alt

Για το graphic novel του Γιάννη Ράγκου «Στα μυστικά του βάλτου» (εικονογράφηση Παναγιώτης Πανταζής, εκδ. Polaris).

Της Τόνιας Μάκρα

Ο σχεδιαστής κόμικ και εικονογράφος Παναγιώτης Πανταζής από κοινού με τον συγγραφέα και δημοσιογράφο Γιάννη Ράγκο βούτηξαν σε βαθιά νερά μεταλλάσσοντας σε graphic novel το θρυλικό μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα. Στις σελίδες του οι μυθιστορηματικοί χαρακτήρες ξαναγεννιούνται εικονογραφικά, ο λόγος πάει χέρι-χέρι με τη σιωπή, η δράση με την περισυλλογή και το αγωνιστικό μένος των ηρώων ισορροπεί με τα ανθρώπινα δεινά και τα ατομικά δράματα.

Οι δύο δημιουργοί αναβίωσαν το πνεύμα της εποχής και σεβάστηκαν την ιδεολογία της συγγραφέως, για να καταφέρουν τελικά να μας παραδώσουν ένα εντελώς προσωπικό πόνημα. Με σφιχτό κείμενο και ποικιλία στο σχεδιαστικό ύφος, το βιβλίο ελίσσεται αισθητικά ώστε να μεταδώσει στον αναγνώστη την πολυπρόσωπη δράση σε συνδυασμό με τα –συχνά αντικρουόμενα– συναισθήματα των ηρώων.

Βαδίζοντας στην κόψη του ξυραφιού, οι δύο δημιουργοί αναβίωσαν το πνεύμα της εποχής και σεβάστηκαν την ιδεολογία της συγγραφέως, για να καταφέρουν τελικά να μας παραδώσουν ένα εντελώς προσωπικό πόνημα. Με σφιχτό κείμενο και ποικιλία στο σχεδιαστικό ύφος, το βιβλίο ελίσσεται αισθητικά ώστε να μεταδώσει στον αναγνώστη την πολυπρόσωπη δράση σε συνδυασμό με τα –συχνά αντικρουόμενα– συναισθήματα των ηρώων.

Μυθιστόρημα «μύθος»

Το μυθιστόρημα Στα μυστικά του Βάλτου εκδόθηκε το 1937 και ως γνωστόν αποτελεί «μύθο» της παιδικής αλλά και γενικότερα, θα έλεγα, της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Εστιάζει το ενδιαφέρον του στον Μακεδονικό Αγώνα (1904-1908), «τον σκληρό και ανορθόδοξο πόλεμο μεταξύ Ελλήνων και Βούλγαρων στα υπό οθωμανική κυριαρχία μακεδονικά εδάφη με απώτερο στόχο την ένταξη των γηγενών πληθυσμών –μετά την απόσχιση της βουλγαρικής εκκλησίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την αυτονόμησή της ως Εξαρχία– στην πατριαρχική-ελληνική πλευρά ή στην εξαρχική-βουλγαρική αντίστοιχα, και με δεδομένη τη διαφαινόμενη και αναμενόμενη και από τις δύο πλευρές κατάρρευση του σαθρού οθωμανικού καθεστώτος» (από το Επίμετρο της έκδοσης, του Αθανάσιου Τζ. Φέρμιν). Οι ελληνοβουλγαρικές συγκρούσεις έλαβαν χώρα σε εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ουσιαστικά υπό την ανοχή της τουρκικής ηγεσίας, η οποία, βλέποντας το αστέρι της να φθίνει, άφηνε ανενόχλητες τις εθνικές μειονότητες να σφάζονται μεταξύ τους. Ο αγώνας υπήρξε σφοδρός, αιματηρός και από τις δύο πλευρές. Το ζήτημα διευθετήθηκε με τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου καθορίστηκαν τα εθνικά γεωγραφικά σύνορα. Το κύριο πεδίο του Μακεδονικού Αγώνα υπήρξε η περιοχή των Γιαννιτσών με τη βαλτώδη λίμνη που έχει αποξηραθεί. Αυτός είναι ο «Βάλτος» που αποτελεί το φόντο στις πολεμικές συγκρούσεις και που με την οργιώδη βλάστηση ξέρει να κρατάει καλά κρυμμένα μυστικά στο μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα. Μέσα στη λίμνη και με φυσικά «τείχη» τις καλαμιές και τα βούρλα, οι αντάρτικες ομάδες και των δύο πλευρών στήνουν οχυρά με βάση τις αυτοσχέδιες καλύβες των ψαράδων και επιστρατεύουν τις πλάβες τους (ψαρόβαρκες), για τις μετακινήσεις και τις επιθέσεις τους.

Υπό το βλέμμα των παιδιών

Στο ιστορικό της μυθιστόρημα η εμβληματική συγγραφέας Πηνελόπη Δέλτα αποτυπώνει τα δραματικά γεγονότα της εποχής, σε ένα κείμενο δυνατό σε μυθοπλασία, όπου με μαεστρία συνδυάζεται η δύναμη του αυθεντικού ιστορικού υλικού με την αριστοτεχνική γραφή. Η αφήγηση εξελίσσεται γύρω από τη δράση δύο παιδιών, του Αποστόλη και του Γιωβάν, τα οποία βοηθούν τα ελληνικά αντάρτικα σώματα στις επιχειρήσεις τους κατά των βουλγαρικών σωμάτων, ενώ ταυτόχρονα παρακολουθεί τον αγώνα που δίνουν ο Τέλλος Άγρας (Σαράντος Αγαπηνός) και ο καπετάν Νικηφόρος (Ιωάννης Δεμέστιχας), εξέχουσες ιστορικές φυσιογνωμίες της περιόδου αυτής. Το σκοτεινό έως μυστηριώδες τοπίο του βάλτου, ο ηρωισμός, το αίσθημα φιλοπατρίας και οι στιγμές ανθρωπιάς των χαρακτήρων από κοινού με τις προδοσίες, τα ατομικά δράματα και την αναπόφευκτη σκληρότητα του πολέμου συγκροτούν ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα, που οκτώ δεκαετίες μετά την αρχική του κυκλοφορία –και παρά τις σημερινές διαφοροποιημένες σε σχέση με την εποχή που εκδόθηκε ιστορικές αντιλήψεις για τα γεγονότα που περιγράφει– διατηρεί ακέραια τη μαγεία του και διαβάζεται με το ίδιο, αμείωτο ενδιαφέρον. Προσωπικά δεν είχα διαβάσει το βιβλίο στα παιδικά μου χρόνια ούτε το είχα επιλέξει ως ενήλικη. Ωστόσο το διάβασα πριν ελάχιστα χρόνια όταν πλέον είχα την πολυτέλεια να αφιερώσω χρόνο σε λογοτεχνικά έργα που αν και είχα συνειδητά αρνηθεί, με έτρωγε η περιέργεια να εξακριβώσω την ύπαρξη των αισθητικών και λογοτεχνικών αξιών που τους αποδίδονται. Φυσικά και δεν με απογοήτευσε, αντίθετα το απόλαυσα ως μυθιστόρημα, εκτίμησα την έξοχη μυθοπλασία αλλά και τη γραφή. Ως δομή αφήγησης πάντως το θεωρώ εξαιρετικά σύνθετο και επομένως δύσκολο πολύ να αφομοιωθεί από τον παιδικό ψυχισμό χωρίς βοήθεια.

alt

Οι εικόνες του είναι όμορφες και ατμοσφαιρικές, οι σκηνές δράσης άφθονες, πλούσιες σε κίνηση και χρώμα, ενώ στα ανεξερεύνητα τοπία του Βάλτου κινούνται πρόσωπα σκοτεινά στη μορφή, συχνά αγριεμένα, με μόνιμη τη μελαγχολία στο βλέμμα.

Το ίδιο αίσθημα αποκόμισα και από το ομώνυμο κόμικ που σχεδίασε ο Παναγιώτης Πανταζής και «έντυσε» σε κείμενο-σενάριο ο αγαπητός συνάδελφος Γιάννης Ράγκος. Όσο το διάβαζα αισθάνθηκα κάποιες φορές να πέφτω σε αφηγηματική ασυνέχεια. Σκεφτόμουν τότε ότι ενδεχομένως θα χρειαζότανε συχνά-πυκνά η εικόνα να συνοδεύεται με επιπλέον σχολιασμό που θα συμπύκνωνε τη δράση ή ίσως θα ανέλυε περισσότερο την ιστορία των ηρώων ή και την ιδιομορφία της περιοχής όπου συντελούνταν τα ιστορικά γεγονότα. Κάτι τέτοιο βέβαια θα κατέληγε σε μια έκδοση που καμία σχέση δεν θα είχε με κόμικ! Μάλιστα σχεδιαστικά ίσως να αποδεικνυόταν ανέφικτο αλλά και με αμφίβολο αισθητικό αποτέλεσμα. Άρα, η μορφή που επέλεξαν οι δύο δημιουργοί μοιάζει να είναι η μόνη δυνατή για να αποδοθεί ένα βιβλίο κλασικό και τόσο αγαπημένο, ο όγκος του οποίου αγγίζει τις εξακόσιες σελίδες, στο οποίο εμφανίζονται δεκάδες πρόσωπα και περιγράφονται εκατοντάδες επεισόδια, προσωπικές ιστορίες και ιστορικές λεπτομέρειες. «Από όλο αυτό το υλικό έπρεπε πρώτα να επιλεγούν τα καίρια επεισόδια ώστε να υπάρχει συνέχεια στην αφήγηση, δεύτερον να αποδοθούν οι απαραίτητοι χαρακτήρες που θα επιτρέψουν στον αναγνώστη του κόμικ αφενός να αποκτήσει ολοκληρωμένη εικόνα για την ιστορία και αφετέρου να διακρίνει τα βασικά αφηγηματικά μοτίβα αλλά και την πολιτική “τοποθέτηση” της Δέλτα» εξηγεί ο Γιάννης Ράγκος σε προδημοσίευση του βιβλίου στο Popcon και στον Θοδωρή Δημητρόπουλο. «Κατά κάποιο τρόπο, το βιβλίο τέμνεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος αποτελεί ένα είδος ιστορικού χρονικού, καθώς επικεντρώνεται στη δράση του Τέλλου Άγρα, ενώ το δεύτερο αναπτύσσεται κυρίως γύρω από επινοημένους ήρωες, που δρουν ωστόσο στο ίδιο ιστορικό περιβάλλον και γεωγραφικό χώρο. Μάλιστα, οι περισσότεροι από τους επινοημένους ήρωες έρχονται από το προηγούμενο μυθιστόρημα της συγγραφέως (Μάγκας) και μεταπηδούν στα Μυστικά του Βάλτου, ας πούμε ως ένα είδος sequel».

Σκηνές εντελώς διαφορετικού χαρακτήρα

Δουλεμένοι οι χαρακτήρες του βιβλίου άλλοτε με ρεαλισμό και άλλοτε με ηθελημένη παραμόρφωση, εκφράζουν την τραχιά ζωή που οι μυθιστορηματικοί ήρωες είχαν επιλέξει συνειδητά να διάγουν, τη σκληρότητα του αγώνα καθώς και τις μεγάλες συναισθηματικές φορτίσεις και αγωνίες που τους κυριεύαν.

Παρά τη δυσκολία του εγχειρήματος ο κομίστας Παναγιώτης Πανταζής κατάφερε να οπτικοποιήσει σκηνές εντελώς διαφορετικού χαρακτήρα (μάχες, θανάτους, αιματηρές συγκρούσεις, σκηνές σιωπής και πόνου ή αναμονής, σκηνές εσωτερικού χώρου ή μετακινήσεων στον Βάλτο). Οι εικόνες του είναι όμορφες και ατμοσφαιρικές, οι σκηνές δράσης άφθονες, πλούσιες σε κίνηση και χρώμα, ενώ στα ανεξερεύνητα τοπία του Βάλτου κινούνται πρόσωπα σκοτεινά στη μορφή, συχνά αγριεμένα, με μόνιμη τη μελαγχολία στο βλέμμα. Δουλεμένοι οι χαρακτήρες του βιβλίου άλλοτε με ρεαλισμό και άλλοτε με ηθελημένη παραμόρφωση, εκφράζουν την τραχιά ζωή που οι μυθιστορηματικοί ήρωες είχαν επιλέξει συνειδητά να διάγουν, τη σκληρότητα του αγώνα καθώς και τις μεγάλες συναισθηματικές φορτίσεις και αγωνίες που τους κυριεύαν.

Ερωτήματα που έθεσε η ιδεολογία

Οι δημιουργοί προβληματίστηκαν πολύ ως προς τον τρόπο που όφειλαν να προσεγγίσουν το ιδεολογικό περιεχόμενο του βιβλίου. Σύμφωνα με τον Γιάννη Ράγκο, το βιβλίο εκφράζει «σαφώς το πνεύμα του αλυτρωτικού εθνικισμού, που την περίοδο συγγραφής του ήταν κυρίαρχο, αλλά σήμερα απέχει από τις αντιλήψεις της μεγάλης πλειοψηφίας του ελληνικού λαού. Όμως με τον Παναγιώτη κάναμε μια κεντρική επιλογή, που τη θεωρήσαμε αυτονόητη. Χωρίς να ταυτιζόμαστε, αναγκαστικά, αποφασίσαμε πως αφού είχαμε επιλέξει να το διασκευάσουμε έπρεπε να σεβαστούμε απολύτως τις κεντρικές ιδεολογικές γραμμές του. Στο κάτω-κάτω, δεν κάναμε τη δική μας fiction εκδοχή του Μακεδονικού Αγώνα, αλλά την εκδοχή της Δέλτα. Είναι, νομίζω, η πιο τίμια και ειλικρινής στάση απέναντι στο πρωτότυπο έργο και τις αδιαμφισβήτητες αρετές του και δεν έχει να κάνει με τις προσωπικές μας απόψεις για τα ζητήματα που θίγει». Το αποτέλεσμα δικαιώνει τους δημιουργούς ως προς αυτή την –πολύ σωστή κατά τη γνώμη μου– επιλογή. Το βιβλίο είναι ελκυστικό, απαιτεί ωστόσο στοιχειώδη τουλάχιστον γνώση της ιστορικής εποχής στην οποία αναφέρεται καθώς και την προσοχή του αναγνώστη.

* Η ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ είναι δημοσιογράφος.

altΣτα μυστικά του βάλτου
Γιάννης Ράγκος
Εικονογράφηση Παναγιώτης Πανταζής
Polaris 2018
Σελ. 120, τιμή εκδότη € 14,80

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΡΑΓΚΟΥ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«1922: Το τέλος ενός ονείρου» & «1923: Εχθρική πατρίδα» του Θανάση Πέτρου (κριτική) – Το μεγάλο επίτευγμα ενός κομίστα

«1922: Το τέλος ενός ονείρου» & «1923: Εχθρική πατρίδα» του Θανάση Πέτρου (κριτική) – Το μεγάλο επίτευγμα ενός κομίστα

Κείμενο με αφορμή την ανάγνωση των δύο graphic novel του Θανάση Πέτρου «1922: Το τέλος ενός ονείρου» & «1923: Εχθρική πατρίδα» (εκδ. Ίκαρος).

Του Ηλία Καφάογλου

Το πενάκι του Θανάση Πέτρου, στο 1922, εξεικονίζει την καθημερινή επίπονη...

«Ξημέρωσε ο θεός τη μέρα» των Τάσου Ζαφειριάδη και Θανάση Πέτρου

«Ξημέρωσε ο θεός τη μέρα» των Τάσου Ζαφειριάδη και Θανάση Πέτρου

Για το γκράφικ νόβελ «Ξημέρωσε ο θεός τη μέρα», των Τάσου Ζαφειριάδη και Θανάση Πέτρου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.

Του Κώστα Δρουγαλά

Το graphic novel Ξημέρωσε ο θεός τη μέρα είναι βασισμένο στην ηχογραφημένη αφήγηση του παππού το...

Πάλι ο πατέρας, ο κακός ο λύκος

Πάλι ο πατέρας, ο κακός ο λύκος

Για τα γραφιστικά διηγήματα του Soloúp «Ο συλλέκτης – Έξι διηγήματα για έναν κακό λύκο» (εκδ. Ίκαρος).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ