alt

Για την προσωπική μυθιστορία του Απόστολου Δοξιάδη «Ερασιτέχνης επαναστάτης» (εκδ. Ίκαρος).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το 2018 θα μπορούσε να αναδειχθεί η χρονιά της αυτοβιογραφίας, αφού, όπως έγραψα και προ ολίγων εβδομάδων, πλείστοι συγγραφείς –και μάλιστα όχι υπερήλικες– κατάφυγαν άμεσα ή έμμεσα σε αυτοβιογραφικά αφηγήματα, για να ορθώσουν την προσωπική τους μυθολογία.

Αυτό όμως που μετουσιώνει το πραγματικό σε μια λαχταριστή λογοτεχνική απόπειρα είναι η υποκειμενική σκοπιά, που λειτουργεί σαν πρίσμα, και η στιλιστική δύναμη, η οποία μετατρέπει την εξιστόρηση των γεγονότων σε μια δυνατή αναγνωστική εμπειρία.

Αυτή τη μυθολογία ο Απόστολος Δοξιάδης την ονομάζει «μυθιστορία», στην οποία εξιστορεί ένα κομμάτι από τη ζωή του, σεβόμενος τις αρχές της στρωτής αφήγησης και της ιστορικής ακρίβειας. Αυτό όμως που μετουσιώνει το πραγματικό σε μια λαχταριστή λογοτεχνική απόπειρα είναι η υποκειμενική σκοπιά, που λειτουργεί σαν πρίσμα, και η στιλιστική δύναμη, η οποία μετατρέπει την εξιστόρηση των γεγονότων σε μια δυνατή αναγνωστική εμπειρία. Ο αναγνώστης διαβάζει τις χίλιες σελίδες με περιέργεια αλλά και με την κατανάλωση της ίδιας φαιάς ουσίας που θα κατανάλωνε και στην αμιγή λογοτεχνία.

Κομβικό σημείο της αφήγησης είναι η 21η Απριλίου 1967, όταν εγκαθιδρύεται η Χούντα, ενώ ο μικρός αφηγητής είναι δεκατεσσάρων ετών. Κι αυτό δείχνει αφενός το πότε άρχισε ενεργά να αποκτά ο μικρός Απόστολος συνείδηση του κόσμου, κι αφετέρου πως κέντρο της «προσωπικής μυθιστορίας» δεν είναι τόσο το αμβλυωπικό εγώ, αλλά το ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό στερέωμα, που καθορίζει το εγώ και μέσω του τελευταίου συλλαμβάνεται και καταγράφεται. Η πολιτική μέσα στην επταετία κι η αντίσταση της Αριστεράς, μέσα και έξω από τη χώρα, αποτελεί το πλαίσιο, μέσα στο οποίο το αυτοβιογραφικό υποκείμενο καταθέτει τη δική του μαρτυρία.

Κι όντως αυτό που κερδίζουμε μέσα από την ανάγνωση δεν είναι η πληροφόρηση για τον ιδιωτικό βίο του συγγραφέα –της μόδας τα τελευταία χρόνια ως εστίαση στο άτομο και στον μικρόκοσμό του-, αλλά η διά του συγγραφικού υποκειμένου περιήγηση στη μεταπολεμική και κυρίως στην Ελλάδα της δικτατορίας, αλλά και στο παγκόσμιο σκηνικό. Οι προδικτατορικοί κλυδωνισμοί, η Χούντα και οι απαγορεύσεις της, το Βιετνάμ, η Αριστερά με την αγωνιστικότητα και τις καλολαδωμένες δομές της, αλλά και με τον διχασμό, τις φατρίες και τις αγκυλώσεις της είναι μερικά από τα ιστορικοκοινωνικά μοτίβα μέσα στα οποία ανδρώνεται ο αφηγητής.

Πώς πλάθεται τελικά η βιωμένη ιστορία; Αποκλείεται όσα γράφει ο Απόστολος Δοξιάδης για τα γεγονότα των παιδικών του χρόνων να είναι απόλυτα προσωπικές αναμνήσεις. Πιθανότατα το παρελθόν είναι ένα κράμα βιωμάτων, διαμορφωμένων και από τα λόγια των μεγαλύτερων, διαθλασμένων από τη συνείδηση του ενήλικου, διανθισμένων από τα δημοσιεύματα της εποχής. Ωστόσο τα χρόνια της ενεργής δράσης του ως ημι-αυτόνομου μέλους του ΚΚΕ εσωτερικού, με έδρα το Παρίσι, όπου σπούδαζε, και με καθοδηγητή τον Άξελ Βαλντέν, παρουσιάζονται πολύ εναργώς, ώστε να φανεί η προσωπική του στάση απέναντι στη Χούντα και την Αριστερά (την οποία πάντα την έβλεπε με επιφύλαξη αλλά σίγουρα αναγνώριζε τις αντιστασιακές της δυνατότητες), αλλά και ολόκληρο το δίκτυο μέσα στο οποίο δρούσε.

Ο Απόστολος Δοξιάδης δεν γράφει απλώς ένα χρονικό εκείνων των ετών με έμφαση στην ιστορική αλήθεια, αλλά περισσότερο μια λογοτεχνική κατάθεση, όπου όλα αρθρώνονται στο αφηγούμενο εγώ.

Ο Απόστολος Δοξιάδης δεν γράφει απλώς ένα χρονικό εκείνων των ετών με έμφαση στην ιστορική αλήθεια, αλλά περισσότερο μια λογοτεχνική κατάθεση, όπου όλα αρθρώνονται στο αφηγούμενο εγώ. Κι αυτό επιτρέπει τον υποκειμενισμό, τις προσωπικές σκέψεις και ενστάσεις, τις παλινωδίες, τις συζητήσεις και τις αντικρουόμενες απόψεις να διασταυρώνονται στη συνείδησή του, καθώς έψαχνε τρόπους να ενεργοποιηθεί πολιτικά, αλλά και να αντιληφθεί τη σκακιέρα πάνω στην οποία έτυχε να βρεθεί, ως ενεργούν και ενεργούμενο πιόνι. Μ’ αυτόν τον τρόπο η όλη αφήγηση παίρνει τα χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος μαθητείας, αφού το νεαρό παιδί που έφυγε στην Αμερική και έπειτα στη Γαλλία ενηλικιώνεται μέσω της πολιτικής, που του πρόσφερε έναν στόχο έξω από την ατομικότητά του, ψήθηκε στο παρασκήνιο της διωκόμενης Αριστεράς, ενώ πάντα έμενε κατά βάθος ένας νέος του Κέντρου, και ωρίμασε αποκτώντας αυτοσυνειδησία, πνευματική και πολιτική σοφία.

Αν ο Άξελ Βαλντέν είναι ο «επαγγελματίας επαναστάτης» (με όλες τις διφορούμενες πλευρές του) [Βλέπε και τη δική του ματιά που συμπτωματικά εκδόθηκε κι αυτή το 2018: Σωτήρης Βαλντέν, Δικτατορία και αντίσταση 1967-1974: Προσωπική μαρτυρία, εκδ. Θεμέλιο], ο Απόστολος Δοξιάδης είναι ο «ερασιτέχνης» που συνεργάζεται με το ΚΚΕ εσωτερικού ως το πιο μετριοπαθές κομουνιστικό κόμμα, ώστε να συνδράμει στον αντιδικτατορικό αγώνα. Το χιλιοσέλιδο βιβλίο του αξίζει όχι μόνο για τη γνώση της Ιστορίας, αλλά και για την τεθλασμένη ματιά ενός ατόμου που γράφει για να αναπλάσει τον δρόμο προς την πολιτική ωρίμαση.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο του βιβλίο, η «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).


altΕρασιτέχνης επαναστάτης
Προσωπική μυθιστορία
Απόστολος Δοξιάδης
Ίκαρος 2018
Σελ. 1064, τιμή εκδότη €27,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τα απομνημονεύματά μου, του Σωτήρη Σπαθάρη – η λαϊκή φωτιά της τέχνης του καραγκιόζη

Τα απομνημονεύματά μου, του Σωτήρη Σπαθάρη – η λαϊκή φωτιά της τέχνης του καραγκιόζη

Για το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Σωτήρη Σπαθάρη «Τα απομνημονεύματά μου» (επιμ. Γιάννης Κόκκωνας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Κεντρική εικόνα: Ο Σωτήρης Σπαθάρης © Σπαθάρειο Μουσείο.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Η λαϊκή φωτιά της τέχνης...

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι σε μια φωτογραφία ντοκουμέντο από το 1941, κατά την εισαγωγή του στο στρα...

Μαρία Κάλλας: γράμματα και αναμνήσεις, του Τομ Βολφ

Μαρία Κάλλας: γράμματα και αναμνήσεις, του Τομ Βολφ

Για το βιβλίο-βιογραφία της Μαρίας Κάλλας, σε επιμέλεια του Τομ Βολφ, «Μαρίας Κάλλας: γράμματα και αναμνήσεις» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Πατάκη). Στη φωτογραφία, η σπουδαία υψίφωνος σε στιγμές χαλάρωσης. 

Της Λεύκης Σαραντινού

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τάκης Βαρβιτσιώτης: «Ο ποιητής, αυτός ο αθώος, αυτός ο μάγος»

Τάκης Βαρβιτσιώτης: «Ο ποιητής, αυτός ο αθώος, αυτός ο μάγος»

Μια μέρα σαν σήμερα, 17 Απριλίου 1916, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη ο ποιητής Τάκης Βαρβιτσιώτης

Του Λεωνίδα Καλούση

Αυτός ο μικρός θεός που μιλά

Ο ποιητής
Αυτός ο αθώος
Αυτός ο μάγος
Ο θαυματοποιός
Ο μυστηριώδη...



Ανατόλ Φρανς: «Να ζεις χωρίς ψευδαισθήσεις είναι το μυστικό της ευτυχίας»

Ανατόλ Φρανς: «Να ζεις χωρίς ψευδαισθήσεις είναι το μυστικό της ευτυχίας»

Μια μέρα σαν σήμερα, 16 Απριλίου 1844, γεννήθηκε στο Παρίσι ο Γάλλος συγγραφέας και κριτικός, βραβευμένος με Νόμπελ το 1921, Ανατόλ Φρανς. 

Του Λεωνίδα Καλούση 

Ο Ζακ Φρανσουά Ανατόλ-Τιμπώ γεννήθηκε σε μια οικογένεια από γονείς μέτριας μόρφωσ...

Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, του Γουίλιαμ Μέλβιν Κέλι

Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, του Γουίλιαμ Μέλβιν Κέλι

Για το μυθιστόρημα του William M. Kelley «Ένας διαφορετικός τυμπανιστής» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Καθαριστήριο στην οδό Φίλμορ, στο Χάρλεμ τη δεκαετία του '50. David Johnson/Harlem of the West©

Του Διονύση Μαρίνου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ευσταθίας Ματζαρίδου «Φτερά στο τσιμέντο», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[…] Τις ώρες που αυτοί κοιμούνται, αν εξαιρέσω, το ροχαλητό το...

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον συλλογικό τόμο «Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση», σε επιμέλεια του Ιωάννη Βαρτζόπουλου, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι στη φύση του ανθρώπου η δυνατότ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ