Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Εφιάλτες με γυναίκες – Ο εργένης, Η απίστευτη ιστορία της Πάπισσας Ιωάννας, Μαύρος γάμος» (εκδ. Κέδρος), στο οποίο τρία παλιότερα μυθιστορήματα συυνυπάρχουν σε μία έκδοση πυροδοτώντας σκέψεις και προβληματισμούς για τη γυναικεία επιθυμία.
Γράφει η Μαρία Μοίρα
«Μάθε να βλέπεις μες στη ζωή την τέχνη, και μες στο έργο τη ζωή»
Χαίλντερλιν
Τρία μυθιστορήματα του Βαγγέλη Ραπτόπουλου διαθλώνται το ένα μέσα στο άλλο σε μια ενιαία εκδοτική απόπειρα. Τρεις αυτόνομες και αυτοτελείς ιστορίες συνομιλούν και ευθυγραμμίζονται στον άξονα της γυναικείας επιθυμίας για αλλαγή, που πυροδοτεί τις εξελίξεις και καθορίζει την πλοκή. Αλληλοσυνδέονται και αλληλοσυμπληρώνονται με όρους ανατροπής των στερεοτύπων, ερωτικής αποπλάνησης, ιδεοληπτικής εμμονής, ψυχικής παραφοράς και ανάγκης απελευθέρωσης, αυτοπραγμάτωσης και αυτοκαθορισμού. Σε ανδροκρατούμενα περιβάλλοντα ή με την πατριαρχία σε κρίση, να αμφισβητείται, να βάλλεται αλλά να κυριαρχεί, αποτελώντας το σταθερό πλαίσιο αναφοράς, άντρες και γυναίκες, αμήχανοι και ανικανοποίητοι, ευάλωτοι και αποδιοργανωμένοι, αναζητούν ισορροπίες σε έναν εύθραυστο κόσμο, που αλλάζει συνεχώς, αναζητώντας αξίες και προσανατολισμό. Οι ήρωες και οι ηρωίδες μετεωρίζονται σ’ ένα επισφαλές όριο, διακινδυνεύουν τα κεκτημένα διεκδικώντας το αδύνατο, ταλανίζονται από απωθημένα, άγχη και ανασφάλειες, συγκρούονται σε μια κούρσα θανάτου και παγιδεύονται στις ίδιες τους τις επιλογές, που αποδεικνύονται καταστροφικές και μοιραίες. Έτσι τα τρία μυθιστορήματα χάνουν την αυτονομία των αρχικών πρώτων εκδόσεων και αλληλοπεριχωρούνται, συνυφαίνοντας νοήματα και ερωτήματα, πυροδοτώντας σκέψεις και προβληματισμούς. Δημιουργούν στον αναγνώστη, που περνά ανυποψίαστος από την μία ιστορία στην άλλη, διανοητική εγρήγορση, συναισθηματικές εντάσεις και ψυχικές ταυτίσεις. Καθώς λειτουργούν σαν μια σπονδυλωτή αφήγηση, όπου η μια γυναίκα δίνει την σκυτάλη στην άλλη, σε μια ακολουθία δραματικών συμβάντων και ευφάνταστων καταστάσεων.
Τρία μυθιστορήματα του Βαγγέλη Ραπτόπουλου συνυπάρχουν στο παρόν βιβλίο: Ο εργένης, Η απίστευτη ιστορία της Πάπισσας Ιωάννας και ο Μαύρος γάμος. Δύο ερωτικές ιστορίες με αστυνομική πλοκή, απρόσμενη εξέλιξη και εφιαλτικό τέλος και ανάμεσά τους ένας μεσαιωνικός θρύλος για την γυναικεία επιθυμία που οδήγησε μια άσημη και ασήμαντη ορφανή κοπέλα στην κατάκτηση του παπικού θρόνου της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας.
Στον Εργένη η σύζυγος ενός τριανταπεντάρη τραπεζικού υπαλλήλου αφήνεται να παρασυρθεί από έναν επιτήδειο προαγωγό, που υποδυόμενος τον ιδανικό εραστή θα εμφανισθεί για να της προσφέρει ανεξαρτησία, εύκολο χρήμα και άνετη πολυτελή ζωή. Σε έναν παροξυσμό λαγνείας και παραφοράς, εγκαταλείπει τη δουλειά της, τον άντρα, το σπίτι και τον αδιέξοδο γάμο τους και μετατρέπεται σε πόρνη πολυτελείας, για να παγιδευτεί στα δίκτυα της μαστροπείας μετανοημένη, αλλά χωρίς ελπίδα διαφυγής. Η ψυχική απόγνωση για την ανεξήγητη ευκολία με την οποία παραδόθηκε η γυναίκα του αμαχητί στην πειθώ ενός χειριστικού ύποπτου υποκειμένου και η άδικη, αιφνίδια οριστική εγκατάλειψη, οδηγεί τον άντρα σε σταδιακή κατάρρευση. Παραιτείται από τη δουλειά του, κλείνεται στο σπίτι, απομονώνεται από όλα και όλους και κυριαρχημένος από την ψύχωση ότι είναι ο αποκλειστικά υπεύθυνος για όλα όσα τους συνέβησαν, αρνείται κάθε δεσμό με άλλη γυναίκα. Και αφού δεν μπορεί να ζήσει σαν εργένης και να επιβιώσει μόνος και χωρίς σύντροφο, αποφασίζει να δώσει μαρτυρικό τέλος στη ζωή του.
Στην Απίστευτη ιστορία της Πάπισσας Ιωάννας, ένα μυθιστόρημα που εμπνέεται από την Πάπισσα Ιωάννα του Εμμανουήλ Ροΐδη, η προστατευόμενη θετή κόρη ενός μοναχού στη μεσαιωνική Βρετανία, με την επιρροή και την καθοδήγησή του, αποκτά θεολογικές γνώσεις. Η επιθυμία να αλλάξει τη ζωή και τη μοίρα της και η πρωτόγνωρη αποφασιστικότητα και τόλμη (κληρονομημένη από τη νεκρή μάνα της) να υπερβεί τους αυστηρούς και άκαμπτους κανόνες της εποχής, θα την οδηγήσουν στο να μεταμφιεσθεί σε άντρα, να φορέσει το μοναστικό σχήμα, να βρει ερωτικούς συντρόφους και συμμάχους με κύρος, να υπερπηδήσει με σθένος εμπόδια και κακουχίες και εκμεταλλευόμενη με πείσμα κάθε δυνατή ευκαιρία, να αποκτήσει αναγνώριση και αποδοχή. Ακολουθώντας με επιμονή το ανικανοποίητο ένστικτό της θα εγκαταλείψει κάθε προηγούμενη κατάκτησή της για να πάει στη Ρώμη, όπου θα αναρριχηθεί στα ανώτατα εκκλησιαστικά αξιώματα. Θα γίνει η ευνοούμενη του Πάπα, η ερωμένη του κρυφού γιου του, ώστε όταν εκείνος αποβιώσει να την έχει ορίσει διάδοχό του. Και όντως η Ιωάννα, αν και γυναίκα, θα γίνει ο επόμενος Πάπας, ο επί της γης εκπρόσωπος του Θεού. Όμως η εγκυμοσύνη και η αποβολή του βρέφους που κυοφορούσε κατά τη διάρκεια μιας λιτανείας θα φανερώσει δημόσια την γυναικεία της φύση, οδηγώντας την νομοτελειακά στην εκκωφαντική πτώση και στον θάνατό της.
Στον Μαύρο γάμο η οριστική εγκατάλειψη μιας γυναίκας από τον σύντροφό της, μουσικό και μέλος ενός νεανικού ροκ συγκροτήματος με σχετική επιτυχία, μετά από πολυετή συμβίωση, θα μετατραπεί στο μυαλό της σε έμμονη ιδέα. Η επιθυμία επανασύνδεσης μαζί του θα εξελιχθεί σε ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, που θα την εγκλωβίσει σταδιακά σε ένα τέλμα παράλογων και νοσηρών σκέψεων. Αντί η ηρωίδα να αποδεχτεί το τέλος του γάμου της και να δώσει νέο περιεχόμενο στη ζωή της, θα οδηγηθεί σε ακραίες μεθοδεύσεις και κυνικές αποφάσεις τιμωρίας. Θα καταστρώσει ένα σχέδιο παγίδευσής του, ποθώντας είτε να τον φέρει ξανά κοντά της, είτε να εκδικηθεί την «προδοσία» του αποκτώντας έναν γιο από εκείνον, ερήμην της θέλησής του. Παρασυρμένη από κάποιους στίχους που υποθετικά συνδέονταν με έναν ύμνο των Ελευσίνιων Μυστηρίων, θα στήσει μια πλεκτάνη ερωτικής αποπλάνησης με σκοπό να αποκτήσει μέσω της «τεκνογονίας» ένα υποκατάστατο του πρώην αγαπημένου της. Και αυτή της η επιλογή θα έχει τραγικές επιπτώσεις και ολέθρια αποτελέσματα για όλους τους εμπλεκόμενους σ’ αυτήν την ιστορία παράνοιας και απόγνωσης που εξελίσσεται σε θρίλερ.
Στις ανατρεπτικές και χειμαρρώδεις ιστορίες του Βαγγέλη Ραπτόπουλου, συχνά βέβηλες, αιχμηρές και παιγνιώδεις, δεν υπάρχουν θύτες και θύματα. Διεκδικούν την ταυτότητα, την αυτεξουσιότητα και τη δύναμη να ελέγχουν τη ζωή τους και να μην ετεροκαθορίζονται. Αποζητούν απεγνωσμένα την ελευθερία, την επιβεβαίωση και την ισότητα στον έρωτα, αλλά πληρώνουν το ίδιο ακριβό τίμημα για τις ακραίες και παράτολμες επιλογές τους.
Στις ανατρεπτικές και χειμαρρώδεις ιστορίες του Βαγγέλη Ραπτόπουλου, συχνά βέβηλες, αιχμηρές και παιγνιώδεις, δεν υπάρχουν θύτες και θύματα. Οι χαρακτήρες, άντρες και γυναίκες, έρμαια των υπαρξιακών τους αγωνιών αναζητούν ερείσματα και βεβαιότητες σε ένα ασταθές και αβέβαιο κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον. Κινούνται μηχανικά στο χείλος της αβύσσου και κατακρημνίζονται. Διεκδικούν την ταυτότητα, την αυτεξουσιότητα και τη δύναμη να ελέγχουν τη ζωή τους και να μην ετεροκαθορίζονται. Αποζητούν απεγνωσμένα την ελευθερία, την επιβεβαίωση και την ισότητα στον έρωτα, αλλά πληρώνουν το ίδιο ακριβό τίμημα για τις ακραίες και παράτολμες επιλογές τους.
Το σίγουρο είναι ότι ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος, ραδιοφωνικός παραγωγός, δάσκαλος δημιουργικής γραφής και αγαπητός στο αναγνωστικό κοινό συγγραφέας πολλών ευπώλητων μυθιστορημάτων και δοκιμίων (που αρέσκεται να συνδιαλέγεται με το έργο άλλων συγγραφέων, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης ή όπως εδώ ο Εμμανουήλ Ροΐδης) στο παρόν εκδοτικό εγχείρημα αποπειράται να ιχνηλατήσει τα έμφυλα στερεότυπα, τα ομολογημένα και ανομολόγητα τραύματα και να αφουγκραστεί τα πάθη και τους πόθους, τις φρούδες ελπίδες και τους ακοίμητους εφιάλτες αντρών και γυναικών. Με αυτήν την ακολουθία κειμένων μοιάζει να θέλει να αποτυπώσει όσα ανεξήγητα, θολά και δυσοίωνα συμβαίνουν στις ανθρώπινες σχέσεις στη ζωή και στην τέχνη, διηγούμενος με τόλμη και παρρησία ανοιχτές σε ερμηνείες, εικασίες και αμφισβητήσεις μυθιστορίες.
＊Η ΜΑΡΙΑ ΜΟΙΡΑ είναι αρχιτέκτονας και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής. Κριτικές της έχουν δημοσιευτεί στις «Αναγνώσεις» της Αυγής.
