Υγεία, επαγγελματικές ευκαιρίες για να εξασφαλίζει τα προς το ζην, επαφή με τους γύρω, ελευθερία έκφρασης και επιλογών γενικότερα. Κι αν αυτά σήμερα θεωρούνται ως ένα βαθμό δεδομένα, έναν αιώνα πριν, τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά.

Ο Γερμανός Γιόζεφ Κλάιν, τον Ιανουάριο του 1925 φεύγει από την πατρίδα του, όπου δεν έχει καμιά επαγγελματική προοπτική, για να ζήσει το Αμερικάνικο Όνειρο. Το αρχικό σχέδιο ήταν να πάει στην Αμερική με τον αδελφό του, όμως τελικά πηγαίνει μόνος, αφού ένα εργατικό ατύχημα στερεί από τον αδελφό του την όραση από το ένα μάτι και ταυτόχρονα του στερεί τη δυνατότητα να ταξιδέψει στην Αμερική, η οποία δέχεται αυστηρά, καθ’ όλα αρτιμελείς μετανάστες. Η καινούργια ζωή του Γιόζεφ μόνο εύκολη δεν είναι. Ξεκινάει από το μηδέν με την ελπίδα ή μάλλον με τη βεβαιότητα ότι μια μέρα θα γίνει κάποιος. Απολαμβάνει την ελευθερία του, ασχολείται περιστασιακά με διάφορες δουλειές, αλλά καμιά δεν είναι αυτό που θέλει. Στη συνέχεια βρίσκει σταθερή δουλειά σε ένα τυπογραφείο και πλέον αφιερώνει τον ελεύθερο χρόνο του στον ραδιερασιτεχνισμό. Μέσα από τις συχνότητες του ασυρμάτου επικοινωνεί με ανθρώπους που βρίσκονται μακριά, μαθαίνει τι συμβαίνει στην άλλη άκρη της γης, «απολαμβάνει την αίσθηση ότι αφήνει όλο τον κόσμο να έρθει προς το μέρος του σε μια αδιάκοπη ροή».

Το βάρος μιας ανεπιθύμητης εθνικής ταυτότητας

Έπειτα από δεκαπέντε χρόνια που μένει στη Νέα Υόρκη, ο Γιόζεφ έχει πολιτογραφηθεί και νιώθει Αμερικανός. Αποφεύγει να δηλώνει την καταγωγή του, γιατί οι Γερμανοί δεν χαίρουν ιδιαίτερης συμπάθειας εκείνη την εποχή. Στην Ευρώπη ο Χίτλερ έχει καταργήσει το Σύνταγμα της χώρας του, οι γενικότερες προθέσεις του είναι εμφανείς, οι Εβραίοι διώκονται, οι αντιφρονούντες κινδυνεύουν. Στη Νέα Υόρκη οργανώνονται συχνά προπαγανδιστικές συγκεντρώσεις των ναζιστών, οι οποίοι προβάλλουν τον Χίτλερ ως σωτήρα και προσπαθούν να προσελκύσουν οπαδούς. Παράλληλα οργανώνονται και πολλές πορείες διαμαρτυρίας από εκείνους που νιώθουν τον κίνδυνο από την επικράτηση του ναζισμού που πλησιάζει. Τα επεισόδια μεταξύ των δύο ομάδων είναι αναπόφευκτα.

Όταν συνειδητοποιεί σε τι έχει μπλέξει, προσπαθεί να αποχωρήσει, αλλά δεν τα καταφέρνει. Εκβιαστικά, πείθεται να συνεχίσει τη συνεργασία με τις ναζιστικές μυστικές υπηρεσίες και να είναι παρών σε συγκεντρώσεις και εκδηλώσεις που του προκαλούν απέχθεια.

Ο Γιόζεφ προσπαθεί να κρατάει αποστάσεις από αυτή την πόλωση, και αποφεύγει τις πολλές κοινωνικές συναναστροφές. Όταν όμως οι ικανότητές του στον ασύρματο γίνονται γνωστές, κάποιοι της Γερμανικής Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών τον προσεγγίζουν, τού συστήνονται ως επιχειρηματίες κλωστοϋφαντουργίας και του ζητάνε να συνεργαστεί μαζί τους. Εκείνος το μόνο που θα έχει σαν υποχρέωση είναι το να στέλνει κρυπτογραφημένα μηνύματα στους συνεργάτες τους. Ο Γιόζεφ δέχεται, θεωρώντας το ως μια καλή επαγγελματική συνεργασία, και, χωρίς να το γνωρίζει, μεταδίδει μυστικές πληροφορίες για τη βιομηχανία και τον στρατό της Αμερικής, σε ανθρώπους στη Γερμανία. Όταν συνειδητοποιεί σε τι έχει μπλέξει, προσπαθεί να αποχωρήσει, αλλά δεν τα καταφέρνει. Εκβιαστικά, πείθεται να συνεχίσει τη συνεργασία με τις ναζιστικές μυστικές υπηρεσίες και να είναι παρών σε συγκεντρώσεις και εκδηλώσεις που του προκαλούν απέχθεια.

Έρχεται η εποχή που η Γερμανία κηρύττει τον πόλεμο στην Αμερική. Ο Γιόζεφ τότε συλλαμβάνεται από το FBI και φυλακίζεται στο Σαντστόουν, σαν κοινός εγκληματίας, γιατί πλέον και μόνο το να είσαι Γερμανός, είναι έγκλημα. Πέντε χρόνια αργότερα μεταφέρεται στη νήσο Έλις, η οποία παλιά ήταν το σημείο εισόδου και ελέγχου των μεταναστών, ενώ από την αρχή του πολέμου έγινε κέντρο κράτησης εχθρικών αλλοδαπών. Μένει φυλακισμένος συνολικά οκτώ χρόνια. Οκτώ χρόνια «στην υπνωτιστική μονοτονία της αιχμαλωσίας, σε μια ζωή χωρίς αποφάσεις. Μόνο χρόνος υπήρχε, ο χρόνος ήταν ο απόλυτος κυρίαρχος της ζωής του, ο χρόνος ως τιμωρία».

Οκτώ χρόνια «στην υπνωτιστική μονοτονία της αιχμαλωσίας, σε μια ζωή χωρίς αποφάσεις. Μόνο χρόνος υπήρχε, ο χρόνος ήταν ο απόλυτος κυρίαρχος της ζωής του, ο χρόνος ως τιμωρία».

Τον Ιούνιο του 1949 απελαύνεται. Επιστρέφει στη Γερμανία, η οποία προσπαθεί να επουλώσει τις πληγές της, και φιλοξενείται από τον αδελφό του και την οικογένειά του. Όμως, τα είκοσι πέντε χρόνια που έχουν μεσολαβήσει, κάνουν πολύ δύσκολη τη συνύπαρξη. Θα καταφέρει ο Γιόζεφ να πλησιάσει τον αδελφό του και να επανακτήσει τη χαμένη οικειότητα; Θα μπορέσει να πραγματοποιήσει το όνειρό του, να φύγει ξανά και να πάει σε μια χώρα όπου η καταγωγή του δεν θα παίζει κανένα ρόλο; «Πόσες και πόσες φορές έχει φτάσει κάπου και έχει προσποιηθεί ότι είναι το σπίτι του…» Θα έρθει ποτέ ο καιρός που δεν θα χρειάζεται πια να προσποιείται;

Ulla Lenze

H Ούλλα Λέντσε γεννήθηκε το 1973 στο Μενχενγκλάντµπαχ, σπούδασε µουσική και φιλοσοφία στην Κολονία και σήµερα ζει στο Βερολίνο. Έχει γράψει τέσσερα µυθιστορήµατα και έχει τιµηθεί µε πολλά βραβεία, µεταξύ άλλων, το 2016, µε το Λογοτεχνικό Βραβείο του Πολιτιστικού Κύκλου της Γερµανικής Οικονοµίας για το σύνολο του έργου της.

Τρεις ζωές

Ένα από τα ελάχιστα πράγματα που πήρε μαζί του στην Αμερική ο Γιόζεφ είναι ένα βιβλίο του Θορό. Αγαπημένη του φράση από το συγκεκριμένο βιβλίο είναι: «Ο πλούτος ενός ανθρώπου μετριέται από το πόσα μπορεί να στερηθεί χωρίς να χάσει την καλή του διάθεση». Αυτή την καλή του διάθεση παλεύει κι εκείνος να διατηρήσει, όταν χάνει το σπίτι, την καθημερινότητά του, τη δουλειά του, όταν χάνει τη γυναίκα που ερωτεύτηκε. Στη φράση αυτή προσπαθεί να βρει στήριγμα στις αντιξοότητες που αντιμετωπίζει. Λαχταρά να ζει ελεύθερος, κοντά στη φύση και να κάνει πράγματα που τον ευχαριστούν. Επιθυμεί να μην χρειάζεται να δίνει λόγο σε κανέναν και για τίποτα, ιδιαίτερα για πράγματα τα οποία δεν αφορούν προσωπική του επιλογή, όπως είναι η χώρα καταγωγής του.

«Ο πλούτος ενός ανθρώπου μετριέται από το πόσα μπορεί να στερηθεί χωρίς να χάσει την καλή του διάθεση».

Στο βιβλίο παρατίθενται στιγμιότυπα από τις τρεις ζωές του Γιόζεφ, οι οποίες είναι τόσο διαφορετικές μεταξύ τους. Η ζωή στη Γερμανία, όπου δεν υπήρχαν προοπτικές και από την οποία ήθελε να ξεφύγει. Η ζωή στη Νέα Υόρκη, την οποία δεν μπόρεσε να ζήσει όπως την ήθελε. Η ζωή στη φυλακή, την οποία προσπαθεί να ξεχάσει. Υπάρχει και μια ακόμα ζωή: εκείνη που ονειρεύεται να ζήσει, κάπου όπου δεν θα ξέρει κανείς ούτε τον ίδιο, κι ίσως ούτε τη Γερμανία και τον καταστροφικό της ρόλο στην παγκόσμια ιστορία. Κάπου όπου θα νιώθει ότι βρίσκεται στο σπίτι του.

patakis lenze oi treis zoes tou josef klainΗ αφήγηση γίνεται σε τρίτο πρόσωπο, και είναι εστιασμένη στον Γιόζεφ. Δεν ακολουθεί γραμμική πορεία καταγραφής των γεγονότων. Ξεκινάει από το 1953, χρονιά που αποτελεί και το αφηγηματικό παρόν του μυθιστορήματος, και, με πολλές χρονικές αναδρομές, παρακολουθούμε στιγμιότυπα από τη ζωή του στην Αμερική, στη Γερμανία, στην Κόστα Ρίκα. Σε κάθε μικρό κεφάλαιο –όλα έχουν ως τίτλο μια πόλη και μια χρονολογία– μαθαίνουμε κάτι καινούργιο για τον ήρωα. Η συγγραφέας παρέχει τις πληροφορίες με εξαιρετική φειδώ, και αυτός είναι ένας από τους λόγους που επιτείνουν την αγωνία και το ενδιαφέρον του αναγνώστη, ο οποίος καλείται να ενώσει τα αποσπάσματα της αφήγησης, να προσθέσει τα κομμάτια που λείπουν, να φανταστεί εκείνα που αποσιωπώνται και να υποθέσει εκείνα που απλά υπαινίσσονται.

Το μυθιστόρημα είναι μεν προϊόν μυθοπλασίας, βασίζεται όμως στην ιστορία του αδελφού του παππού της συγγραφέως. Μέσα από την αφήγηση αντλούμε πληροφορίες για τις συνθήκες διαβίωσης των μεταναστών, που έβλεπαν την Αμερική σαν γη της επαγγελίας, αλλά πολλές φορές η πραγματικότητα διέψευδε τους πόθους τους, για το τεταμένο κλίμα που επικρατούσε στη Νέα Υόρκη πριν την εμπλοκή της Αμερικής στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, για τις προπαγανδιστικές συγκεντρώσεις των ναζιστών, την ένταση, τον διάχυτο φόβο και την αγωνία για το αύριο. Η συγγραφέας αποτυπώνει τις ολέθριες επιπτώσεις του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, όχι μόνο σε αυτούς που υπήρξαν θύματα ή θρήνησαν τον χαμό δικών τους ανθρώπων, αλλά και σε κείνους που είχαν την ατυχία της κοινής καταγωγής με τον Χίτλερ.

Η μετάφραση της Πελαγίας Τσινάρη μεταδίδει με επιτυχία το κλίμα αναβρασμού και την γενικότερη ανησυχία που επικρατούσε λίγο πριν ξεκινήσει ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος, την ένταση, τις συγκρούσεις και τον διχασμό της κοινής γνώμης, τις δυσκολίες εκείνων που, χωρίς να το θέλουν, βρέθηκαν στη λάθος πλευρά της ιστορίας.


* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ήξερε πως κάποτε θα έπρεπε να γίνει κάποιος, αλλά είχε χρόνο ακόμα. Μπορούσε να ξεκινήσει από το μηδέν – μάλιστα αυτό έκανε, ξεκινούσε από το μηδέν. Περιπλανιόταν στους δρόμους με μια αίσθηση ότι είναι άτρωτος. Άτρωτος σαν να μην είχε ακόμα γεννηθεί. […]

Να είσαι απλώς άνθρωπος, σκέφτεται. Ένας άνθρωπος που τρώει, αναπνέει, κοιμάται, δουλεύει, καμιά φορά φλερτάρει γυναίκες. Απλώς να υπάρχεις. Κάποια στιγμή κατάλαβε ότι απλώς το να υπάρχεις είναι το πιο δύσκολο απ’ όλα. Όλοι ήθελαν να προσδώσουν μια ιδιότητα σε κάποιον. Ακόμα κι αν αυτό ήταν να κάνουν έναν Γερμανό, που δεν έφταιγε για την εθνικότητά του, να είναι Γερμανός».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τζον Τσίβερ [John Cheever] «Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες» (μτφρ. Κωστής Καλογρούλης, εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Ο κολυμβητής» του Φρανκ Πέρι (διασκευή από το διήγημα του Τζον Τσίβερ) με τον Μπαρτ Λάνκαστερ. 

Γράφει ο ...

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ