«Ζήτω η Αγκάθα Κρίστι» της Μάρως Δούκα (κριτική) – Η σύγχρονη Ελλάδα, τόπος εγκλήματος και πεδίο κοινωνικής κριτικής

Ένα καλοκαιρινό απομεσήμερο, μία σορός εντοπίζεται να επιπλέει κάτω από τον ναό στο Σούνιο. Το πτώμα ανήκει στον γόνο μιας πασίγνωστης εφοπλιστικής οικογένειας. Η ανακάλυψη της σορού συνδέει, έστω κι έμμεσα, τους τέσσερις βασικούς πρωταγωνιστές του βιβλίου: τη συνταξιούχο Πολυξένη, που περνά μόνη της τις καλοκαιρινές μέρες στη μονοκατοικία που έχει κληρονομήσει από τον θείο της, τον μυστηριώδη δημοσιογράφο Οδυσσέα, που πασχίζει τα τελευταία δύο χρόνια να γράψει ένα μυθιστόρημα για τον Αιγέα, τον μυθικό βασιλιά της αρχαίας Αθήνας, τους δύο ένστολους αστυνομικούς, τον Μάρκο και τον Αντώνη, οι οποίοι στην πραγματικότητα λειτουργούν ως δύο όψεις ενός ίδιου προσώπου.

Έτσι ξεκινάει το σύντομο μυθιστόρημα της Μάρως Δούκα (Χανιά, 1947) με τίτλο Ζήτω η Άγκαθα Κρίστι. Ο τίτλος σκόπιμα παραπλανά: παρότι βρίθει αναφορών στον Γιάννη Μαρή και, φυσικά, στην Άγκαθα Κρίστι, δεν πρόκειται επ’ ουδενί για ένα καθαρόαιμο αστυνομικό μυθιστόρημα. Πρόκειται για μία γλυκόπικρη ιστορία, όπου το χιούμορ συνυπάρχει με τον σχολιασμό της σύγχρονης πολιτικής πραγματικότητας, μέσα από τη βαθιά και πυκνή γραφή της Δούκα.

Η Πολυξένη -άτυπη πρωταγωνίστρια- αποτελεί τον πιο ενδιαφέροντα χαρακτήρα του βιβλίου. Είναι μία γυναίκα που ζει μόνη και ήρεμη, συμφιλιωμένη με τον εαυτό της, χωρίς να εγκαταλείπει τη φροντίδα της προσωπικής της εικόνας – χαρακτηριστική είναι η σχολαστική περιποίηση των νυχιών της. Παρατηρεί τον κόσμο γύρω της με διαπεραστική οξυδέρκεια σαν μια άλλη Μις Μαρπλ.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι διαπροσωπικές της σχέσεις: η αμφίθυμη σχέση με την κόρη της Ματούλα, η σταθερή απόρριψη του πατέρα της κόρης της, ο σύνθετος δεσμός της με τον Κώστα. Μέσα από τις σχέσεις της αναδεικνύεται η πολυπλοκότητα της προσωπικότητάς της και η ιδιαίτερη ματιά με την οποία αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω της. Η στάση της απέναντι στη ζωή αποπνέει ηρεμία και τίποτα δεν φαίνεται να την εκπλήσσει. Ακόμη και στις απελπισμένες στιγμές της, διακατέχεται από αυτοκυριαρχία, ενίοτε και αισιοδοξία.

Η Δούκα συνθέτει ένα πορτρέτο της σύγχρονης Ελλάδας. Δολοφονίες και συγκαλύψεις βρίσκονται στο προσκήνιο, όμως στο μικρό πλάνο αποτυπώνονται όλα όσα εκτυλίσσονται πίσω από ανοιχτές και κλειστές πόρτες: συζυγική βία, τραύματα εγκατάλειψης, μικροαστικές φιλοδοξίες, νεανικές ματαιώσεις και όψιμες εκπληρώσεις. Το μυστήριο της δολοφονίας είναι μόνο η αφορμή, ένα παιχνιδιάρικο κλείσιμο του ματιού της συγγραφέως στο αναγνωστικό κοινό. Το αληθινό ενδιαφέρον βρίσκεται στους ανθρώπους, τις αντιφάσεις τους, τα μικρά πάθη της καθημερινότητας.

Με το Ζήτω η Άγκαθα Κρίστι, η Μάρω Δούκα αποδεικνύει ότι το αστυνομικό μυθιστόρημα μπορεί να λειτουργήσει όχι ως αυτοσκοπός, αλλά ως μέσο για μια στοχαστική ματιά στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

 ＊O ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι καθηγητής και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων «Από πού έρχεται η νύχτα» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Κι έτσι με το ’να και με τ’ άλλο έφτανε στο βραδινό δελτίο ειδήσεων. Πρώτο θέμα, για μέρες, εκείνο το συμβάν στην παραλία τους, με τη σορό που ξέβρασε η θάλασσα. Και πώς αλλιώς, εδώ που τα λέμε, δεν συμβαίνει συχνά κάτι τέτοιο, δεν ήταν μόνο η σορός, ήταν και ο τόπος και ο τρόπος του συμβάντος, πολλοί θυμήθηκαν τον πανάρχαιο βασιλιά και τον τραγικό θάνατό του. Και τώρα λέει ο ένας, λέει ο άλλος, σασπένς στην τηλεόραση.

»Έκανε τον σταυρό της η Πολυξένη, τι γίνεται στον κόσμο, πώς αντέχει ο πλανήτης και δεν σκάει σαν το καρπούζι; Σηκώθηκε από την πολυθρόνα της δίπλα στο παράθυρο, πόσα και πόσα τραγούδια, ερωτικά και μη, με το παραθύρι στο σκοτεινό στενάκι, της ήρθε στο μυαλό η μις Τζέιν Μαρπλ, ποια απ’ όλες; γέλασε, και βέβαια καμάρωσε που τις θυμόταν όλες, περίπου πέντε, όχι βέβαια με τα ονόματά τους, μόνο την πονηρούτσικη γλυκιά Τζεραλντίν ΜακΓιούαν θυμόταν, μεγάλη βιομηχανία κι αυτή, εθνικό κεφάλαιο της γηραιάς Αλβιώνος, ζήτω η Άγκαθα Κρίστι».

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

H Mάρω Δούκα γεννήθηκε το 1947 στα Xανιά. Aπό το 1966 ζει στην Aθήνα. Έχει τελειώσει το Iστορικό και Aρχαιολογικό Tµήµα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστηµίου Aθηνών. Έχει τιµηθεί µε το Bραβείο «Nίκος Kαζαντζάκης» του Δήµου Hρακλείου για το µυθιστόρηµα H αρχαία σκουριά, µε το B΄ Kρατικό Bραβείο για το µυθιστόρηµα H πλωτή πόλη και µε το Bραβείο Πεζογραφίας Kώστα Oυράνη της Aκαδηµίας Aθηνών για το µυθιστόρηµα Aθώοι και φταίχτες. Για το ίδιο µυθιστόρηµα τιµήθηκε επίσης µε το Bραβείο Balkanika και το Βραβείο Καβάφη.

Για το µυθιστόρηµα Έλα να πούµε ψέµατα έχει τιµηθεί µε το βραβείο «Νίκος Θέµελης» του ηλεκτρονικού περιοδικού Αναγνώστης. Επίσης, έχει βραβευτεί για το σύνολο του έργου της με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας 2019 (Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων). Διηγήµατα και µυθιστορήµατά της έχουν µεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες. Σήμερα, τα βιβλία της κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πατάκη.