Για την δεύτερη συναυλία του κύκλου συναυλιών «Μετασχηματισμοί», με τίτλο Χειμωνιάτικο ταξίδι, όπου παρουσιάστηκε ο κύκλος τραγουδιών Winterreise του Franz Schubert (D 911, opus 89, 1828) για φωνή και πιάνο, σε στίχους του Γερμανού ρομαντικού ποιητή Wilhelm Müller. Ο Διονύσης Καψάλης υπέγραψε την προσαρμογή των στίχων και τη μεταφορά των ποιημάτων από τα γερμανικά στα ελληνικά.
Της Χρύσας Στρογγύλη
Η δεύτερη συναυλία του κύκλου «Μετασχηματισμοί» που διοργανώνει το «Ελληνικό Σχέδιο» για το 2016 πραγματοποιήθηκε στη Μικρή Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών την Τετάρτη 17 Φεβρουαρίου. Σε μια γεμάτη αίθουσα ο σολίστ Γιώργος Κανάρης και ο πιανίστας Θανάσης Αποστολόπουλος παρουσίασαν ένα από τα αριστουργήματα της γερμανικής ρομαντικής περιόδου, τον γνωστό κύκλο τραγουδιών (leider) για φωνή και πιάνο του Φραντς Σούμπερτ «Χειμωνιάτικο ταξίδι» («Winterreise», D 911, opus 89, 1828), ένα σύνολο από 24 ποιήματα του Βίλελμ Μίλλερ (1794 –1927). Είναι ο δεύτερος από τις δύο μεγάλους κύκλους τραγουδιών του Σούμπερτ σε ποίηση του Μίλλερ: ο πρώτος έχει τον τίτλο: «Ωραία Μυλωνού» (Die schöne Müllerin, D. 795, Op. 25, 1823). Και οι δύο είχαν αρχικά γραφεί για τενόρο θέτοντας υψηλές ερμηνευτικές απαιτήσεις.
Ο «μετασχηματισμός» στην προκειμένη περίπτωση αφορά την προσαρμογή των στίχων από τα γερμανικά στα ελληνικά από τον ποιητή Διονύση Καψάλη, σε μια ιδέα του ίδιου. Την προσαρμογή του naïve και υπερσυναισθηματικού μουσικού κειμένου έχει κάνει ο συνθέτης Τάσος Ρωσόπουλος, που είναι μέλος του «Ελληνικού Σχεδίου».
Πρόκειται για ένα συνεχή δραματικό μονόλογο, αρθρωμένο σε επιμέρους εικόνες, με την καρδιά του ποιητή ως εγκαταλελειμμένου εραστή να ακολουθεί τη ροή του ποταμού με πεισιθάνατη διάθεση και να βρίσκει τις ανακλάσεις της στις διαφορετικές μορφές που παίρνει το υγρό στοιχείο.
Άκρος συναισθηματισμός και παγωμένα νερά
Το έργο στην ολότητά του έχει όλα τα γνωρίσματα της περιόδου όπου γράφτηκε. Άκρως ρομαντικό, εκφράζει τον πόνο ενός νεανικού ανεκπλήρωτου έρωτα, τις εξάρσεις και τους κατευνασμούς του συναισθήματος, τις δραματικές κορυφώσεις και την περιπλάνηση της ψυχής στο κρύο και σκοτεινό χειμωνιάτικο τοπίο ή στην ανοιξιάτικη μελαγχολία (Frühlingstraum). Ο συνθέτης αναζητά στη φύση βάλσαμο για τη λαβωμένη ψυχή του και τοποθετεί τον έρωτα, τα άνθη και την ελπίδα στο ονειρικό, υγρό τοπίο των στίχων του ποιητή που διακρίνονται για τη συνοχή τους (Fortsetzung), είτε πρόκειται για την εικόνα ενός ποταμού (Wasserflut), είτε για καταιγίδα, είτε για τον άνεμο που κλαίει, είτε για το νερό κάτω από τον πάγο, τα τραγούδια των πουλιών και τα κρωξίματα του κορακιού. Στην ουσία πρόκειται για ένα συνεχή δραματικό μονόλογο, αρθρωμένο σε επιμέρους εικόνες, που όμως πρέπει να παρουσιαστεί στο σύνολό του, με την καρδιά του ποιητή ως εγκαταλελειμμένου εραστή να ακολουθεί τη ροή του ποταμού με πεισιθάνατη διάθεση και να βρίσκει τις ανακλάσεις της στις διαφορετικές μορφές που παίρνει το υγρό στοιχείο. Δεν είναι τυχαίο πως το «Χειμωνιάτικο ταξίδι» ο Σούμπερτ το συνέθεσε στον τελευταίο χρόνο της ζωής του, όταν ήδη είχε προσβληθεί από σύφιλη.
Η ελληνική εκδοχή των στίχων
Μπορεί κάποιοι από τους ελληνικούς στίχους του Διονύση Καψάλη να εντάσσονται αμήχανα μέσα στην ολότητα του ποιητικού κειμένου προκειμένου να επιτευχθεί η κατάλληλη ομοιοκαταληξία και το μέτρο, όμως η απόδοση του νοήματος είναι ξεκάθαρη και απολύτως ταιριαστή με το ύφος των τραγουδιών. Μολονότι η μουσική του Σούμπερτ γράφτηκε για το συγκεκριμένο πρωτότυπο κείμενο στα γερμανικά, η ελληνική γλώσσα ταίριαξε μουσικά και μελωδικά.
Ο βαρύτονος Γιώργος Κανάρης υπήρξε ιδιαίτερα εκφραστικός, με ελεγχόμενη θεατρικότητα, χωρίς υπερβολές, και συγκίνησε με την καθαρή και ζεστή φωνή του ιδιαίτερα στις ψηλές κορώνες.
Ο Διονύσης Καψάλης έχει δημοσιεύσει ποιητικά βιβλία, δοκίμια, ποιητικές μεταφράσεις, άρθρα, μελέτες και βιβλιοκρισίες σε διάφορα περιοδικά και εφημερίδες. Από το 1986 ως το 1997 εργάστηκε ως υπεύθυνος εκδόσεων στο Βιβλιοπωλείον της Εστίας. Από το Σεπτέμβριο του 1998 εργάζεται στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, όπου, από το Νοέμβριο του 1999, κατέχει τη θέση του διευθυντή.
Ο βαρύτονος Γιώργος Κανάρης υπήρξε ιδιαίτερα εκφραστικός, με ελεγχόμενη θεατρικότητα, χωρίς υπερβολές, και συγκίνησε με την καθαρή και ζεστή φωνή του ιδιαίτερα στις ψηλές κορώνες. Αντεπεξήλθε με ανθεκτικότητα στον υψηλών απαιτήσεων μουσικό μονόλογο του αυστριακού συνθέτη και χρωμάτισε μοναδικά τη μελαγχολία, τον πόνο και την ελπίδα.
Ο Κανάρης τιμήθηκε το 2009 με το β’ βραβείο στο διαγωνισμό τραγουδιού Schloss Laubach και με το βραβείο των Φίλων της Όπερας της Βόννης, όπου ανήκει οργανικά. Το 2011 υπήρξε υπότροφος του Γερμανικού Συνδέσμου Richard Wagner.
Ο πιανίστας Θανάσης Αποστολόπουλος συνόδεψε με αντίστοιχη ευαισθησία τον σολίστα και απέδωσε τις λεπτές αποχρώσεις του μουσικού κειμένου με εσωτερικότητα και πάθος, όπου χρειαζόταν. Οι δυο μουσικοί λειτούργησαν σαν ένα αδιάσπαστο σύνολο και εντυπωσίασαν, γεγονός που αποδείχθηκε από το παρατεταμένο χειροκρότημα που τους οδήγησε να έρθουν και πάλι στη σκηνή και να εκτελέσουν για δεύτερη φορά το πέμπτο τραγούδι του κύκλου «η φλαμουριά».
Ο Θανάσης Αποστολόπουλος σπούδασε στο Ωδείο Αθηνών, στο Βασιλικό Κολέγιο του Λονδίνου, στο Παρίσι και στο Ζάλτσμπουργκ. Ως σολίστ έχει συμπράξει με πολλές ορχήστρας στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Πολλοί σύγχρονοι έλληνες συνθέτες του έχουν εμπιστευτεί εκτελέσεις και ηχογραφήσεις έργων τους, συχνά σε πρώτη εκτέλεση.
* Η ΧΡΥΣΑ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ είναι μουσικός και εκπαιδευτικός.
