Είδαμε την «Κάρλα» της Κριστίνα Τουρνατζή (κριτική) – Η τρυφερή ιστορία ενός κοριτσιού που γλύτωσε από την οικογενειακή κακοποίηση

Γερμανία, αρχές της δεκαετίας του '60. Μια μικρή κοπέλα εμφανίζεται σε ένα αστυνομικό τμήμα και καταγγέλλει τον πατέρα της για ασέλγεια. Έχει προηγηθεί μια «γαλάζια» σκηνή, όπου μια κολυμβήτρια προσπαθεί να βγει στην επιφάνεια, και μια αργή σκηνή όπου ένα κορίτσι που ενώ είναι με άλλα παιδιά, τρέχει, τρέχει, τρέχει σε μια αφόρητα μακριά σεκάνς προς... και χάνεται από την οθόνη.

Ο θεατής δεν καταλαβαίνει. Αναρωτιέται αν χρειαζόταν το αγγελοπουλικό πλάνο που δύσκολα συνδέεται με το επόμενο πλάνο, στο αστυνομικό τμήμα. Οι αστυνομικοί επιμένουν να μάθουν τον λόγο που η μικρή Κάρλα καταγγέλλει τον πατέρα της. Η μικρή επιμένει να δει δικαστικό, κάτι που επιτυγχάνεται μετά από ώρες, καθώς εντέλει η μικρή κοιμάται αποκαμωμένη πάνω στην επιφάνεια του αστυνομικού γραφείου. Ο έμπειρος δικαστής γνωρίζει από την αρχή ότι μπαίνει σε περιπέτεια. Έχει μπροστά του ένα κορίτσι που αδυνατεί να μιλήσει, κανένα στοιχείο για να προχωρήσει. Βρίσκει μια πρώτη λύση για τη στέγασή του σε ένα μοναστήρι όπου δουλεύουν νεαρές γυναίκες, σε μια εποχή αφιερωμένη στην ανασυγκρότηση της Γερμανίας μετά τον πόλεμο.

Όταν εξετάζεται από γιατρό, η Κάρλα ξεσπά, έχει φτάσει στα όριά της.

Όσο η μικρή προσπαθεί να προσαρμοστεί στην καινούργια της ζωή και αναμένει να την ενημερώσει ο δικαστής, περνούν κάποιες μικρές, διστακτικές βινιέτες από την οθόνη που αφορούν τον πρότερο βίο της. Σκηνές με άλλα παιδιά, απειροελάχιστες από τους γονείς, λιβάδια με παπαρούνες, ένα ματωμένο νυχτικό, η λίμνη... η σημειολογία μια ζωής που η μικρή διστάζει ή αδυνατεί να περιγράψει. Όταν ξαναρχίζουν οι συζητήσεις με τον δικαστή, ώστε να ολοκληρωθεί η καταγγελία, η μικρή δεν μπορεί και πάλι να πει κάτι συγκεκριμένο, το τραύμα έχει σωματοποιηθεί, αλλά ο έμπειρος νομικός τής αποκαλύπτει κάποια στιγμή τη δική του πληγή, αυτή που ενδεχομένως τον οδηγεί να δώσει σημασία σ’ αυτή την υπόθεση.

Όταν εξετάζεται από γιατρό, η Κάρλα ξεσπά, έχει φτάσει στα όριά της. Μοναδικοί υποστηρικτές της ο δικαστής, η γραμματέας του και μια καινούργια φίλη, συν-τρόφιμος στο μοναστήρι, με το χαρακτηριστικό όνομα Αντολφίνα, που υπαινίσσεται την κατάληξη των παιδιών ενός τρομακτικού καθεστώτος. Η δίκη πλησιάζει, η Κάρλα βρίσκει παρηγοριά σε μια κιθάρα που στο μοναστήρι τής την παίρνουν, υπενθυμίζοντάς μας την ψεύτικη ταραχή μας από παρόμοιες μουσουλμανικές πρακτικές θεοσεβών.

Πριν τους τίτλους τέλους μαθαίνουμε πως ένα στα οκτώ παιδιά παγκοσμίως υφίσταται ασέλγεια από τον οικογενειακό κύκλο του

Ο θεατής είναι πλέον μέσα στην Κάρλα, σοκάρεται, σπαράσσει μαζί της όταν συναντά την οικογένειά της που είναι σύσσωμη απέναντί της. Η αναδυόμενη από τη λίμνη, που ξαφνιάζει στην αρχική σκηνή, αποκτά νόημα. Η «ενηλικίωση» της Κάρλα συνοδεύεται από τους τίτλους τέλους, όπου μαθαίνουμε ότι η γενναία νεαρή πέρασε το υπόλοιπο της εφηβείας της σε κρατικές δομές, έγινε γιατρός και εξακολούθησε να παίζει κιθάρα, και ότι ένα στα οκτώ παιδιά παγκοσμίως υφίσταται ασέλγεια από τον οικογενειακό κύκλο του – στην «πρωτοπόρα, διαφωτισμένη» Ευρώπη, τα κακοποιημένα παιδιά είναι ένα στα πέντε.

Δυνατή και τρυφερή ταινία 

Η ταινία ίσως είναι τόσο δυνατή και τρυφερή διότι γυρίστηκε από την πρωτοεμανιζόμενη σκηνοθέτιδα, την Κριστίνα Τουρνατζή, και το σενάριό της γράφτηκε από την Ιβόν Γκόρλαχ που ερευνούσε επί χρόνια το θέμα. Προς το παρόν, έχει πάρει τα βραβεία κοινού και κριτικών στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, σκηνοθεσίας και σεναρίου στο Φεστιβάλ Μονάχου. Κι ενώ ο Ράινερ Μποκ είναι εξαιρετικός, πράγμα αναμενόμενο, η δωδεκάχρονη Ελίζε Κριπς είναι αριστουργηματική: η ερμηνεία της καθηλώνει, φαντάζεσαι την Στριπ να τη χειροκροτεί απ’ την κουΐντα.

Η Τουρνατζή, στη συνέντευξή της στη Λήδα Γαλανού στο Flix, τόνισε μία ακόμη πολύ σημαντική παράμετρο: «Τα μέσα ενημέρωσης και το δικαστικό σύστημα τείνουν να επικεντρώνονται στον δράστη, στο ίδιο το έγκλημα, στα γεγονότα και στις λεπτομέρειες, όχι όμως στο ένα πρόσωπο που πραγματικά έχει σημασία εδώ: το παιδί. Κατά τη γνώμη μου, αυτό διαστρεβλώνει την αντίληψη. Η μετατροπή αυτών των ιστοριών σε σοκαριστικές ειδήσεις και η αναπαραγωγή βίαιων λεπτομερειών απλώς ενισχύουν το στίγμα και τη θυματοποίηση». Μια ταινία που δεν πρέπει να χάσει κανείς. 

* Η ΛΙΛΥ ΕΞΑΡΧΟΠΟΥΛΟΥ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο η ποιητική συλλογή «Λαθραία οργή» (εκδ. Μελάνι).