alt

Για τη μελέτη της Corine Pelluchon «Ηθική της υπόληψης» (μτφρ. Γιώργος Φαράκλας, εκδ. Πόλις).

Της Άννας Λυδάκη

Υπολήπτομαι σημαίνει ότι εκτιμώ κάποιον, τον έχω σε υπόληψη, τρέφω γι’ αυτόν μεγάλη εκτίμηση. Η λέξη χρησιμοποιείται για να εκφράσει μια συγκεκριμένη στάση απέναντι στους συνανθρώπους μας. Όμως η Κορίν Πελλυσόν προχωρεί παραπέρα: η ηθική της υπόληψης, την οποία προτείνει, επεκτείνεται σε όλα τα όντα –ανθρώπινα και μη ανθρώπινα– και τη φύση. Αυτό σημαίνει ότι αναγνωρίζονται η αυταξία και η αξιοπρέπεια των όντων, που με την ύπαρξή τους κάνουν τον κόσμο πλουσιότερο.

Η Πελλυσόν, η βραβευμένη για το έργο της καθηγήτρια φιλοσοφίας και ηθικής στο Πανεπιστήμιο Paris-Est-Marne-la-Vallée, σε διάλογο με μεγάλους στοχαστές, εισηγείται έναν νέο Διαφωτισμό που καταργεί τους δυϊσμούς άνθρωπος/φύση, νους/σώμα, ορθολογικότητα/συγκινήσεις, ατομικό/συλλογικό. 

Η Πελλυσόν, η βραβευμένη για το έργο της καθηγήτρια φιλοσοφίας και ηθικής στο Πανεπιστήμιο Paris-Est-Marne-la-Vallée, σε διάλογο με μεγάλους στοχαστές, εισηγείται έναν νέο Διαφωτισμό που καταργεί τους δυϊσμούς άνθρωπος/φύση, νους/σώμα, ορθολογικότητα/συγκινήσεις, ατομικό/συλλογικό. Στην πρότασή της πηγαίνει πέρα από τον ορθολογισμό και δίδει βαρύτητα στο συναίσθημα και στις συγκινήσεις, στα αρχαϊκά στρώματα του ψυχισμού, σε ό,τι προηγείται της διαφοράς του εγώ και του μη εγώ. Εκεί καταφαίνεται ότι η ύπαρξή μας, σωματικά αλλά και νοητικά, συναισθηματικά και ηθικά, είναι δεμένη με την ύπαρξη των άλλων ζώντων και ότι η επιβίωση, η ταυτότητα και η σοφία μας εξαρτώνται από πώς αλληλοεπιδρούμε με αυτά.

Η Πελλυσόν γνωρίζει ότι οι ορθολογικοί κανόνες συχνά παραμερίζονται από άλογες εσώτερες δυνάμεις και απαιτείται κόπος για να μετατρέψουμε τα αρνητικά στοιχεία που υπάρχουν μέσα μας σε θετικά. Γι’ αυτό θεωρεί ότι το ζήτημα δεν είναι να ορίσουμε κάποιες οικολογικές αρχές, όπως ο σεβασμός της φύσης ή η προστασία της βιοποικιλότητας, αλλά να κατανοήσουμε σε βάθος τον δεσμό που μας ενώνει με τις άλλες μορφές ζωής. Και αυτό θα συμβεί όταν θα στραφούμε στον εαυτό μας και θα κατανοήσουμε πως η ατομικότητά μας συνυφαίνεται με τη ζωή που πάλλεται γύρω μας με διάφορες μορφές.

Η επίγνωση της ενότητάς μας με τα άλλα όντα θα αλλάξει σε βάθος την αυτοσυνειδησία μας, τα συναισθήματα και την κοσμοαντίληψή μας, και θα προκύψουν νέες επιθυμίες, πέρα από τις κυρίαρχες σήμερα που σχετίζονται με την οικονομία και την κατανάλωση. Τότε το μέλλον του πλανήτη και του κοινού κόσμου και ο αγώνας κατά της κακοποίησης των ζώων θα απασχολούν το άτομο ως ζωτικές έγνοιες και τα σύνορα που έχουν χαραχτεί μεταξύ ανθρώπων και ζώων, κοινωνικών ομάδων, φυλών και φύλων θα απορριφθούν και θα καταλαβαίνουμε τι μας συνδέει με τους άλλους, με τη ζωή και με τη Γη.

alt
Η Κορίν Πελλυσόν γεννήθηκε το 1967 στο
Barbezieux-Saint-Hilaire της Γαλλίας.
Σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Paris IV
(Σορβόννη), όπου και ανακηρύχθηκε διδάκτωρ. H
Πελλυσόν δεν ασχολείται με τη φιλοσοφία μόνο για
την απόλαυση που προσφέρουν οι ιδέες, η θεωρία και
τα ποικίλα διανοητικά παιχνίδια. Ο στόχος της είναι
πολιτικός: να αφυπνιστεί η συνείδηση των ανθρώπων
ώστε να μετασχηματιστούν σταδιακά η κοινωνία, το
μοντέλο ανάπτυξης και παραγωγής, η οργάνωση της
εργασίας, ο τρόπος ζωής. Είναι μέλος του Επιστημονικού
Συμβουλίου του
Ιδρύματος Nicolas Hulot για τη φύση
και τον άνθρωπο,
και έχει αναπτύξει έντονη δράση για
την οικολογία και
την υπόθεση των ζώων.

Αφετηριακό σημείο για την ηθική της υπόληψης είναι η στροφή προς το σώμα και η παραδοχή της κοινής μοίρας που έχουμε με τα μη ανθρώπινα όντα: είμαστε τρωτοί. Το άτομο γεννιέται και εντάσσεται σε έναν κοινό κόσμο που θα υπάρχει και μετά τον θάνατό του. Η αναγνώριση της τρωτότητάς μας, της σάρκινης και πεπερασμένης υπόστασής μας και η συνείδηση των αδυναμιών και των λαθών μας θα μας κάνουν ταπεινούς, θα αντικρίζουμε τους άλλους με πραότητα και μεγαλοψυχία και θα νοιαζόμαστε γι’ αυτούς.

Η ατομική διάσταση της ύπαρξης, που περιορίζει την ηθική και την πολιτική στο σήμερα, θα δώσει τη θέση της στην ανησυχία και τη μέριμνα για τον κόσμο, για τους άλλους, ακόμη κι αν μας είναι άγνωστοι ή δεν ανήκουν στο ανθρώπινο είδος. Το άτομο θα ανοιχτεί σ’ έναν ορίζοντα αγάπης, δικαιοσύνης και αλήθειας, θα προσέξει και θα αναγνωρίσει την αξιοπρέπεια ενός προσώπου ή ενός ζώου και θα αισθανθεί θαυμασμό για την ύπαρξή τους. Θα αγαπήσει την ετερότητα, θα νιώσει αλληλεγγύη για τα παιδιά που υποφέρουν, τους πεινασμένους, τους φτωχούς, τα θύματα των πολέμων, της τυραννίας και της τρομοκρατίας και, βέβαια, για την οδύνη των ζώων, για τα οποία δεν υπάρχει δικαιοσύνη, αλλά βρίσκονται στο έλεός μας. Δεν μπορεί να γίνεται λόγος για υπόληψη αν δεν μας μέλλουν τα ζώα, τονίζει η Πελλυσόν υπογραμμίζοντας ότι αυτά δεν είναι κατώτερα όντα επειδή δεν μπορούν να εκφράσουν την οδύνη τους και να αντιδράσουν στις αδιανόητες βιαιοπραγίες τις οποίες υφίστανται, τις επιπτώσεις της αποδάσωσης ή της καταστροφής των τόπων που κατοικούν.

Η συγγραφέας τονίζει ότι πρέπει με επιμονή και αισιοδοξία να περιορίσουμε την κατανάλωση και να προσπαθήσουμε να προωθήσουμε ένα πρότυπο ανάπτυξης οικολογικά βιώσιμο και δικαιότερο απέναντι στους ανθρώπους και στα ζώα. Η ανθρώπινη εξουσία οφείλει να νοείται ως φροντίδα, ως μια υπηρεσία που προσφέρουμε στον κόσμο. Ο κυρίαρχος σήμερα οικονομισμός και το αναπτυξιακό του μοντέλο δίνουν τη δυνατότητα στις πολυεθνικές να κυριαρχούν, ενώ οι άνθρωποι, η φύση, τα ζώα δεν είναι παρά μέσα για να πλουτίζουν ιδιωτικοί όμιλοι, που αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως ανώτερες οντότητες, αποκομμένες από τον κόσμο.

Για να γίνουν όλα αυτά πράξη και να μη μείνουν στη θεωρία, η Πελλυσόν θεωρεί απαραίτητη την «ερωτική αγωγή» από τα πρώτα χρόνια. Μια αγωγή που θα βασίζεται στο συναίσθημα, στη συμπόνια, στην αγάπη, στη φιλία.

Το ζητούμενο είναι η αναζήτηση μιας πολιτικής οργάνωσης που θα αντιστοιχεί στη μέριμνα του εαυτού και του κόσμου και όχι στον ατομικισμό, και εκεί θα πρέπει να επικεντρώνεται ο πολιτικός στοχασμός. Έτσι θα συμβιώσουμε χωρίς ιεραρχήσεις και θα δημιουργήσουμε έναν κοινό χώρο, όπου τα άτομα θα ικανοποιούν τις ανάγκες τους και θα βρίσκουν νόημα στη ζωή τους. Η ηθική της υπόληψης θα είναι ο άξονας της συμβίωσης, όλοι θα συμπράττουμε συμβάλλοντας στο γενικό συμφέρον και θα εργαζόμαστε όχι με στόχο να αποδείξουμε την αξία μας, αλλά για να τιμήσουμε τη ζωή.

Για να γίνουν όλα αυτά πράξη και να μη μείνουν στη θεωρία, η Πελλυσόν θεωρεί απαραίτητη την «ερωτική αγωγή» από τα πρώτα χρόνια. Μια αγωγή που θα βασίζεται στο συναίσθημα, στη συμπόνια, στην αγάπη, στη φιλία. Και σ’ αυτό βοηθάει πάντα η λογοτεχνία, που με τις λέξεις μεταμορφώνει την εμπειρία του κόσμου, που μας επιτρέπει να ζούμε άλλες ζωές από τη δική μας και να γνωρίζουμε ποικιλία χαρακτήρων και πολιτισμών.

Εν κατακλείδι, η Πελλυσόν με το έργο της αναδεικνύει την αναγκαιότητα του αναστοχασμού και της αυτοπαρατηρησίας, που θα οδηγήσουν στην αναθεώρηση της σχέσης μας με τους άλλους –ανθρώπους και μη– και τη φύση. Με αφετηρία τη σωματικότητα και την τρωτότητα των ατόμων, μας καλεί σε ένωση με το μέγα όλον, σε μια αναγνώριση του πολύτιμου δεσμού που έχουμε με τον κόσμο και σε μια αλλαγή του τρόπου με τον οποίο τον κατοικούμε. Έναν τρόπο που θα βασίζεται στην ηθική της υπόληψης της ζωής που αναπτύσσεται στην πατρίδα-Γη. Πρόκειται για ένα σπουδαίο έργο, εξαιρετικά μεταφρασμένο από τον καθηγητή φιλοσοφίας Γιώργο Φαράκλα. Ένα βιβλίο ιδιαίτερα επίκαιρο τώρα που όλοι βιώνουμε τις συνέπειες της ανθρώπινης οίησης και διερωτόμαστε αν ο πλανήτης μας θα είναι κατοικήσιμος για τα παιδιά μας.

* Η ΑΝΝΑ ΛΥΔΑΚΗ είναι καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Τελευταίο βιβλίο της, η μελέτη «Αναζητώντας το χαμένο παράδειγμα: Επιτόπια έρευνα, κατανόηση, ερμηνεία» (εκδ. Παπαζήση).


altΗθική της υπόληψης
Corine Pelluchon
Μτφρ. Γιώργος Φαράκλας
Πόλις 2019
Σελ. 440, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ CORINE PELLUCHON 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο ...

Η περί Θεού διαμάχη: αντικείμενο προβληματισμών και διαλόγου με αφορμή δύο βιβλία

Η περί Θεού διαμάχη: αντικείμενο προβληματισμών και διαλόγου με αφορμή δύο βιβλία

Για το βιβλίο του Richard Dawkins «Ξεπερνώντας τον Θεό – Οδηγός για αρχάριους» (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός) και το βιβλίο του Peter Boghossian «Εγχειρίδιο αθεΐας» (μτφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...
«Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών», του Ιμάνουελ Καντ – Η ηθική των απόλυτων σκοπών

«Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών», του Ιμάνουελ Καντ – Η ηθική των απόλυτων σκοπών

Για τη «Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών» (μτφρ. Κώστας Ανδρουλιδάκης) του Ιμμάνουελ Καντ που κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Καντ, του Adolf von Heydeck © Stadtmuseum Königsberg

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Ορφανός απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Book Press

...
«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ