Για το μυθιστόρημα του Νάιαλ Ουίλιαμς (Niall Williams) «Η ώρα του βρέφους» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα). Εικόνα: Από την ταινία «The Secret of Roan Inish».
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Θα έπρεπε να το είχαμε καταλάβει ήδη από το μυθιστόρημα Αυτό είναι ευτυχία (μτφρ. Κίκα Κραμβουσάνου, εκδ. Δώμα), ίσως την καλύτερη «πύλη» εισόδου στον μυθιστορηματικό κόσμο του Νάιαλ Ουίλιαμς: τα θαύματα συμβαίνουν δύσκολα στις μέρες μας, αλλά υπάρχουν. Όχι με τη θρησκευτική εκδοχή ενός γεγονότος που ξεπερνάει την ανθρώπινη νόηση και καθιστά το ανώτερο Ον ορατό διά των πράξεών του, αλλά με τη ζωηρή κίνηση που υφίστανται οι καρδιές των ηρώων, σε τέτοιο βαθμό που τους μετατρέπει συναισθηματικά ευάλωτους, άρα και ευεπίφορους στο να πράξουν το μέγιστο καλό που μπορούν.
Η ώρα του βρέφους είναι κάτι περισσότερο από μια χριστουγεννιάτικη ιστορία Ντικενσιανού ύφους, όπου λόγω της αύρας των ημερών, ημερεύουν ακόμη και οι σκληρότερες καρδιές και όλοι αποζητούν το ευγενές για τον συνάνθρωπό τους. Οι σχέσεις των κατοίκων της επινοημένης Φάχα (στη δυτική Ιρλανδία, φυσικά) είναι πολύ πιο περίπλοκες. Λογικό και επόμενο, καθώς έχουμε να κάνουμε με ένα «κλειστό» μέρος, που λειτουργεί ως γυάλινο σπίτι για όλους τους κατοίκους του. Ουδείς μπορεί να αποκρύψει κάτι από τα πεινασμένα μάτια των άλλων και τελικά τίποτα δεν μένει κρυφό.
Η ιστορία τοποθετείται τον Δεκέμβριο του 1962, ουσιαστικά λίγες ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα και μπορεί ο τίτλος να παραπέμπει στη γέννηση του θεανθρώπου, εντούτοις προϊόντος του αφηγηματικού χρόνου, θα διαπιστώσουμε πως αναφέρεται σε ένα έκθετο μωρό που θα βρεθεί στην εκκλησία. Πριν όμως φτάσουμε σε αυτό το κυρίαρχο γεγονός που αλλάζει όλες τις σταθερές της πλοκής και δονεί την ιστορία, ο Ουίλιαμς δίνει χρόνο και χώρο στα βασικά πρόσωπα να αναπτύξουν τη φυσιογνωμία τους και να μας συστηθούν. Αυτή η επιβράδυνση, προφανέστατα σκόπιμη, αντί να κουράζει, στην ουσία προετοιμάζει τον αναγνώστη να δεχθεί απρόσκοπτα τις πράξεις των ηρώων, βάσει των ψυχολογικών προφίλ που έχει οικοδομήσει γι’ αυτούς ο συγγραφέας τους.
Όλα τα πρόσωπα
Με κινηματογραφικό τρόπο, σαν να κάνει ένα συνεχές traveling από πρόσωπο σε πρόσωπο και από σπίτι σε σπίτι, ο Ουίλιαμς μάς βάζει μέσα στον κυκλικό ρυθμό του χωριού (όπως λέει, ο χρόνος στη Φάχα δεν κυλάει ευθεία), ενώ τονίζει με έμφαση κάτι που έχουμε δει και σε άλλους σύγχρονους Ιρλανδούς συγγραφείς: την υποκρισία της ιρλανδικής κοινωνίας που διατηρεί την επιφάνεια των κοινωνικών σχέσεων αρραγή, την ίδια στιγμή που στο υπόστρωμα ο ατμός των γεγονότων κινητοποιεί συναισθήματα και επιδιώκει να σπάσει όλους τους κανόνες. Ως εκ τούτου, αυτά που δεν λέγονται και δεν κατονομάζονται είναι σημαντικότερα από εκείνα που η υποχρέωση της συνάφειας σπρώχνει στο περιθώριο χάριν μιας κίβδηλης ευταξίας.
Γνωρίζουμε την ταχυδρόμο κυρία Πρέντεργκαστ που συνήθως φοράει τουίντ σακάκια και αρέσκεται στο να είναι η πρώτη που διαδίδει τα νέα, ενώ δίχως αιδώ ακούει τις τηλεφωνικές συνομιλίες της ενορίας, ενόσω χειρίζεται το τηλεφωνικό κέντρο. Σε κάθε πανηγύρι, ο Πατ Κουίνλαν πίνει ή σπαταλάει στον τζόγο όλα όσα βγάζει από την πώληση των ζώων του. Ο πατέρας Τομ αρχίζει να ξεχνά τα κηρύγματά του στη μέση της πρότασης, δείγμα ότι μάλλον βρίσκεται στον προθάλαμο της άνοιας, ενώ η κυρία Κρόου οδεύει σιγά σιγά προς τον άλλο κόσμο.
Η βροχή
Όλοι τους είναι εμποτισμένοι (κυριολεκτικά και μεταφορικά) από τη βροχή που δεν λέει να σταματήσει στη Φάχα. Δεν είναι μια βροχή ιαματική, αλλά θλιβερή και δυναστευτική. Εισδύει μέσα στις ψυχές των ανθρώπων, διαμορφώνει την ψυχοσύνθεσή τους, αφαιρεί από πάνω τους κάθε ίχνος χαράς και ελπίδας.
Ως τη στιγμή που το μωρό θα μπει στο σπίτι τους και θα τους μεταγγίσει ζωντάνια και αγάπη. Ο Τζακ Τρόυ θα το σώσει από βέβαιο θάνατο και η κόρη του θα αναλάβει να το φροντίσει κρυφά από το χωριό.
Κεντρικό ρόλο στο μυθιστόρημα κατέχει, φυσικά, ο γιατρός Τζακ Τρόυ, μια σεπτή μορφή του χωριού, που όμως στέκεται απόμακρος από τα γεγονότα και τους αρρώστους του, θέλοντας έτσι να περισώσει την ιδιωτικότητα και το κύρος του. Γνωρίζει πολύ καλά πως λένε διάφορα γι’ αυτόν και την ανύπαντρη κόρη του, Ρόννι, αλλά έχει καταφέρει να διατηρήσει τη ζωή του σε μια ισορροπία που τίποτα δεν την ανατρέπει. Ως τη στιγμή που το μωρό θα μπει στο σπίτι τους και θα τους μεταγγίσει ζωντάνια και αγάπη. Ο Τζακ Τρόυ θα το σώσει από βέβαιο θάνατο και η κόρη του θα αναλάβει να το φροντίσει κρυφά από το χωριό. Ταυτίζεται τόσο μαζί του που θαρρείς ότι είναι η πραγματική του μητέρα.
Η αποδοχή
Πώς, όμως, θα γίνει κάτι τέτοιο αποδεκτό από τη στιγμή που η κλειστή κοινωνία της Φάχα θα μετατρέψει τη Ρόννι σε δακτυλοδεικτούμενη, κάτι που απεύχεται ο γιατρός Τρόυ; Μήπως αν παντρευόταν η κόρη του, θα επέστρεφε η ηθική τάξη; Μήπως όμως εκείνος δεν ήταν που δεν άφησε να ανθίσει το ειδύλλιό της με τον Νόελ, που πλέον έχει μεταναστεύσει στην Αμερική για να βρει δουλειά; Ίσως, αν μηχανευόταν μια επανένωση; Αν ο Νόελ επέστρεφε στα πάτρια εδάφη, τώρα που η πολυαγαπημένη του γιαγιά ετοιμάζεται να παραδώσει την ψυχή της στον Κύριο;
Το δράμα εντείνεται από σελίδα σε σελίδα κι από σκηνή σε σκηνή, καθώς ο χρόνος της αποκάλυψης του μωρού πλησιάζει και η αλήθεια θα διαφανεί.
Φευ, τα σχέδια των ανθρώπων ποτέ δεν ευοδώνονται και σίγουρα δεν καταλήγουν όπως εκείνοι επιθυμούν. Το δράμα εντείνεται από σελίδα σε σελίδα κι από σκηνή σε σκηνή, καθώς ο χρόνος της αποκάλυψης του μωρού πλησιάζει και η αλήθεια θα διαφανεί. Και τότε επέρχεται η ρήξη με τη φυγή της Ρόννι, αλλά και την επάνοδό της στην οικογενειακή κούρνια υπό άλλους όρους.
Ο ψίθυρος
Έχουμε, άραγε, δικαιώματα σε μια δεύτερη ευκαιρία, ακόμη κι αν ο περίκλειστος κόσμος δεν μας το επιτρέπει; Μπορούμε να αρθούμε πάνω από τη γνώμη των κοντινών μας, αδιαφορώντας για το τι θα μας προσάψουν μόνο και μόνο για να ακολουθήσουμε τη φωνή της καρδιάς μας;
Η αποστασιοποίηση του Ουίλιαμς επιτρέπει στο δράμα της πλοκής να εξελίσσεται δίχως περιττά βάρη, διατηρώντας όμως την ένταση και το σφρίγος του.
Τίποτα το φωναχτό δεν θα συναντήσει κανείς σε αυτό το μυθιστόρημα, τίποτα το τρανταχτό. Όλα γίνονται λες και αναπτύσσονται ψίθυροι φοβισμένοι και περιδεείς. Η αποστασιοποίηση του Ουίλιαμς επιτρέπει στο δράμα της πλοκής να εξελίσσεται δίχως περιττά βάρη, διατηρώντας όμως την ένταση και το σφρίγος του.
Ίδιον, θα έλεγε κανείς, των σύγχρονων Ιρλανδών συγγραφέων αυτού του είδους η αντιμετώπιηση. Ο Ουίλιαμς κάλλιστα θα μπορούσε να διαβαστεί εκ παραλλήλου με την Κλερ Κίγκαν, καθώς τα βιβλία τους συνομιλούν, έστω κι αν λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο ως συγγραφείς. Πιο πλούσιος και λεπτομερής στις περιγραφές του Ουίλιαμς, πιο λιτή και άμεση η Κίγκαν. Η μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου αξίζει κάθε καλό λόγο που θα έρθει πρώτος στο στόμα του αναγνώστη, όταν ολοκληρώσει αυτό το μυθιστόρημα.
* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Niall Williams (1958) γεννήθηκε στο Δουβλίνο, όπου και σπούδασε γαλλική, αγγλική και αμερικανική φιλολογία. Το 1980 μετακόμισε στη Νέα Υόρκη, απ’ όπου επέστρεψε το 1985 αποφασίζοντας να ζήσει στην ιρλανδική ύπαιθρο, στο δυτικό Κλερ.
Έχει γράψει μυθιστορήματα, θεατρικά έργα, σενάρια και, μαζί με τη σύζυγό του, Christine Breen, αυτοβιογραφικά βιβλία για τη ζωή στην εξοχή. Το μυθιστόρημά του History of the rain ήταν υποψήφιο για το βραβείο Μπούκερ 2014.
