Let Me Go the film

Για το βιβλίο της Helga Schneider «Άσε με να φύγω, μητέρα» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Κέλευθος)

Του Κυριάκου Χαλκόπουλου

Υπάρχει μια ειδική δυναμική σε ένα κείμενο που, διατηρώντας λογοτεχνικές αξιώσεις, συνδέεται άρρηκτα με συγκεκριμένα και μάλιστα τόσο δραματικά ιστορικά γεγονότα. Η περιγραφή της Χέλγκα Σνάιντερ για την τελευταία συνάντησή της με τη μητέρα της αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του τύπου. Η συγγραφέας μοιράζεται μαζί μας τις αναπόφευκτα αμφιθυμικές εντυπώσεις της για τη μητέρα που ταυτόχρονα ήταν μη-μητέρα (εγκατέλειψε τα παιδιά της όταν ήταν τεσσάρων και ενός ετών αντίστοιχα) και δεσμοφύλακας σε στρατόπεδα συγκέντρωσης των ναζί.

Η συγγραφέας μοιράζεται μαζί μας τις αναπόφευκτα αμφιθυμικές εντυπώσεις της για τη μητέρα που ταυτόχρονα ήταν μη-μητέρα (εγκατέλειψε τα παιδιά της όταν ήταν τεσσάρων και ενός ετών αντίστοιχα) και δεσμοφύλακας σε στρατόπεδα συγκέντρωσης των ναζί.

Το έργο ισορροπεί, όντως, σε δύο πυλώνες. Από τη μία έχουμε την καταγραφή της θηριωδίας εκείνων των ατόμων –πρωτίστως μέσα από ισχυρισμούς της μητέρας της συγγραφέως, δευτερευόντως από ορισμένες επεξηγηματικές σημειώσεις της ίδιας της συγγραφέως–, αφ ετέρου τις απαλλαγμένες από πολιτικό πρόσημο παιδικές αναμνήσεις της Χέλγκα. Στον δεύτερο πυλώνα βρίσκουμε, όπως είναι επόμενο, τα πιο προσωπικά στοιχεία του έργου, και αξίζει να αναφέρουμε μερικά.

Όπως το αρκουδάκι με το όνομα «Ζακοπάνε», που είχε κάποτε αγοραστεί για τη Χέλγκα και διασώθηκε από την καταστροφική μανία της μητέρας της. Αυτό το παιδικό παιχνίδι, μάλιστα, βοηθά σημαντικά την κόρη να πείσει την έγκλειστη στον οίκο ευγηρίας μητέρα της πως δεν είναι μια ξένη, και πως η κόρη δεν έχει πεθάνει εδώ και πολλά χρόνια – όπως ισχυρίζεται στην αρχή η μητέρα. Πέρα από τον Ζακοπάνε, τον ιδιότυπο διαμεσολαβητή ανάμεσα στη μητέρα και την κόρη –το παιχνίδι που κάποτε η μητέρα σκόπευε να πετάξει στα σκουπίδια, μάλλον από θυμό που η κόρη της την απέρριψε σε μια προηγούμενη συνάντηση τους– υπάρχουν και λιγότερο αθώοι, πιο σκληροί συνδετικοί κρίκοι ανάμεσα στις δύο πρωταγωνίστριες αυτής της ιστορίας.

Η Χέλγκα αναγκάζεται να παραδεχτεί στον εαυτό της πως η ενστικτώδης θέληση να αγαπήσει τη μητέρα της είναι κάτι πιο ισχυρό από την αποστροφή –μια αποστροφή η οποία υποδαυλίζεται εύλογα από την δίκαιη κατακραυγή ενάντια στον ενεργό ρόλο της άλλης στα Ες-Ες. Η Χέλγκα δεν συμφωνεί καθόλου με τις ρατσιστικές αντιλήψεις της μητέρας της και την κατηγορεί ανοιχτά για αυτές. Όμως από οίκτο –ή ίσως απλώς από αγάπη– δε θέλει να ταλαιπωρεί, έτσι κι αλλιώς μάταια, την υπέργηρη γυναίκα, ενώ θυμάμαι πως και η ίδια όταν ήταν μικρό παιδί σε ένα ορφανοτροφείο είχε παράλογα πάρει μέρος σε μια βίαιη ενέργεια με στόχο δύο αθώους Εβραίους. Μα η Χέλγκα ήταν τότε παιδί του δημοτικού, και αντιδρούσε χωρίς συνειδητή σκέψη και αποδοχή της γραμμής του ναζιστικού κράτους – η μητέρα της, στον αντίποδα, φαίνεται πως δεν ακολουθούσε τις εντολές απλώς επειδή πίστευε πως είχε καθήκον να υπακούει στο κράτος, αλλά επιπρόσθετα διότι συμφωνούσε απολύτως μαζί τους... Υποστηρίζει, τελικά, πως ποτέ δεν αισθάνθηκε καμία μεταμέλεια με αφορμή τους τόσους ανθρώπους –ανάμεσα τους γυναίκες και παιδιά– που κακομεταχειρίστηκε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, και (με μια μονάχα εξαίρεση, όταν επρόκειτο για μια Γερμανίδα αντιρρησία, όχι για Εβραία κρατούμενη) ούτε μια στιγμή δεν ένιωσε το παραμικρό αρνητικό συναίσθημα στη δουλειά της.

ase me na fygo 700 2
H Helga Schneider με τον μικρότερο αδερφό της στην ηλικία που τους εγκατέλειψε η μητέρα τους
 

Η Χέλγκα δηλώνει ξεκάθαρα στον αναγνώστη πως δεν αναγνωρίζει τη μητέρα της ως μια αληθινή μητέρα. Δεν της στάθηκε ποτέ. Έβαλε απροκάλυπτα την καριέρα της στο Τρίτο Ράιχ πάνω από την έγνοια για τα παιδιά της και εκτέλεσε αμείλικτα τα φρικτά της επαγγελματικά καθήκοντα. Ωστόσο η συγγραφέας, ως κόρη, θέλει να πιστέψει πως υπάρχει και κάτι θετικό με αυτό το άτομο – με αυτή την ξένη ή τη σχεδόν ξένη... Στο τέλος του έργου είναι εντυπωσιακό ότι η Χέλγκα αναρωτιέται μήπως η μητέρα της αποδέχτηκε απερίφραστα πως συνεχίζει να θεωρεί θετική την περίοδο της ναζιστικής ηγεμονίας στη Γερμανία μόνο και μόνο για να διευκολύνει την κόρη της –από ένα κατάλοιπο μητρικής αγάπης;– να τη μισήσει και έτσι να καταφέρει, επιτέλους, να φύγει για πάντα μακριά.

Η Χέλγκα δηλώνει ξεκάθαρα στον αναγνώστη πως δεν αναγνωρίζει τη μητέρα της ως μια αληθινή μητέρα. Έβαλε απροκάλυπτα την καριέρα της στο Τρίτο Ράιχ πάνω από την έγνοια για τα παιδιά της και εκτέλεσε αμείλικτα τα φρικτά της επαγγελματικά καθήκοντα. 

Στο ίδιο κλίμα είναι και ο τίτλος του έργου: Άσε με να φύγω, μητέρα. Η Χέλγκα δέχτηκε να συναντήσει ξανά, μετά από δεκαετίες, για μια τελευταία φορά τη μητέρα της, κυρίως επειδή ήθελε να μην κατηγορεί τον εαυτό της για την ανυπαρξία της σχέσης ανάμεσα τους. Δεν επισκέφτηκε τη μητέρα της με κάποια ελπίδα πως θα έβλεπε κάποιο άτομο αλλαγμένο. Την επισκέφτηκε για να ανανεώσει τη στενάχωρη αίσθηση πως δεν υπάρχει καμιά δυνατότητα προσέγγισης ανάμεσα τους.

Και όμως, ακόμα και σε μια ιστορία τόσο σκοτεινή, με την κόρη να κατηγορεί συχνά τον εαυτό της αλλά και πλήθος αλληλοκατηγοριών, μομφές που εκσφενδονίζονται από τη μια πλευρά στην άλλη –κυρίως από τη μητέρα προς την κόρη– ο αναγνώστης πιστεύω πως διακρίνει πολύ καθαρά πως όταν πρόκειται για συγγενείς πρώτου βαθμού, όταν πρόκειται μάλιστα για τη σχέση ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί, η δυναμική είναι πάντοτε βαθιά προσωπική και ούτε ακόμα και τα κρεματόρια ή τα θανατηφόρα πειράματα σε αθώους, οι ακρωτηριασμοί και οι σαδιστικοί βασανισμοί εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, δε μπορούν να υψωθούν πάνω από την προσωπική μας λύπη και την ελπίδα –όσο παράλογη και αν είναι– πως ίσως μια ακόμα προσπάθεια, μια τελευταία προσπάθεια, να οδηγήσει στη γεφύρωση και του πιο τρομακτικού χάσματος, να επιτευχθεί η συμφιλίωση. Διότι εδώ δεν πρόκειται απλώς για τη συμφιλίωση με ένα άλλο άτομο στον κόσμο, αλλά με το πολυσύνθετο και υποβλητικό είδωλο που ο καθένας έχει μέσα του για τους γονείς του. 

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΛΚΟΠΟΥΛΟΣ είναι μεταφραστής και συγγραφέας.

Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία Let me go (2007), που βασίστηκε στο βιβλίο. Η σκηνοθεσία είναι του Polly Steele, ενώ πρωταγωνιστούν οι With Juliet Stevenson, Jodhi May, Lucy Boynton, Karin Bertling.


altΆσε με να φύγω, μητέρα
Helga Schneider
Μτφρ.: Άννα Παπασταύρου
Επιμέλεια: Ανθή Κιναυ
Κέλευθος 2019
Σελ. 176, τιμή εκδότη €13 

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ HELGA SCHNEIDER

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Stella Maris» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Μου είναι αδύνατον να κρίνω όπως θα ήθελα αυτό το βιβλίο για συγκεκριμένους λόγους. Ο πλέον προφανής είναι ότι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ