alt

Του Νίκου Ξένιου

«Ήν δε και αλήτις άσμα ταις αιώραις προσαδόμενον»

Για πρώτη φορά μετά τον Τόπο της Αντουανέτας Αγγελίδου ο ελληνικός κινηματογράφος έχει να επιδείξει μια ταινία που ιχνηλατεί το ζήτημα της ταυτότητας και της ανάκτησης των ριζών, αποκαθαρμένο από τις διανοουμενίστικες εμμονές περασμένων δεκαετιών.

Στο οικογενειακό άλμπουμ της ταινίας Το δέντρο και η κούνια της Μαρίας Ντούζα, μέσα σε πέντε σεναριακές μέρες παρελαύνουν έξι δεκαετίες βαλκανικής ιστορίας, ενώ η επαρχιακή ελληνική κοινωνία, από κοιτίδα διασποράς, αναδεικνύεται σε τόπο φιλοξενίας της διασποράς, επαναπροσδιορίζοντας τις αντιλήψεις και τους θεσμούς της.

Από τη γηραιά Αλβιόνα στο χωριό του παππού

 Η κούνια, πανάρχαιο σύμβολο μετάβασης από την κατάσταση της «άρκτου» (παρθένας προέφηβης) στην κατάσταση της γυναίκας

Μια ελληνίδα γιατρός έρχεται με την κόρη της από το Λονδίνο για να περάσει το Πάσχα με τον πατέρα της, τοπικό πολιτικό παράγοντα κι επαναπατρισθέντα παλιό αριστερό, με αξιόλογο back story που θα αποκαλυφθεί βίαια. Η «πατρίδα» είναι κενό φώνημα, χωρίς συγκεκριμένα σημαινόμενα για την τριανταπεντάχρονη ηρωΐδα, της οποίας η μνήμη έχει ατονήσει. Το ερέθισμα για την επανασύνδεση με την απωθημένη εικόνα της μητέρας της θα δώσει ένα μεγάλο δέντρο του αγροκτήματος όπου αιωρείται μια κούνια, πανάρχαιο σύμβολο μετάβασης από την κατάσταση της «άρκτου» (παρθένας προέφηβης) στην κατάσταση της γυναίκας. Η εικόνα αφήνει ανοιχτά τα περιθώρια για πλούτο ερμηνειών. Το φιλμικό δέντρο, φορτισμένο, παρά την ιδιοτυπία του, με όλη την αλήθεια του «δέντρου» στη ρίζα του οποίου ονειροπολεί ένα παιδί, επιτρέπει την αφαιρετική διεργασία μιας ανεξάντλητης θέασης της πραγματικότητας. Οι παιδικοί φόβοι και εφιάλτες γίνονται φετίχ ποιητικότητας, ενώ η παρέμβαση της σκηνοθέτιδας γίνεται πληθωρική, με ένα τσεκούρι να σηκώνεται απειλητικά. Το δέντρο με την κούνια γίνεται φασματικό, ενώ σταδιακά ενεργοποιείται η ανάμνηση της απόσχισης από τον γενέθλιο τόπο. Διπλή αντανάκλαση συνιστά η μικρή κόρη της, ενώ δύο συμμετρικά ζεύγη απαρτίζονται από τους χαρακτήρες της σέρβας οικονόμου και της δικής της κόρης, που μέλλεται να διαδραματίσουν κυρίαρχο ρόλο στην ανατροπή των βεβαιοτήτων των πρωταγωνιστών.

«Γεια σας περβόλια, γεια σας ρεματιές»...

alt«Είναι αλήθεια ότι πας στην Ελλάδα για να δεις τον πατέρα σου;» ρωτάει ο σύζυγος, «ή μήπως η Ελλάδα είναι πάντα ο τόπος σου;». Η προσγείωση στην ελληνική πραγματικότητα αποκαλύπτει πτυχές της ζωής που άλλαξαν ερήμην των πρωταγωνιστών της. Η συνειδητοποίηση έρχεται καθυστερημένα, μέσα από μια σειρά συμπτώσεων, συγκρουόμενων αισθημάτων, υπέρβασης μικροτήτων και ένταξης στη μικροκοινωνία της κοινότητας. Το παλιό αρχοντικό σπίτι αναδεικνύεται σε πόλο έλξης όλων, είτε συνδέοντάς τους με την πατρική φιγούρα του παρελθόντος, είτε γεφυρώνοντάς τους με το απροσδόκητο μέλλον που έρχεται καλπάζοντας.

Η νοσταλγική αυτή ταινία της σχολής créateur/auteur, έντονα φεμινική, είναι αντιπροσωπευτική της οπτικής γωνίας όλων ημών που μεγαλώσαμε στη δεκαετία του ’70, όταν το άγγιγμα, το ανεπαίσθητο χαμόγελο, ένας μικρός μορφασμός, το βλέμμα και το ψέλλισμα ενός τραγουδιού του Μίκη προσλάμβαναν τελετουργική βαρύτητα. Αλλά και η ανάμνηση από το παιδικό παιχνίδι, την κούνια, τα ρούχα, τα φάρμακα Mexaform της μητέρας, όλα επιτελούσαν τη σταδιακή επανασύνδεση με εκείνο το οριακό, liminal σημείο γειτνίασης της παιδικότητας με την εφηβεία. Η ενηλικίωση της ηρωΐδας έρχεται καθυστερημένα, η συμφιλίωση με τον πατέρα επίσης.

Χωρίς προσχήματα, η νέα πραγματικότητα

altΣτη μορφή της Σέρβας η Μαρία Ντούζα εστιάζει την -πολιτική, κατά βάσιν- πρότασή της: να οικοδομηθεί μια νέα εκδοχή κοινωνικότητας πάνω στα ψήγματα μιας απολεσθείσης εκδοχής της Ελλάδας. Αυτό προαπαιτεί τη συνδιαλλαγή με εικόνες που έχουμε απαρνηθεί, την αποδοχή του διαφορετικού, την παραίτηση από τα κεκτημένα μας, την καταπρόσωπο συνάντηση με τις νέες εθνικές μας ενδυμασίες και πολιτισμικές ταυτότητες. Και, κυρίως, ένα μεγαλύτερο βαθμό ευαισθησίας, στην ποίηση του τοπίου, στα συναισθήματα των άλλων, στις αισθήσεις και στη διαίσθηση των παιδιών μας. 

Ειλικρινής και απροσχημάτιστη ως προς τις προθέσεις, παραδοσιακή ως προς τη σεναριακή γραφή, αυστηρά δομημένη αλλά με εκπλήξεις στο μοντάζ, με αισθησιακές λήψεις του σπιτιού και των δέντρων, των αντικειμένων, των σωμάτων και της θάλασσας όπου πλέουν τα υφάσματα άλλων εποχών, το Δέντρο και η Κούνια είναι η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της Μαρίας Ντούζα. Το σενάριο είναι της ίδιας, βασισμένο σε μιαν ιδέα της Ελένης Ατσίκμπαση. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο κρατά με δεξιοτεχνία η Μυρτώ Αλικάκη, τον ρόλο του πατέρα παίζει με εσωτερικότητα ο Ηλίας Λογοθέτης και τον ρόλο της σέρβας οικιακής βοηθού υποστηρίζει συγκινητικά η μεγάλη ηθοποιός Μιριάννα Καρανόβιτς. Η διεύθυνση φωτογραφίας είναι του Ζαφείρη Επαμεινώνδα, η καλλιτεχνική διεύθυνση του Τζιοβάννι Τζανέτη, η μουσική της Αννας Στερεοπούλου, το μοντάζ του Γιάννη Κωσταβάρα, ο ήχος του Στέφανου Ευθυμίου, τα κοστούμια της Νικόλ Παναγιώτου, το μακιγιάζ της Έλενας Παπαζόγλου και η παραγωγή του Μιχάλη Σαραντινού. Παίζουν, ακόμη, οι: Νίκος Ορφανός, Ελένη Κουλέτση, Ίρις Μήττα, Γεννάδιος Πάτσης, Μελίνα Λιάλιου, Γιώργος Σουξές, Τζον Μπίκνελ, Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη, Ειρήνη Στρατηγοπούλου, Στάθης Κατσαρός, Βερόνικα Μπιέλιτσα.

ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Άρωμα λογοτεχνίας στις 26ες Νύχτες Πρεμιέρας

Άρωμα λογοτεχνίας στις 26ες Νύχτες Πρεμιέρας

Δέκα ταινίες με λογοτεχνικό ενδιαφέρον από το πρόγραμμα του 26ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας «Νύχτες Πρεμιέρας».

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Νύχτες Πρεμιέρας, επιστρέφει για 26η χρονιά, από τις ...

Γιατί ο Τιμώμενος Επισκέπτης του Ατόμ Εγκογιάν είναι μια πολύ παρεξηγημένη ταινία

Γιατί ο Τιμώμενος Επισκέπτης του Ατόμ Εγκογιάν είναι μια πολύ παρεξηγημένη ταινία

Μια γενική επισκόπηση του έργου και της ιδιαίτερης αισθητικής των ταινιών του Καναδού σκηνοθέτη Ατόμ Εγκογιάν, με αφορμή την πρόσφατη ταινία του, «Τιμώμενος επισκέπτης». 

Του Νίκου Ξένιου

«Μου φαίνεται ότι το χαρακτηρισ...

Ένα «παράξενο» ξανακοίταγμα του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου

Ένα «παράξενο» ξανακοίταγμα του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου

Για τον συλλογικό τόμο «Η χαμένη λεωφόρος του ελληνικού σινεμά» (επιμ. Αφροδίτη Νικολαΐδου, Άννα Πούπου, εκδ. Νεφέλη).

Του Γιάννη Βαγγελοκώστα

Ο κριτικός κινηματογράφου Μπάμπης Ακτσόγλου, σχολιάζοντας τις ταινίες που προβλήθηκ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αζευγάρωτα (διήγημα)

Αζευγάρωτα (διήγημα)

Δέκα καλοκαίρια πηγαίναμε στην κατασκήνωση, όλοι μαζί στην ίδια ομάδα, τους Ιχνηλάτες. Ξεκινήσαμε στα πέντε μας και κλείναμε πια τα δεκαπέντε.

Της Ρένας Σαμαρά-Μάινα

Δέκα καλοκαίρια πηγαίναμε στην κατασκήνωση, όλοι μαζί στην ίδια ομάδα, τους Ιχνηλάτες....

5 λεπτά με τον Ανδρέα Νικολακόπουλο

5 λεπτά με τον Ανδρέα Νικολακόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Ανδρέας Νικολακόπουλος, με αφορμή τη συλλογή διηγημάτων του «Αποδοχή κληρονομιάς» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικ...

Λένα Κιτσοπούλου και Αζάς στέλνουν ερωτικές καρτ ποστάλ

Λένα Κιτσοπούλου και Αζάς στέλνουν ερωτικές καρτ ποστάλ

Από 22 Οκτωβρίου μέχρι και 8 Νοεμβρίου 2020 στη Μικρή Σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση.

Επιμέλεια: Book Press

Μια παράσταση του Ανέστη Αζά, στην πρώτη του συνεργασία με τη Λένα Κιτσοπούλου, ένα καυστικό «αντι-αφιέρωμα» στο ελληνικό καλοκαίρι, το πριν, ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φένιας Τσανάκα «Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη» το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ...

Νύχτες πυρετού, της Μαρία Κουγιουμτζή (προδημοσίευση)

Νύχτες πυρετού, της Μαρία Κουγιουμτζή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαρίας Κουγιουμτζή «Νύχτες πυρετού - Η ερωτική ιστορία δύο ανθρώπων και του κόσμου», που κυκλοφορεί στις 19 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η κοιμωμένη

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ