alt

Για τη μελέτη της Corine Pelluchon «Ηθική της υπόληψης» (μτφρ. Γιώργος Φαράκλας, εκδ. Πόλις).

Της Άννας Λυδάκη

Υπολήπτομαι σημαίνει ότι εκτιμώ κάποιον, τον έχω σε υπόληψη, τρέφω γι’ αυτόν μεγάλη εκτίμηση. Η λέξη χρησιμοποιείται για να εκφράσει μια συγκεκριμένη στάση απέναντι στους συνανθρώπους μας. Όμως η Κορίν Πελλυσόν προχωρεί παραπέρα: η ηθική της υπόληψης, την οποία προτείνει, επεκτείνεται σε όλα τα όντα –ανθρώπινα και μη ανθρώπινα– και τη φύση. Αυτό σημαίνει ότι αναγνωρίζονται η αυταξία και η αξιοπρέπεια των όντων, που με την ύπαρξή τους κάνουν τον κόσμο πλουσιότερο.

Η Πελλυσόν, η βραβευμένη για το έργο της καθηγήτρια φιλοσοφίας και ηθικής στο Πανεπιστήμιο Paris-Est-Marne-la-Vallée, σε διάλογο με μεγάλους στοχαστές, εισηγείται έναν νέο Διαφωτισμό που καταργεί τους δυϊσμούς άνθρωπος/φύση, νους/σώμα, ορθολογικότητα/συγκινήσεις, ατομικό/συλλογικό. 

Η Πελλυσόν, η βραβευμένη για το έργο της καθηγήτρια φιλοσοφίας και ηθικής στο Πανεπιστήμιο Paris-Est-Marne-la-Vallée, σε διάλογο με μεγάλους στοχαστές, εισηγείται έναν νέο Διαφωτισμό που καταργεί τους δυϊσμούς άνθρωπος/φύση, νους/σώμα, ορθολογικότητα/συγκινήσεις, ατομικό/συλλογικό. Στην πρότασή της πηγαίνει πέρα από τον ορθολογισμό και δίδει βαρύτητα στο συναίσθημα και στις συγκινήσεις, στα αρχαϊκά στρώματα του ψυχισμού, σε ό,τι προηγείται της διαφοράς του εγώ και του μη εγώ. Εκεί καταφαίνεται ότι η ύπαρξή μας, σωματικά αλλά και νοητικά, συναισθηματικά και ηθικά, είναι δεμένη με την ύπαρξη των άλλων ζώντων και ότι η επιβίωση, η ταυτότητα και η σοφία μας εξαρτώνται από πώς αλληλοεπιδρούμε με αυτά.

Η Πελλυσόν γνωρίζει ότι οι ορθολογικοί κανόνες συχνά παραμερίζονται από άλογες εσώτερες δυνάμεις και απαιτείται κόπος για να μετατρέψουμε τα αρνητικά στοιχεία που υπάρχουν μέσα μας σε θετικά. Γι’ αυτό θεωρεί ότι το ζήτημα δεν είναι να ορίσουμε κάποιες οικολογικές αρχές, όπως ο σεβασμός της φύσης ή η προστασία της βιοποικιλότητας, αλλά να κατανοήσουμε σε βάθος τον δεσμό που μας ενώνει με τις άλλες μορφές ζωής. Και αυτό θα συμβεί όταν θα στραφούμε στον εαυτό μας και θα κατανοήσουμε πως η ατομικότητά μας συνυφαίνεται με τη ζωή που πάλλεται γύρω μας με διάφορες μορφές.

Η επίγνωση της ενότητάς μας με τα άλλα όντα θα αλλάξει σε βάθος την αυτοσυνειδησία μας, τα συναισθήματα και την κοσμοαντίληψή μας, και θα προκύψουν νέες επιθυμίες, πέρα από τις κυρίαρχες σήμερα που σχετίζονται με την οικονομία και την κατανάλωση. Τότε το μέλλον του πλανήτη και του κοινού κόσμου και ο αγώνας κατά της κακοποίησης των ζώων θα απασχολούν το άτομο ως ζωτικές έγνοιες και τα σύνορα που έχουν χαραχτεί μεταξύ ανθρώπων και ζώων, κοινωνικών ομάδων, φυλών και φύλων θα απορριφθούν και θα καταλαβαίνουμε τι μας συνδέει με τους άλλους, με τη ζωή και με τη Γη.

alt
Η Κορίν Πελλυσόν γεννήθηκε το 1967 στο
Barbezieux-Saint-Hilaire της Γαλλίας.
Σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Paris IV
(Σορβόννη), όπου και ανακηρύχθηκε διδάκτωρ. H
Πελλυσόν δεν ασχολείται με τη φιλοσοφία μόνο για
την απόλαυση που προσφέρουν οι ιδέες, η θεωρία και
τα ποικίλα διανοητικά παιχνίδια. Ο στόχος της είναι
πολιτικός: να αφυπνιστεί η συνείδηση των ανθρώπων
ώστε να μετασχηματιστούν σταδιακά η κοινωνία, το
μοντέλο ανάπτυξης και παραγωγής, η οργάνωση της
εργασίας, ο τρόπος ζωής. Είναι μέλος του Επιστημονικού
Συμβουλίου του
Ιδρύματος Nicolas Hulot για τη φύση
και τον άνθρωπο,
και έχει αναπτύξει έντονη δράση για
την οικολογία και
την υπόθεση των ζώων.

Αφετηριακό σημείο για την ηθική της υπόληψης είναι η στροφή προς το σώμα και η παραδοχή της κοινής μοίρας που έχουμε με τα μη ανθρώπινα όντα: είμαστε τρωτοί. Το άτομο γεννιέται και εντάσσεται σε έναν κοινό κόσμο που θα υπάρχει και μετά τον θάνατό του. Η αναγνώριση της τρωτότητάς μας, της σάρκινης και πεπερασμένης υπόστασής μας και η συνείδηση των αδυναμιών και των λαθών μας θα μας κάνουν ταπεινούς, θα αντικρίζουμε τους άλλους με πραότητα και μεγαλοψυχία και θα νοιαζόμαστε γι’ αυτούς.

Η ατομική διάσταση της ύπαρξης, που περιορίζει την ηθική και την πολιτική στο σήμερα, θα δώσει τη θέση της στην ανησυχία και τη μέριμνα για τον κόσμο, για τους άλλους, ακόμη κι αν μας είναι άγνωστοι ή δεν ανήκουν στο ανθρώπινο είδος. Το άτομο θα ανοιχτεί σ’ έναν ορίζοντα αγάπης, δικαιοσύνης και αλήθειας, θα προσέξει και θα αναγνωρίσει την αξιοπρέπεια ενός προσώπου ή ενός ζώου και θα αισθανθεί θαυμασμό για την ύπαρξή τους. Θα αγαπήσει την ετερότητα, θα νιώσει αλληλεγγύη για τα παιδιά που υποφέρουν, τους πεινασμένους, τους φτωχούς, τα θύματα των πολέμων, της τυραννίας και της τρομοκρατίας και, βέβαια, για την οδύνη των ζώων, για τα οποία δεν υπάρχει δικαιοσύνη, αλλά βρίσκονται στο έλεός μας. Δεν μπορεί να γίνεται λόγος για υπόληψη αν δεν μας μέλλουν τα ζώα, τονίζει η Πελλυσόν υπογραμμίζοντας ότι αυτά δεν είναι κατώτερα όντα επειδή δεν μπορούν να εκφράσουν την οδύνη τους και να αντιδράσουν στις αδιανόητες βιαιοπραγίες τις οποίες υφίστανται, τις επιπτώσεις της αποδάσωσης ή της καταστροφής των τόπων που κατοικούν.

Η συγγραφέας τονίζει ότι πρέπει με επιμονή και αισιοδοξία να περιορίσουμε την κατανάλωση και να προσπαθήσουμε να προωθήσουμε ένα πρότυπο ανάπτυξης οικολογικά βιώσιμο και δικαιότερο απέναντι στους ανθρώπους και στα ζώα. Η ανθρώπινη εξουσία οφείλει να νοείται ως φροντίδα, ως μια υπηρεσία που προσφέρουμε στον κόσμο. Ο κυρίαρχος σήμερα οικονομισμός και το αναπτυξιακό του μοντέλο δίνουν τη δυνατότητα στις πολυεθνικές να κυριαρχούν, ενώ οι άνθρωποι, η φύση, τα ζώα δεν είναι παρά μέσα για να πλουτίζουν ιδιωτικοί όμιλοι, που αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως ανώτερες οντότητες, αποκομμένες από τον κόσμο.

Για να γίνουν όλα αυτά πράξη και να μη μείνουν στη θεωρία, η Πελλυσόν θεωρεί απαραίτητη την «ερωτική αγωγή» από τα πρώτα χρόνια. Μια αγωγή που θα βασίζεται στο συναίσθημα, στη συμπόνια, στην αγάπη, στη φιλία.

Το ζητούμενο είναι η αναζήτηση μιας πολιτικής οργάνωσης που θα αντιστοιχεί στη μέριμνα του εαυτού και του κόσμου και όχι στον ατομικισμό, και εκεί θα πρέπει να επικεντρώνεται ο πολιτικός στοχασμός. Έτσι θα συμβιώσουμε χωρίς ιεραρχήσεις και θα δημιουργήσουμε έναν κοινό χώρο, όπου τα άτομα θα ικανοποιούν τις ανάγκες τους και θα βρίσκουν νόημα στη ζωή τους. Η ηθική της υπόληψης θα είναι ο άξονας της συμβίωσης, όλοι θα συμπράττουμε συμβάλλοντας στο γενικό συμφέρον και θα εργαζόμαστε όχι με στόχο να αποδείξουμε την αξία μας, αλλά για να τιμήσουμε τη ζωή.

Για να γίνουν όλα αυτά πράξη και να μη μείνουν στη θεωρία, η Πελλυσόν θεωρεί απαραίτητη την «ερωτική αγωγή» από τα πρώτα χρόνια. Μια αγωγή που θα βασίζεται στο συναίσθημα, στη συμπόνια, στην αγάπη, στη φιλία. Και σ’ αυτό βοηθάει πάντα η λογοτεχνία, που με τις λέξεις μεταμορφώνει την εμπειρία του κόσμου, που μας επιτρέπει να ζούμε άλλες ζωές από τη δική μας και να γνωρίζουμε ποικιλία χαρακτήρων και πολιτισμών.

Εν κατακλείδι, η Πελλυσόν με το έργο της αναδεικνύει την αναγκαιότητα του αναστοχασμού και της αυτοπαρατηρησίας, που θα οδηγήσουν στην αναθεώρηση της σχέσης μας με τους άλλους –ανθρώπους και μη– και τη φύση. Με αφετηρία τη σωματικότητα και την τρωτότητα των ατόμων, μας καλεί σε ένωση με το μέγα όλον, σε μια αναγνώριση του πολύτιμου δεσμού που έχουμε με τον κόσμο και σε μια αλλαγή του τρόπου με τον οποίο τον κατοικούμε. Έναν τρόπο που θα βασίζεται στην ηθική της υπόληψης της ζωής που αναπτύσσεται στην πατρίδα-Γη. Πρόκειται για ένα σπουδαίο έργο, εξαιρετικά μεταφρασμένο από τον καθηγητή φιλοσοφίας Γιώργο Φαράκλα. Ένα βιβλίο ιδιαίτερα επίκαιρο τώρα που όλοι βιώνουμε τις συνέπειες της ανθρώπινης οίησης και διερωτόμαστε αν ο πλανήτης μας θα είναι κατοικήσιμος για τα παιδιά μας.

* Η ΑΝΝΑ ΛΥΔΑΚΗ είναι καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Τελευταίο βιβλίο της, η μελέτη «Αναζητώντας το χαμένο παράδειγμα: Επιτόπια έρευνα, κατανόηση, ερμηνεία» (εκδ. Παπαζήση).


altΗθική της υπόληψης
Corine Pelluchon
Μτφρ. Γιώργος Φαράκλας
Πόλις 2019
Σελ. 440, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ CORINE PELLUCHON 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Για το βιβλίο του Hanns-Erich Kaminski «Ο Σελίν φαιοχίτωνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Μαγουλάς, εκδ. Μάγμα).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Το πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, καθώς και των (όχι πάντα θετικών)...

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Για τον συγκεντρωτικό τόμο του Άρη Αλεξάνδρου «Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975» (εκδ. Πατάκη).

Του Διονύση Μαρίνου

Μακριά από το αγριεμένο πλήθος, μόνος, κατάμονος, ένας μονήρης μάρτυρας μπρος σε ιδεολογικά δόρατα που τρυπούσαν, βία που γεννούσε α...

Μικρό εγκώμιο του αστυνομικού, του Κώστα Θ. Καλφόπουλου

Μικρό εγκώμιο του αστυνομικού, του Κώστα Θ. Καλφόπουλου

Για το βιβλίο του Κώστα Θ. Καλφόπουλου «Μικρό εγκώμιο του αστυνομικού» (εκδ. Νεφέλη). Κεντρική εικόνα: Από την ταινία «Έγκλημα στα παρασκήνια» (1960), βασισμένη στο ομότιτλο βιβλίο του Γιάννη Μαρή, σε σκηνοθεσία Ντίνου Κατσουρίδη, η Ζωρζ Σαρρή, η οποία πήρε το βραβείο του Β' γυναικείου ρόλου στο 1ο Φεστιβάλ Κιν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Το νέο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων Καστανιώτη για την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου ανακοινώθηκε πρόσφατα. Με σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, νέες αναγνωστικές προτάσεις που συνδυάζουν την πολυφωνία με την ποιοτική γραφή, δοκίμια και μελέτες που αναδεικνύουν τους προβληματισμούς της εποχής, βιβλία γι...

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Ο ηθοποιός Στέλιος Τυριακίδης απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ