alt

Για την προσωπική μυθιστορία του Απόστολου Δοξιάδη «Ερασιτέχνης επαναστάτης» (εκδ. Ίκαρος).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το 2018 θα μπορούσε να αναδειχθεί η χρονιά της αυτοβιογραφίας, αφού, όπως έγραψα και προ ολίγων εβδομάδων, πλείστοι συγγραφείς –και μάλιστα όχι υπερήλικες– κατάφυγαν άμεσα ή έμμεσα σε αυτοβιογραφικά αφηγήματα, για να ορθώσουν την προσωπική τους μυθολογία.

Αυτό όμως που μετουσιώνει το πραγματικό σε μια λαχταριστή λογοτεχνική απόπειρα είναι η υποκειμενική σκοπιά, που λειτουργεί σαν πρίσμα, και η στιλιστική δύναμη, η οποία μετατρέπει την εξιστόρηση των γεγονότων σε μια δυνατή αναγνωστική εμπειρία.

Αυτή τη μυθολογία ο Απόστολος Δοξιάδης την ονομάζει «μυθιστορία», στην οποία εξιστορεί ένα κομμάτι από τη ζωή του, σεβόμενος τις αρχές της στρωτής αφήγησης και της ιστορικής ακρίβειας. Αυτό όμως που μετουσιώνει το πραγματικό σε μια λαχταριστή λογοτεχνική απόπειρα είναι η υποκειμενική σκοπιά, που λειτουργεί σαν πρίσμα, και η στιλιστική δύναμη, η οποία μετατρέπει την εξιστόρηση των γεγονότων σε μια δυνατή αναγνωστική εμπειρία. Ο αναγνώστης διαβάζει τις χίλιες σελίδες με περιέργεια αλλά και με την κατανάλωση της ίδιας φαιάς ουσίας που θα κατανάλωνε και στην αμιγή λογοτεχνία.

Κομβικό σημείο της αφήγησης είναι η 21η Απριλίου 1967, όταν εγκαθιδρύεται η Χούντα, ενώ ο μικρός αφηγητής είναι δεκατεσσάρων ετών. Κι αυτό δείχνει αφενός το πότε άρχισε ενεργά να αποκτά ο μικρός Απόστολος συνείδηση του κόσμου, κι αφετέρου πως κέντρο της «προσωπικής μυθιστορίας» δεν είναι τόσο το αμβλυωπικό εγώ, αλλά το ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό στερέωμα, που καθορίζει το εγώ και μέσω του τελευταίου συλλαμβάνεται και καταγράφεται. Η πολιτική μέσα στην επταετία κι η αντίσταση της Αριστεράς, μέσα και έξω από τη χώρα, αποτελεί το πλαίσιο, μέσα στο οποίο το αυτοβιογραφικό υποκείμενο καταθέτει τη δική του μαρτυρία.

Κι όντως αυτό που κερδίζουμε μέσα από την ανάγνωση δεν είναι η πληροφόρηση για τον ιδιωτικό βίο του συγγραφέα –της μόδας τα τελευταία χρόνια ως εστίαση στο άτομο και στον μικρόκοσμό του-, αλλά η διά του συγγραφικού υποκειμένου περιήγηση στη μεταπολεμική και κυρίως στην Ελλάδα της δικτατορίας, αλλά και στο παγκόσμιο σκηνικό. Οι προδικτατορικοί κλυδωνισμοί, η Χούντα και οι απαγορεύσεις της, το Βιετνάμ, η Αριστερά με την αγωνιστικότητα και τις καλολαδωμένες δομές της, αλλά και με τον διχασμό, τις φατρίες και τις αγκυλώσεις της είναι μερικά από τα ιστορικοκοινωνικά μοτίβα μέσα στα οποία ανδρώνεται ο αφηγητής.

Πώς πλάθεται τελικά η βιωμένη ιστορία; Αποκλείεται όσα γράφει ο Απόστολος Δοξιάδης για τα γεγονότα των παιδικών του χρόνων να είναι απόλυτα προσωπικές αναμνήσεις. Πιθανότατα το παρελθόν είναι ένα κράμα βιωμάτων, διαμορφωμένων και από τα λόγια των μεγαλύτερων, διαθλασμένων από τη συνείδηση του ενήλικου, διανθισμένων από τα δημοσιεύματα της εποχής. Ωστόσο τα χρόνια της ενεργής δράσης του ως ημι-αυτόνομου μέλους του ΚΚΕ εσωτερικού, με έδρα το Παρίσι, όπου σπούδαζε, και με καθοδηγητή τον Άξελ Βαλντέν, παρουσιάζονται πολύ εναργώς, ώστε να φανεί η προσωπική του στάση απέναντι στη Χούντα και την Αριστερά (την οποία πάντα την έβλεπε με επιφύλαξη αλλά σίγουρα αναγνώριζε τις αντιστασιακές της δυνατότητες), αλλά και ολόκληρο το δίκτυο μέσα στο οποίο δρούσε.

Ο Απόστολος Δοξιάδης δεν γράφει απλώς ένα χρονικό εκείνων των ετών με έμφαση στην ιστορική αλήθεια, αλλά περισσότερο μια λογοτεχνική κατάθεση, όπου όλα αρθρώνονται στο αφηγούμενο εγώ.

Ο Απόστολος Δοξιάδης δεν γράφει απλώς ένα χρονικό εκείνων των ετών με έμφαση στην ιστορική αλήθεια, αλλά περισσότερο μια λογοτεχνική κατάθεση, όπου όλα αρθρώνονται στο αφηγούμενο εγώ. Κι αυτό επιτρέπει τον υποκειμενισμό, τις προσωπικές σκέψεις και ενστάσεις, τις παλινωδίες, τις συζητήσεις και τις αντικρουόμενες απόψεις να διασταυρώνονται στη συνείδησή του, καθώς έψαχνε τρόπους να ενεργοποιηθεί πολιτικά, αλλά και να αντιληφθεί τη σκακιέρα πάνω στην οποία έτυχε να βρεθεί, ως ενεργούν και ενεργούμενο πιόνι. Μ’ αυτόν τον τρόπο η όλη αφήγηση παίρνει τα χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος μαθητείας, αφού το νεαρό παιδί που έφυγε στην Αμερική και έπειτα στη Γαλλία ενηλικιώνεται μέσω της πολιτικής, που του πρόσφερε έναν στόχο έξω από την ατομικότητά του, ψήθηκε στο παρασκήνιο της διωκόμενης Αριστεράς, ενώ πάντα έμενε κατά βάθος ένας νέος του Κέντρου, και ωρίμασε αποκτώντας αυτοσυνειδησία, πνευματική και πολιτική σοφία.

Αν ο Άξελ Βαλντέν είναι ο «επαγγελματίας επαναστάτης» (με όλες τις διφορούμενες πλευρές του) [Βλέπε και τη δική του ματιά που συμπτωματικά εκδόθηκε κι αυτή το 2018: Σωτήρης Βαλντέν, Δικτατορία και αντίσταση 1967-1974: Προσωπική μαρτυρία, εκδ. Θεμέλιο], ο Απόστολος Δοξιάδης είναι ο «ερασιτέχνης» που συνεργάζεται με το ΚΚΕ εσωτερικού ως το πιο μετριοπαθές κομουνιστικό κόμμα, ώστε να συνδράμει στον αντιδικτατορικό αγώνα. Το χιλιοσέλιδο βιβλίο του αξίζει όχι μόνο για τη γνώση της Ιστορίας, αλλά και για την τεθλασμένη ματιά ενός ατόμου που γράφει για να αναπλάσει τον δρόμο προς την πολιτική ωρίμαση.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο του βιβλίο, η «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).


altΕρασιτέχνης επαναστάτης
Προσωπική μυθιστορία
Απόστολος Δοξιάδης
Ίκαρος 2018
Σελ. 1064, τιμή εκδότη €27,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ένα παιδί μεγαλώνει στην Αθήνα 1934-1944» του Νίκου Βατόπουλου (κριτική) – Ημερολόγιο μαθητείας

«Ένα παιδί μεγαλώνει στην Αθήνα 1934-1944» του Νίκου Βατόπουλου (κριτική) – Ημερολόγιο μαθητείας

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Νίκου Βατόπουλου «Ένα παιδί μεγαλώνει στην Αθήνα 1934-1944» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Ο συγγραφέας με τη μικρή Ada στο σπίτι τους, το 1967 © Από το αρχείο του Νίκου Βατόπουλου.

Γράφει ο Ηλίας Καφάογλου

...
«“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» του Λέοντα Ναρ (κριτική)

«“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» του Λέοντα Ναρ (κριτική)

Για το βιβλίο του Λέοντα Ναρ «“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» (εκδ. Πατάκη).

Του Κώστα Δρουγαλά

Με τον πολύ χαρακτηριστικό τίτλο Να βρω ξανά του νήματος την άκρη… –στίχο α...

«Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)

«Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)

Για το βιβλίο με τις καταγραφές της Εύας Μπέη «Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» (εκδ. Loggia).

Του Γιάννη Παλαβού

Έχω την αίσθηση πως για αρκετούς Έλληνες ποιητές που έχουν πάνω κάτω τα χρόνια μου το να τσιτάρουν στίχους του Καρούζου και να ανεκδοτολο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

Φράνσις Κιρπς: «Δεν είμαι απαισιόδοξος για το μέλλον της λογοτεχνίας αλλά της ανθρωπότητας»

Φράνσις Κιρπς: «Δεν είμαι απαισιόδοξος για το μέλλον της λογοτεχνίας αλλά της ανθρωπότητας»

«Οι μεταλλάξεις» του Λουξεμβουργιανού συγγραφέα Φράνσις Κιρπς είναι επτά ιστορίες και ένα ποίημα, με αντίστοιχο πρότυπο και σημείο αναφοράς ένα κλασικό κείμενο – από την Κοκκινοσκουφίτσα μέχρι τη Βιρτζίνια Γουλφ. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Συνέντευξη στην Αγγελ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ