alt

Για το βιβλίο του George Steiner Περί λόγου, τέχνης και ζωής (μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος, εκδ. Πατάκη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Συγκεντρωμένα στο Περί λόγου, τέχνης και ζωής είναι κάποια από τα κείμενα του Στάινερ για το New Yorker, κι ομολογώ ότι θα μπορούσα να συνεχίσω να διαβάζω με την ίδια βαθιά απόλαυση, πέρα από τούτες τις ανθολογημένες σελίδες, κι όλες τις υπόλοιπες (περίπου ισάριθμες με τις εδώ) που απαριθμούνται στο τέλος της έκδοσης: για τον Χέμινγουεϊ, τον Βίκο, τον Φόρστερ, τον Μαλρό, τον Γκόμπριχ, τον Κόνραντ…  

Η ευρυμάθεια του Στάινερ γεννά δέος, η γραφή του είναι συναρπαστική, οι διόλου προφανείς συνειρμοί του κινητοποιούν τη σκέψη, το πάθος του είναι αναμφίβολο.

Η ευρυμάθεια του Στάινερ γεννά δέος  (η έκφραση «πολιτιστική παμφαγία» που χρησιμοποιεί για τον Γκάυ Ντάβενπορτ και τον Έζρα Πάουντ, ισχύει καταρχάς για τον ίδιο), η γραφή του είναι συναρπαστική (χάρη και στη μεταφορά της στα ελληνικά από το Γιώργο Λαμπράκο, που μεταφράζει με βήμα σταθερό και σίγουρο), οι διόλου προφανείς συνειρμοί του κινητοποιούν τη σκέψη, το πάθος του είναι αναμφίβολο – τόσο, που κάποιες φορές τον παρασέρνει ως έναν προφητικό διδακτισμό, όπως όταν γράφει για παράδειγμα στο κείμενό του για τον Άντονι Μπλαντ, τον διαπρεπή Βρετανό ιστορικό τέχνης, καταλογογράφο των βασιλικών καλλιτεχνικών συλλογών και κατάσκοπο των Σοβιετικών: «Αμφιβάλλω για το αν το ανθρώπινο ζώο θα κατορθώσει να επιβιώσει αν δε μάθει να ζει δίχως σύνορα και διαβατήρια, αν δεν αντιληφθεί ότι ο καθένας από μας είναι επισκέπτης του άλλου, όπως είμαστε και επισκέπτες σε αυτό τον πληγωμένο και δηλητηριασμένο πλανήτη. Η πατρίδα είναι το κοινό μικρό κομμάτι χώρου –μπορεί να είναι το δωμάτιο ενός ξενοδοχείου ή το παγκάκι του κοντινότερου πάρκου– στο οποίο η σκαιή επιτήρηση και λεηλασία των νεωτερικών γραφειοκρατικών καθεστώτων, σε Ανατολή και Δύση, εξακολουθεί να επιτρέπει σε κάποιον να δουλεύει. Τα δέντρα έχουν ρίζες· οι άνθρωποι έχουν πόδια με τα οποία φεύγουν αφότου πούνε, συνειδητά, όχι».

Ή, αλλού, στο κείμενό του για το 1984: «Τίποτε στις μέρες μας όσον αφορά τα εθνικά ή τα διεθνή ζητήματα δε διαψεύδει αυτή την πρόταση. Για εκατοντάδες εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες όπου γης, η τόσο διάσημη κορύφωση του οράματος του Όργουελ, “Αν θέλεις μια εικόνα του μέλλοντος, φαντάσου μια μπότα να πατάει το πρόσωπο ενός ανθρώπου – για πάντα”, δεν είναι μια προφητεία, αλλά μια κοινότοπη εικόνα του παρόντος».

Σε τούτα δω τα κείμενα παρελαύνει αποσπασματικά ο σκοτεινός 20ος αι., πρωτίστως ο εβραϊκός.

Οι «σκοτεινές» φιγούρες στον κόσμο της τέχνης, σαν τον Μπλαντ, μοιάζει να γοητεύουν βαθιά τον Στάινερ (στο βιβλίο του Τολστόι ή Ντοστογιέφσκι, η υπόρρητη απάντηση που εντέλει δίνει ο ίδιος είναι: Ντοστογιέφσκι), και σε τούτα δω τα κείμενα παρελαύνει αποσπασματικά ο σκοτεινός 20ος αι., πρωτίστως ο εβραϊκός: ο Βιεννέζος Καρλ Κράους, ο Κάφκα, η τραγική Σιμόν Βέιλ, ο «πανούργος στην επιβίωση» Μπρεχτ, ο Μπένγιαμιν, ο Κανέττι, ο Καίσλερ…

Τα κείμενά του, εδώ, για τον Σολζενίτσιν, τον Μπέρνχαρντ ή τον Όργουελ, για παράδειγμα, μοιάζει να πηγάζουν από τούτη την ψυχική εγγύτητα του μελετητή Στάινερ με το σκοτάδι των μελετημάτων του, και ένα (μάλιστα κάπως πιο φωτεινό στον τόνο του, ως ένα σημείο) είναι για τον Φιλίπ Αριές, τον άνθρωπο που κατεξοχήν καταγίνηκε με το θάνατο στο μνημειώδες Ο άνθρωπος ενώπιον του θανάτου.

Ο Στάινερ στέκει με συγχωρητικό θαυμασμό απέναντι σε μαύρες ιερές αγελάδες της διανόησης: τον Σελίν, τον Πάουντ, ως και τον Άλμπερτ Σπέερ, τον αρχιτέκτονα του Χίτλερ (ας μη λησμονούμε, ωστόσο, ότι οι ιερές αγελάδες κάποτε βοσκάνε σ’ αγρούς λιπασμένους με εκατόμβες). Μα, τούτη η έλξη που ασκεί στον Στάινερ το σκοτάδι της ευφυΐας –ή κι ο ανορθολογισμός ακόμα, ως αναλγητικό αντίβαρο στην «εγκυκλοπαιδική» οξύνοιά του–, έχει ένα όριο. Το όριό της είναι η μισανθρωπική πρόζα και «πόζα» του Σιοράν, που τον αγαναχτεί.

Ο κόσμος του δεν παύει εντέλει να είναι ο κόσμος των ιδεών και των λέξεων, που ενέχουν θέση ζωής.

Και αν, σε κάποια σημεία εδώ κι εκεί, δεν αποφεύγει τον ακαδημαϊκό ελιτισμό που διαχωρίζει τον άνθρωπο της διανόησης από τους πολλούς («Στα Άσματα του Πάουντ και στα μεταφυσικά και ανθρωπολογικά γραπτά του Χάιντεγκερ βρίσκουμε αναδιατυπωμένα τα κλασικά και κομφουκιανά ιδεώδη της αστικής ομορφιάς, της ανθρωπιάς σε ό,τι μας έχει απομείνει από τον μολυσμένο πλανήτη μας», γράφει στο κείμενό του για τον Ντάβενπορτ), από την άλλη πλευρά δεν τρέφει ψευδαισθήσεις για τον ακαδημαϊκό κόσμο («Ποιητές όπως ο Πόουπ και ο Μπράουνινγκ οσμίστηκαν το σαδισμό στο πανεπιστήμιο», λέει κάπου στο κείμενό του για τον Μπλαντ, και, σ’ αυτό για τη Βέιλ: «Με τρόπους που η ίδια θα αποδοκίμαζε (αν και αμφίσημα), οι ευτραφείς άνθρωποι του σχολιασμού και του λιβανίσματος ευωχούνται από αυτό τον πλέον ισχνό και αυτοεξαλειμμένο βίο»). Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, ο κόσμος του δεν παύει εντέλει να είναι ο κόσμος των ιδεών και των λέξεων, που ενέχουν θέση ζωής – φαίνεται τούτο στο εμβριθές δοκίμιό του για τον Μπόρχες («Τίγρεις στον καθρέφτη»)· και, στο κείμενό του για τον Τζέιμς Μάρρεϋ, τον «παντογνώστη» συντάκτη του Oxford English Dictionary, γράφει ο Στάινερ: «Το Oxford English Dictionary φέρει μες στα σκούρα μπλε σκληρά του εξώφυλλα τις βιβλιοθήκες του γεγονότος και της αίσθησης. Βυθιστείτε σε αυτό οπουδήποτε και η ίδια η ζωή θα σας πλημμυρίσει».

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

Την αηδιαστική ώρα πριν φέξει, όταν περιμένει [ο κατάσκοπος] το χτύπημα του βασανιστή στην πόρτα, δε μένει πιστός στα έθνη-κράτη ή στις κυβερνήσεις που τον αγόρασαν και τον πούλησαν· μένει πιστός στο επάγγελμά του, στον ιστό της αράχνης που αδιάκοπα σκίζεται και αδιάκοπα επιδιορθώνεται, και ο οποίος πλέκει σε μια κοινή οικειότητα δυσπιστίας και καχυποψίας όλους τους πράκτορες, όλους τους ανθρώπους με τη μικροσκοπική φωτογραφική μηχανή σε αφώτιστα ερμάρια αρχειοθέτησης, όλους τους καλλιγράφους με το αόρατο μελάνι, όποια κι αν είναι η σημαία υπό την οποία προσφέρουν το εμπόρευμά τους. Κανένας κατάσκοπος δε θέλει να μπει μέσα από το κρύο, να γίνει αποδεκτός. Μοναδικό του σπίτι είναι η τούνδρα της μοιρασμένης δεξιοτεχνίας του. Μοναδική του αδελφοσύνη είναι η επαγγελματική υπόληψη, όπως μεταξύ κυνηγού και κυνηγημένου.


steinerΠερί λόγου, τέχνης και ζωής
Κείμενα στο New Yorker
George Steiner
Μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος
Εκδ. Πατάκη 2016
Σελ. 512, τιμή εκδότη €19,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GEORGE STEINER

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας τον Κλάουζεβιτς σήμερα: Γιατί γίνονται πόλεμοι; Είναι ο συμβατικός πόλεμος σε αποδρομή;

Διαβάζοντας τον Κλάουζεβιτς σήμερα: Γιατί γίνονται πόλεμοι; Είναι ο συμβατικός πόλεμος σε αποδρομή;

Τρία άκρως κατατοπιστικά βιβλία για τη σημερινή έννοια του πολέμου και η σύνδεσή τους με τις βασικές θεωρίες του Καρλ Φίλιππ Γκότλιμπ φον Κλάουζεβιτς [Carl Philipp Gottlieb von Clausewitz] που υπήρξε ο βασικός διαμορφωτής της νεωτερικής επιστήμης του πολέμου. Κεντρική εικόνα: Προσωπογραφία του Κλάουζεβιτς από τ...

«Η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση στην εποχή των πολλαπλών κρίσεων: Η πρόκληση της ανθεκτικότητας» του Γιώργου Ανδρέου (κριτική)

«Η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση στην εποχή των πολλαπλών κρίσεων: Η πρόκληση της ανθεκτικότητας» του Γιώργου Ανδρέου (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιώργου Ανδρέου «Η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση στην εποχή των πολλαπλών κρίσεων: Η πρόκληση της ανθεκτικότητας» (εκδόσεις Κριτική), Kεντρική εικόνα: ©Unsplash. 

Γράφει ο Αλέκος Κρητικός 

Στο βιβλίο του ...

«Συγκριτική θρησκειολογία» του Έρικ Τζ. Σαρπ (κριτική) – Αναζητώντας τη ρίζα των θρησκειών

«Συγκριτική θρησκειολογία» του Έρικ Τζ. Σαρπ (κριτική) – Αναζητώντας τη ρίζα των θρησκειών

Για το βιβλίο «Συγκριτική θρησκειολογία» του Έρικ Τζ. Σαρπ (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άρτος Ζωής). Κεντρική εικόνα: Οι «Τέσσερις Ευαγγελιστές», πίνακας του Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς. 

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

Αν αναλογισθεί κανείς πόσο μεγ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το βιβλίο της μορφής και του κενού» της Ρουθ Οζέκι (κριτική) – Αναζητώντας διέξοδο από το χάος

«Το βιβλίο της μορφής και του κενού» της Ρουθ Οζέκι (κριτική) – Αναζητώντας διέξοδο από το χάος

Για το μυθιστόρημα της Ρουθ Οζέκι [Ruth Ozeki] «Το βιβλίο της μορφής και του κενού» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Κλειδάριθμος). Κεντρική εικόνα: Στιγμιότυπο από την ταινία «Τhe Book of Henry». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

...
Με τον «Ντετέκτιβ» του Δημήτρη Χατζή συνεχίζονται οι «Παραβάσεις / Αναγνώσεις», το αναλόγιο του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος

Με τον «Ντετέκτιβ» του Δημήτρη Χατζή συνεχίζονται οι «Παραβάσεις / Αναγνώσεις», το αναλόγιο του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος

Τρίτη παρουσίαση για τις «Παραβάσεις / Αναγνώσεις» –το θεατρικό αναλόγιο του ΚΠΙΣΝ στον Φάρο– την Κυριακή 10 Δεκεμβρίου με τη Μαρία Σκουλά να διαβάζει το διήγημα «Ο Ντέτεκτιβ» του Δημήτρη Χατζή, σε επιμέλεια του συνθέτη Κορνήλιου Σελαμσή.

Επιμέλεια: ...

«Πολύ αργά πια» της Κλερ Κίγκαν (προδημοσίευση)

«Πολύ αργά πια» της Κλερ Κίγκαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κλερ Κίγκαν [Claire Keegan] «Πολύ αργά πια» (μτφρ. Μαρτίνα Ασκητοπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την Παρασκευή, 29 Ιουλίου, το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πολύ αργά πια» της Κλερ Κίγκαν (προδημοσίευση)

«Πολύ αργά πια» της Κλερ Κίγκαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κλερ Κίγκαν [Claire Keegan] «Πολύ αργά πια» (μτφρ. Μαρτίνα Ασκητοπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την Παρασκευή, 29 Ιουλίου, το...

«Η εμμονή» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η εμμονή» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η εμμονή» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν ήθελε να μου πει το όνομά της.

...
«Μερικές ακόμα σημειώσεις ενός πορνόγερου» του Τσαρλς Μπουκόβσκι (προδημοσίευση)

«Μερικές ακόμα σημειώσεις ενός πορνόγερου» του Τσαρλς Μπουκόβσκι (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Τσαρλς Μπουκόβσκι [Charles Bukowski] «Μερικές ακόμα σημειώσεις ενός πορνόγερου» (νέα μτφρ. Γιάννης Λειβαδάς), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα δέκα καλύτερα βιβλία του 2023 σύμφωνα με τους New York Times

Τα δέκα καλύτερα βιβλία του 2023 σύμφωνα με τους New York Times

Η συντακτική ομάδα των New York Times ξεχώρισε τα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν το 2023, επιλέγοντας πέντε έργα μυθοπλασίας και πέντε δοκίμια. Στην κεντρική εικόνα, η Ζέιντι Σμιθ [Zadie Smith], συγγραφέας του «The fraud», το οποίο αναφέρεται στη λίστα ως ένα από τα πέντε σημαντικότερα μυθιστορήματα του έτους που ...

«Ο βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή» – Αυτοβιογραφίες και βιογραφίες, 15+1 επιλογές από τις πρόσφατες εκδόσεις

«Ο βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή» – Αυτοβιογραφίες και βιογραφίες, 15+1 επιλογές από τις πρόσφατες εκδόσεις

Τι κοινό μπορεί να έχει η Μαρινέλλα με τον Έλον Μάσκ; Η Μαρία Κάλλας με τον Ανδρέα Παπανδρέου και ο Πρίγκιπας Χάρι με τον Διονύση Σιμόπουλο; Οι βιογραφίες όλων αυτών, και μερικές ακόμη, κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες και σας τις παρουσιάζουμε.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστό...

Κλερ Κίγκαν – Η Ιρλανδή που ανέδειξε τις χάρες της μικρής φόρμας

Κλερ Κίγκαν – Η Ιρλανδή που ανέδειξε τις χάρες της μικρής φόρμας

Η Ιρλανδή συγγραφέας έχει αγαπηθεί από το ελληνικό αναγνωστικό κοινό και όχι άδικα. Τι είναι αυτό που την κάνει ιδιαίτερη και γιατί η πρόσφατη νουβέλα της «Πολύ αργά πια» (μτφρ. Μαρτίνα Ασκητοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο) την καταξιώνει. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ