alt

Για το βιβλίο του George Steiner Περί λόγου, τέχνης και ζωής (μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος, εκδ. Πατάκη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Συγκεντρωμένα στο Περί λόγου, τέχνης και ζωής είναι κάποια από τα κείμενα του Στάινερ για το New Yorker, κι ομολογώ ότι θα μπορούσα να συνεχίσω να διαβάζω με την ίδια βαθιά απόλαυση, πέρα από τούτες τις ανθολογημένες σελίδες, κι όλες τις υπόλοιπες (περίπου ισάριθμες με τις εδώ) που απαριθμούνται στο τέλος της έκδοσης: για τον Χέμινγουεϊ, τον Βίκο, τον Φόρστερ, τον Μαλρό, τον Γκόμπριχ, τον Κόνραντ…  

Η ευρυμάθεια του Στάινερ γεννά δέος, η γραφή του είναι συναρπαστική, οι διόλου προφανείς συνειρμοί του κινητοποιούν τη σκέψη, το πάθος του είναι αναμφίβολο.

Η ευρυμάθεια του Στάινερ γεννά δέος  (η έκφραση «πολιτιστική παμφαγία» που χρησιμοποιεί για τον Γκάυ Ντάβενπορτ και τον Έζρα Πάουντ, ισχύει καταρχάς για τον ίδιο), η γραφή του είναι συναρπαστική (χάρη και στη μεταφορά της στα ελληνικά από το Γιώργο Λαμπράκο, που μεταφράζει με βήμα σταθερό και σίγουρο), οι διόλου προφανείς συνειρμοί του κινητοποιούν τη σκέψη, το πάθος του είναι αναμφίβολο – τόσο, που κάποιες φορές τον παρασέρνει ως έναν προφητικό διδακτισμό, όπως όταν γράφει για παράδειγμα στο κείμενό του για τον Άντονι Μπλαντ, τον διαπρεπή Βρετανό ιστορικό τέχνης, καταλογογράφο των βασιλικών καλλιτεχνικών συλλογών και κατάσκοπο των Σοβιετικών: «Αμφιβάλλω για το αν το ανθρώπινο ζώο θα κατορθώσει να επιβιώσει αν δε μάθει να ζει δίχως σύνορα και διαβατήρια, αν δεν αντιληφθεί ότι ο καθένας από μας είναι επισκέπτης του άλλου, όπως είμαστε και επισκέπτες σε αυτό τον πληγωμένο και δηλητηριασμένο πλανήτη. Η πατρίδα είναι το κοινό μικρό κομμάτι χώρου –μπορεί να είναι το δωμάτιο ενός ξενοδοχείου ή το παγκάκι του κοντινότερου πάρκου– στο οποίο η σκαιή επιτήρηση και λεηλασία των νεωτερικών γραφειοκρατικών καθεστώτων, σε Ανατολή και Δύση, εξακολουθεί να επιτρέπει σε κάποιον να δουλεύει. Τα δέντρα έχουν ρίζες· οι άνθρωποι έχουν πόδια με τα οποία φεύγουν αφότου πούνε, συνειδητά, όχι».

Ή, αλλού, στο κείμενό του για το 1984: «Τίποτε στις μέρες μας όσον αφορά τα εθνικά ή τα διεθνή ζητήματα δε διαψεύδει αυτή την πρόταση. Για εκατοντάδες εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες όπου γης, η τόσο διάσημη κορύφωση του οράματος του Όργουελ, “Αν θέλεις μια εικόνα του μέλλοντος, φαντάσου μια μπότα να πατάει το πρόσωπο ενός ανθρώπου – για πάντα”, δεν είναι μια προφητεία, αλλά μια κοινότοπη εικόνα του παρόντος».

Σε τούτα δω τα κείμενα παρελαύνει αποσπασματικά ο σκοτεινός 20ος αι., πρωτίστως ο εβραϊκός.

Οι «σκοτεινές» φιγούρες στον κόσμο της τέχνης, σαν τον Μπλαντ, μοιάζει να γοητεύουν βαθιά τον Στάινερ (στο βιβλίο του Τολστόι ή Ντοστογιέφσκι, η υπόρρητη απάντηση που εντέλει δίνει ο ίδιος είναι: Ντοστογιέφσκι), και σε τούτα δω τα κείμενα παρελαύνει αποσπασματικά ο σκοτεινός 20ος αι., πρωτίστως ο εβραϊκός: ο Βιεννέζος Καρλ Κράους, ο Κάφκα, η τραγική Σιμόν Βέιλ, ο «πανούργος στην επιβίωση» Μπρεχτ, ο Μπένγιαμιν, ο Κανέττι, ο Καίσλερ…

Τα κείμενά του, εδώ, για τον Σολζενίτσιν, τον Μπέρνχαρντ ή τον Όργουελ, για παράδειγμα, μοιάζει να πηγάζουν από τούτη την ψυχική εγγύτητα του μελετητή Στάινερ με το σκοτάδι των μελετημάτων του, και ένα (μάλιστα κάπως πιο φωτεινό στον τόνο του, ως ένα σημείο) είναι για τον Φιλίπ Αριές, τον άνθρωπο που κατεξοχήν καταγίνηκε με το θάνατο στο μνημειώδες Ο άνθρωπος ενώπιον του θανάτου.

Ο Στάινερ στέκει με συγχωρητικό θαυμασμό απέναντι σε μαύρες ιερές αγελάδες της διανόησης: τον Σελίν, τον Πάουντ, ως και τον Άλμπερτ Σπέερ, τον αρχιτέκτονα του Χίτλερ (ας μη λησμονούμε, ωστόσο, ότι οι ιερές αγελάδες κάποτε βοσκάνε σ’ αγρούς λιπασμένους με εκατόμβες). Μα, τούτη η έλξη που ασκεί στον Στάινερ το σκοτάδι της ευφυΐας –ή κι ο ανορθολογισμός ακόμα, ως αναλγητικό αντίβαρο στην «εγκυκλοπαιδική» οξύνοιά του–, έχει ένα όριο. Το όριό της είναι η μισανθρωπική πρόζα και «πόζα» του Σιοράν, που τον αγαναχτεί.

Ο κόσμος του δεν παύει εντέλει να είναι ο κόσμος των ιδεών και των λέξεων, που ενέχουν θέση ζωής.

Και αν, σε κάποια σημεία εδώ κι εκεί, δεν αποφεύγει τον ακαδημαϊκό ελιτισμό που διαχωρίζει τον άνθρωπο της διανόησης από τους πολλούς («Στα Άσματα του Πάουντ και στα μεταφυσικά και ανθρωπολογικά γραπτά του Χάιντεγκερ βρίσκουμε αναδιατυπωμένα τα κλασικά και κομφουκιανά ιδεώδη της αστικής ομορφιάς, της ανθρωπιάς σε ό,τι μας έχει απομείνει από τον μολυσμένο πλανήτη μας», γράφει στο κείμενό του για τον Ντάβενπορτ), από την άλλη πλευρά δεν τρέφει ψευδαισθήσεις για τον ακαδημαϊκό κόσμο («Ποιητές όπως ο Πόουπ και ο Μπράουνινγκ οσμίστηκαν το σαδισμό στο πανεπιστήμιο», λέει κάπου στο κείμενό του για τον Μπλαντ, και, σ’ αυτό για τη Βέιλ: «Με τρόπους που η ίδια θα αποδοκίμαζε (αν και αμφίσημα), οι ευτραφείς άνθρωποι του σχολιασμού και του λιβανίσματος ευωχούνται από αυτό τον πλέον ισχνό και αυτοεξαλειμμένο βίο»). Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, ο κόσμος του δεν παύει εντέλει να είναι ο κόσμος των ιδεών και των λέξεων, που ενέχουν θέση ζωής – φαίνεται τούτο στο εμβριθές δοκίμιό του για τον Μπόρχες («Τίγρεις στον καθρέφτη»)· και, στο κείμενό του για τον Τζέιμς Μάρρεϋ, τον «παντογνώστη» συντάκτη του Oxford English Dictionary, γράφει ο Στάινερ: «Το Oxford English Dictionary φέρει μες στα σκούρα μπλε σκληρά του εξώφυλλα τις βιβλιοθήκες του γεγονότος και της αίσθησης. Βυθιστείτε σε αυτό οπουδήποτε και η ίδια η ζωή θα σας πλημμυρίσει».

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

Την αηδιαστική ώρα πριν φέξει, όταν περιμένει [ο κατάσκοπος] το χτύπημα του βασανιστή στην πόρτα, δε μένει πιστός στα έθνη-κράτη ή στις κυβερνήσεις που τον αγόρασαν και τον πούλησαν· μένει πιστός στο επάγγελμά του, στον ιστό της αράχνης που αδιάκοπα σκίζεται και αδιάκοπα επιδιορθώνεται, και ο οποίος πλέκει σε μια κοινή οικειότητα δυσπιστίας και καχυποψίας όλους τους πράκτορες, όλους τους ανθρώπους με τη μικροσκοπική φωτογραφική μηχανή σε αφώτιστα ερμάρια αρχειοθέτησης, όλους τους καλλιγράφους με το αόρατο μελάνι, όποια κι αν είναι η σημαία υπό την οποία προσφέρουν το εμπόρευμά τους. Κανένας κατάσκοπος δε θέλει να μπει μέσα από το κρύο, να γίνει αποδεκτός. Μοναδικό του σπίτι είναι η τούνδρα της μοιρασμένης δεξιοτεχνίας του. Μοναδική του αδελφοσύνη είναι η επαγγελματική υπόληψη, όπως μεταξύ κυνηγού και κυνηγημένου.


steinerΠερί λόγου, τέχνης και ζωής
Κείμενα στο New Yorker
George Steiner
Μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος
Εκδ. Πατάκη 2016
Σελ. 512, τιμή εκδότη €19,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GEORGE STEINER


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο Διαφωτισμός τώρα&nbs...

Η περί Θεού διαμάχη: αντικείμενο προβληματισμών και διαλόγου με αφορμή δύο βιβλία

Η περί Θεού διαμάχη: αντικείμενο προβληματισμών και διαλόγου με αφορμή δύο βιβλία

Για το βιβλίο του Richard Dawkins «Ξεπερνώντας τον Θεό – Οδηγός για αρχάριους» (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός) και το βιβλίο του Peter Boghossian «Εγχειρίδιο αθεΐας» (μτφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...
«Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών», του Ιμάνουελ Καντ – Η ηθική των απόλυτων σκοπών

«Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών», του Ιμάνουελ Καντ – Η ηθική των απόλυτων σκοπών

Για τη «Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών» (μτφρ. Κώστας Ανδρουλιδάκης) του Ιμμάνουελ Καντ που κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Καντ, του Adolf von Heydeck © Stadtmuseum Königsberg

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο Διαφωτισμός τώρα&nbs...

Ποιος πρόδωσε την Άννα Φρανκ; Έρευνα έξι ετών αποκαλύπτει τον ύποπτο-έπληξη

Ποιος πρόδωσε την Άννα Φρανκ; Έρευνα έξι ετών αποκαλύπτει τον ύποπτο-έπληξη

Μια έρευνα έξι ετών για την ανεξιχνίαστη υπόθεση του προσώπου που πρόδωσε την Άννα Φρανκ οδήγησε σε έναν ύποπτο-έκπληξη. Ποιος είναι ο άνθρωπος που κατέδωσε στους Ναζί την κρυψώνα της οικογένειας δίπλα σε κανάλι του Άμστερνταμ και οδήγησε στον θάνατο σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης το 1945 την έφηβη Εβραιοπούλα...

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Το ισπανικό θέατρο έχει την τιμητική του στις αθηναϊκές σκηνές του Ιανουαρίου. Ιδού τέσσερα έργα που ξεχωρίσαμε. 

Του Νίκου Ξένιου

Σε σημαντική χοροθεατρική διασκευή είδαμε το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που συνοψίζει ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Την ώρα της αλλαγής του χρόνου, τη μαγική στιγμή που φέρει την υπόσχεση της επανεκκίνησης και την ελπίδα πως αυτή τη νέα χρονιά όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, το ωραιότερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους αγαπημένους μας είναι ένα βιβλίο. Επιλέξαμε και προτείνουμε δεκαπέντε όμορφα, εμπνευσμένα, ξεχωριστά βιβλία, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ