Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου.
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Η πλήρης και αναλυτική χαρτογράφηση που έκανε σχετικά πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ για τη βιβλιoπαραγωγή μεταξύ των ετών 2009-2022 μας έδωσε τη δυνατότητα να έχουμε μια αρκετά καλή εικόνα της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής των τελευταίων αρκετών ετών.
Το έχουμε γράψει ξανά: ο χώρος του βιβλίου έπειτα από το κλείσιμο του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου έμοιαζε να παραδέρνει μεταξύ αόριστων προβλέψεων και ανεπιβεβαίωτων συμπερασμάτων. Το κενό αυτό το καλύπτει, συχνά, ο ΟΣΔΕΛ (μέχρι να δούμε πώς θα λειτουργήσει ο νέος φορέας που έχει εξαγγείλει το υπουργείο Πολιτισμού).
Εδώ και λίγες μέρες έχουμε στα χέρια μας τα στοιχεία για την βιβλιοπαραγωγή του 2023, απ' όπου μπορούμε να βγάλουμε κάποια συμπεράσματα. Είναι φτηνότερα ή ακριβότερα τα βιβλία σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια; Τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Επίσης, ποια γλώσσα είναι κυρίαρχη στα μεταφρασμένα; Πού πάνε όλα αυτά τα βιβλία; (επ' αυτού, δεν θα πάρουμε απάντηση).
Η πηγή των στοιχείων
Για να διεξαχθεί η έρευνα με σωστό μεθοδολογικό τρόπο επιλέψθηκε η βιβλιογραφική βάση δεδομένων osdelnet. Τα δεδομένα ελέχθησαν από ειδική ερευνητική ομάδα που συνεχίζει ακόμη και τώρα να επικαιροποιεί όλα τα στοιχεία.
Τι παρουσιάζει η έρευνα
Σε τούτη την έρευνα που περιλαμβάνει την βιβλιοπαραγωγή του 2023 υπάρχει αναφορά στους τίτλους πρώτης έκδοσης στο σύνολό τους, αλλά και εξειδικευμένα ανά τύπο βιβλίου. Υπάρχει σχετική ανάλυση για τις κυριότερες θεματικές κατηγορίες, καθώς και για τα μη μεταφρασμένα (πρωτότυπα) και μεταφρασμένα έργα.
Επίσης, γίνεται ειδική μνεία για τη μέση τιμή του βιβλίου, σε σύγκριση και με τα προηγούμενα χρόνια. Μαθαίνουμε αν έχει διαφοροποιηθεί η κατάσταση στις αυτοεκδόσεις (σε σχέση με τα προηγούμενα έτη) και τέλος δίνονται κάποια γενικά συμπεράσματα για συγκεκριμένους τομείς της βιβλιοπαραγωγής.
Ελληνική βιβλιοπαραγωγή 2023. Γενικά στοιχεία
Όπως και τα προηγούμενα χρόνια έτσι και το 2023 το έντυπο βιβλίο κερδίζει κατά κράτος τις άλλες μορφές ανάγνωσης. Μπορεί να υφέρπει πάντα ο κίνδυνος ότι το χαρτί θα γίνει στο μέλλον «μουσειακό» είδος, εντούτοις, προσώρας, η αγορά άλλα πράγματα φανερώνει.
Η υπεροχή του έντυπου βιβλίου είναι συντριπτική, καθώς κατέχει το 93,1%. Ακολουθούν πολύ μακριά (!) το audiobook και και το eBook.
Οι κυριότερες θεματικές κατηγορίες
Ο διαχωρισμός σε αυτό το σημείο της έρευνας γίνεται μεταξύ λογοτεχνικών και μη λογοτεχνικών βιβλίων που εκδόθηκαν μέσα στο εξεταζόμενο έτος. Βλέπουμε πως η υπεροχή των λογοτεχνικών βιβλίων είναι ευδιάκριτη, αλλά όχι τόσο πολύ πλειοψηφική.
Μάλιστα, στα μη λογοτεχνικά βλέπουμε μια κάμψη σε σχέση με το 2022, σε αντίθεση με τα λογοτεχνικά βιβλία που κινήθηκαν στα ίδια επίπεδα.
Ειδικότερα από το σύνολο της βιβλιοπαραγωγής βλέπουμε πως το 2023 η λογοτεχνία κατέχει το 36,6% και ακολουθεί το παιδικό-εφηβικό βιβλίο με 23%, ενώ στην τρίτη θέση βρίσκονται τα βιβλία θεωρητικών επιστημών με 21%.
Ο παρακάτω πίνακας αποτυπώνει τα αριθμητικά δεδομένα νέων εκδόσεων ανά γενική θεματική κατηγορία στο σύνολο της παραγωγής του 2023 αλλά και στα προηγούμενα έτη, 2019-2022, για την προβολή της τάσης παραγωγής.
Είναι φανερό πως σε αντίθεση με τη λογοτεχνία που έχει ανέβει έστω και λίγο σε σχέση με πέρυσι, όλες οι άλλες κατηγορίες βιβλίων παρουσιάζουν μια σχετική πτώση.
Τι είδους λογοτεχνία;
Ειδικότερα για τη λογοτεχνία: όπως δείχνει και ο πίνακας, τα μυθιστορήματα κατέχουν τη μερίδα του λέοντος (πολύ μικρή η κάμψη σε απόλυτους αριθμούς), για να ακολουθήσει η ποίηση (ελάχιστα αυξημένη σε σχέση με το 2022) και πολύ μακριά το διήγημα στην τρίτη θέση.
Η πιο μεγάλη αύξηση παρουσιάζεται στην έκδοση θεατρικών έργων, κάτι που έχει ενδιαφέρον να το παρατηρήσουμε ως τάση, αλλά και τα κλασικά κείμενα.
Μη μεταφρασμένα (πρωτότυπα) έργα και μεταφρασμένα
Για άλλη μια χρονιά τα πρωτότυπα, µη μεταφρασμένα, έργα, αυτά δηλαδή που έχουν γραφτεί κατευθείαν στα ελληνικά, κυριαρχούν σταθερά µε ποσοστό μεγαλύτερο του 70%.
Σύμφωνα με τις εγγραφές στην οσδέλnet, οι πρώτες 15 γλώσσες μετάφρασης με πάνω από 5 τίτλους στο ίδιο έτος, εμφανίζονται στο παρακάτω διάγραμμα με την αγγλική γλώσσα να κυριαρχεί όπως κάθε χρόνο με μεγάλη διαφορά από τη δεύτερη γλώσσα (βλ. γαλλική).
Γλώσσες μετάφρασης
Πιο αναλυτικά, δείτε παρακάτω λίστα όλων των γλωσσών μετάφρασης.
Η λεπτομερής παράθεση πολλών γλωσσών και ιδιωμάτων κατά την εισαγωγή του τίτλου, επιτρέπει πλέον μια αναλυτική απολογιστική απεικόνιση των μεταφρασμένων έργων, πχ πλέον μπορεί να επιλεγεί η Καταλανική ή η Βασκική γλώσσα έναντι του γενικού Ισπανική μέχρι πρόσφατα.
Οσο για την αγγλική γλώσσα κατέγραψε ρεκόρ πενταετίας το 2023, όπως και η γαλλική (με σαφώς πολύ λιγότερους τίτλους).
Οι τιμές των βιβλίων
Η τιμή του βιβλίου αποτελεί διαχρονικό θέμα συζήτησης, και απαιτεί έρευνα σε βάθος και εξειδικευμένα αποτελέσματα. Στο παρακάτω διάγραμμα εμφανίζεται ο Μ.Ο. τιμών βιβλίου (λιανική τιμή σε ευρώ), για πρώτη έκδοση και σε κάθε τύπο βιβλίου στα τελευταία πέντε χρόνια, 2019-2023, με χαμηλότερο στο 2019 προ COVID-19.
Η μέση τιμή του βιβλίου κατά το 2023 ήταν 17,10 ευρώ. Ιδια ουσιαστικά με το 2022 (17,13). Κάτι που δείχνει πως οι εκδότες αποφάσισαν να απορροφήσουν μέρος των αυξήσεων που προέκυψαν μέσα στη χρονιά.
Παράλληλα, στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται η εξέλιξη της τιμής του βιβλίου ανά γενική θεματική κατηγορία στην πενταετία 2019-2023, όπου η τιμή σίγουρα αποτελεί αφορμή διερεύνησής της
Εκδοτική δραστηριότητα των εκδοτικών επιχειρήσεων σε έντυπα βιβλία πρώτης έκδοσης
Στους πίνακες που ακολουθούν εμφανίζονται οι πρώτες 35 εκδοτικές επιχειρήσεις με το μεγαλύτερο πλήθος τίτλων 1ης έκδοσης στο 2023 για κάθε είδος.
Είναι φανερό πως οι μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι κατέχουν το μεγαλύτερο αριθμό βιβλίων που εκδόθηκαν κατά το 2023, με τις εκδόσεις Ψυχογιός να έχουν την πρώτη θέση και να ακολουθούν οι εκδόσεις Διόπτρα και οι εκδόσεις Πατάκη.
Στους παρακάτω πίνακες βλέπουμε και ανά κατηγορία την δραστηριότητα των εκδοτικών οίκων.
Πιο αναλυτικά αποτελέσματα εκδοτικών επιχειρήσεων για εκείνες τις επιμέρους κατηγορίες της λογοτεχνίας με τη μεγαλύτερη βιβλιοπαραγωγή.
Αυτοεκδόσεις
Ανάμεσα στις 35 εκδοτικές επιχειρήσεις με τη μεγαλύτερη βιβλιοπαραγωγή στο 2023, συγκαταλέγονται τουλάχιστον 9 επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες προς συγγραφείς για την επιμέλεια, έκδοση, διακίνηση και προβολή των έργων τους. Από την 36η θέση και κάτω υπάρχουν και πολλές ακόμη με μικρότερες παραγωγές.
Με εξαίρεση 4 επιχειρήσεις που διαχρονικά εξειδικεύτηκαν και κάθε χρόνο εμφανίζονται σταθερά στις πρώτες θέσεις βιβλιοπαραγωγής σε πλήθος νέων τίτλων, όποιες καινούργιες δημιουργούνται, έχουν μια μέση διάρκεια δραστηριότητας που δεν ξεπερνά τα 5 χρόνια, και παράλληλα όλο και πιο πολλοί εκδότες εκδίδουν και έργα αυτοχρηματοδοτούμενα από τον δημιουργό τους.
Η αυτοέκδοση αυξάνεται και παράγει κάθε είδους έργα σε μορφή και θεματική κατηγορία, ενώ ταυτόχρονα η ψαλίδα της ποιότητας είναι πολύ μεγάλη.
Η αυτοέκδοση αυξάνεται και παράγει κάθε είδους έργα σε μορφή και θεματική κατηγορία, ενώ ταυτόχρονα η ψαλίδα της ποιότητας είναι πολύ μεγάλη. Έργα της «μιας ημέρας» μέχρι επιστημονικές μελέτες πολυετούς απασχόλησης, χωρίς μεγάλο εμπορικό ενδιαφέρον που δεν θα κάλυπταν το κόστος παραγωγής, προβολής και διακίνησης μιας οργανωμένης εκδοτικής επιχείρησης.
Τίτλοι Αυτοβοήθειας
Στην κατηγορία βιβλίων «Αυτοβοήθεια: Υγεία, σχέσεις και προσωπική ανάπτυξη» ενηλίκων, μέσα στο 2023 εκδόθηκαν 236 νέοι τίτλοι. Σταθερά μεγάλη η ανάπτυξη με 28 στο 2013, 129 στο 2018 και 165 στο 2020. Να σημειώσουμε πως εκδοτικές επιχειρήσεις υπάρχουν και νέες ιδρύονται με κύριο αντικείμενο την έκδοση βιβλίων αυτοβοήθειας.
Το σίγουρο είναι πως αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο, με την ελληνική αγορά να ακολουθεί δυναμικά. Όχι μόνον στα έντυπα βιβλία αλλά και στα audio books, μαζί με τη λογοτεχνία και τα παιδικά βιβλία αποτελούν τη χρυσή τριάδα στις προτιμήσεις των ακροατών. Το θετικό μήνυμα είναι πως το βιβλίο εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο αναζήτησης προτάσεων και λύσεων σε θέματα αυτοβοήθειας, σε μια ιδιαίτερα ηλεκτρονική εποχή όπου η πληροφορία κυκλοφορεί ελεύθερα σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πλατφόρμες στο διαδίκτυο.
Graphic Novels & Comic Books
Με το δικό της φανατικό κοινό αυτή η γενική θεματική κατηγορία των εικονογραφημένων έργων, αναπτύσσεται και στη χώρα μας, με εκδόσεις εγχώριων και μεταφρασμένων έργων παγκόσμιας διακίνησης, με σούπερ ήρωες που μεγάλωσαν γενιές από εκδοτικές επιχειρήσεις εξειδικευμένες στην έκδοση αυτών των έργων.
Το graphic novel έχει ήδη εισβάλει στο πεδίο της λογοτεχνίας, με εκδόσεις κλασικών έργων και σε αυτή την μορφή.
Μια θεματική που δεν διαχωρίζεται σε ενηλίκων και παιδιών, πέραν εκείνων των αυστηρά ακατάλληλων σε κείμενα και εικονογράφηση. Παγκόσμιο φαινόμενο και αυτό, και ιδιαίτερα εξειδικευμένο στο οποίο συνηγορεί και η διεθνής κατηγοριοποίηση ΤΗΕΜΑ.
Οφείλουμε να παρακολουθήσουμε την έντονη εκδοτική δραστηριότητα εγχώριων, ιδιαίτερα ποιοτικών πρώτων εκδόσεων όπου, πέραν των έργων λόγου, προβάλλονται πλέον επώνυμα και οι εικονογράφοι της χώρας. Το graphic novel έχει ήδη εισβάλει στο πεδίο της λογοτεχνίας, με εκδόσεις κλασικών έργων και σε αυτή την μορφή.
Βιογραφίες
Επιλέγουν οι Έλληνες αναγνώστες να διαβάζουν βιογραφίες και αυτοβιογραφίες; Το σίγουρο είναι ότι παράγονται πλέον από πολλές εκδοτικές επιχειρήσεις, διαφημίζονται δυναμικά εκείνες των προσώπων που απασχολούν τα media και παράλληλα δεκάδες άλλες διακεκριμένων προσώπων όλων των εποχών εκδίδονται πλέον πιο συχνά.
Μέχρι και σήμερα στην Ελλάδα τις βιογραφίες είχαν μονοπωλήσει εκείνες των ιστορικών, πολιτικών και θρησκευτικών προσώπων.
Μέχρι και σήμερα στην Ελλάδα τις βιογραφίες είχαν μονοπωλήσει εκείνες των ιστορικών, πολιτικών και θρησκευτικών προσώπων. Κάποιες εκδοτικές επιχειρήσεις έχουν τα τελευταία χρόνια δημιουργήσει ειδικές σειρές για βιογραφίες που δηλώνει έμμεσα και τη συνέχεια του εγχειρήματος. Μέσα στην πενταετία 2019 - 2023, κυκλοφόρησαν συνολικά 3.171 τίτλοι βιογραφιών σε έντυπο βιβλίο. Το νούμερο φαίνεται εξωπραγματικό, αλλά αυτό δίνει ο ΟΣΔΕΛ. Μήπως μέσα στις «βιογραφίες» εντάσσονται και Βίοι Αγίων; Πιθανότατα. Ειδάλλως, 600 βιογραφίες τον χρόνο μας είναι δύσκολο να το πιστέψουμε ότι εκδίδονται.
Κλείνουμε με μια ευχή. Σε γενικές γραμμές, γνωρίζουμε πλέον ποια και πόσα βιβλία εκδίδονται. Ελπίζουμε ότι δεν θα αργήσει η στιγμή που θα γνωρίζουμε και πόσα και ποια βιβλία πωλούνται. Θα είναι το δίχως άλλο μια στιγμή ωριμότητας για την ελληνική αγορά βιβλίου.
＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
