ergastiri papadimitriou

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Δημήτρης Παπαδημητρίου, με αφορμή το μυθιστόρημα του Alberto Moravia «Η προσήλωση» (εκδ. Κριτική).

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Αλμπέρτο Μοράβια συγκαταλέγεται στους «κλασικούς» μιας γενιάς λογοτεχνικής που βίωσε την εποχή των άκρων και το απόλυτο κακό. Ο φασισμός, καθώς ενέσκυψε στην ιταλική χερσόνησο λίγο μετά το τέλος του Μεγάλου Πολέμου, λειτούργησε ως εξισωτής και βίαιος διαμορφωτής αξιών, οι οποίες μόνο συμβατές δεν ήταν με τη «νέα» ατζέντα της λογοτεχνίας στην κεντρική Ευρώπη. Ο Μοράβια υπήρξε αυτόφωτος. Η μακρόχρονη παραμονή του, κατά την εφηβεία, σε σανατόριο όπου και ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή του, θεωρείται ως περίοδος εκκόλαψης των ιδεών του, η οποία καθόρισε και τη μετέπειτα πορεία του. Πιστός θιασώτης του φιλοσοφικού ρεύματος του υπαρξισμού, κόμισε φρέσκα μηνύματα και νέες προσεγγίσεις στα ήθη της εποχής του. Η υπαρξιστική θεώρηση των πραγμάτων υπολαμβάνει τον άνθρωπο ως οντολογική μονάδα, της οποίας η ύπαρξη είναι αυστηρά συνισταμένη των επιλογών. Το “acting”, η δράση μέσα από την θεατρικότητα δηλαδή, ανυψώνει ή καθηλώνει τον ενεργούντα, με φόντο τις κοινωνικές συμβάσεις.

Μια τέτοια σύμβαση είναι και το υπόστρωμα της Προσήλωσης. Γραμμένο στα χρόνια της συγγραφικής του ωριμότητας (1965), το έργο με τον πρωτότυπο τίτλο “L’ attenzione” εξετάζει τις ανθρώπινες αντοχές σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο. Η σχέση του κεντρικού ήρωα με την οικογένεια είναι μια σχέση που δοκιμάζεται από την αδιαφορία και την άγνοια. Όταν, οδηγούμενος από γεγονότα ξένα προς αυτόν, αποφασίζει να προσηλωθεί στην οικογενειακή εστία, έρχεται αντιμέτωπος με διλήμματα καθοριστικά για την ύπαρξή του. Την κατάσταση εντείνει η συναισθηματική εμπλοκή με την προγονή του, η οποία, ως τέκνο αγνώστου πατρός, τον προσεγγίζει στο όνομα της νέας εποχής για την οικογένεια, που ευαγγελίζεται η αλλαγή πλεύσης του κεντρικού ήρωα. Τα όρια είναι ρευστά, όπως ρευστή είναι και η καθ’ όλα υπόσταση του οικογενειακού του δημιουργήματος.

Το συγκεκριμένο έργο αντανακλά τις αξίες που έχουν, ήδη από τη νεότητα του συγγραφέα, αναδειχθεί. Μόνο που, καθώς το έργο είναι σχετικά όψιμο, η γραφή είναι πιο απενοχοποιημένη και σαφώς πιο προσωπική. Πρόκειται για ένα έργο, που είχε την «ατυχία» να έπεται των εμβληματικών του μυθιστορημάτων. 

Ευρηματικός υπήρξε και ο τρόπος που ο Μοράβια επέλεξε να παρουσιάσει το μυθιστόρημα, ως «έργο μέσα στο έργο». Ημερολόγιο ή μυθιστόρημα; Πρόκειται για ένα γοητευτικό πάντρεμα που τελείται με μαεστρία.

Η γραφή είναι καθαρά και ώριμα «μοραβιανή». Τα ερωτήματα που τίθενται έχουν να κάνουν με την αυθεντικότητα, με τις πράξεις ενός εκάστου και με τις συνέπειες ως αντίβαρο. Το συγκεκριμένο έργο αντανακλά τις αξίες που έχουν, ήδη από τη νεότητα του συγγραφέα, αναδειχθεί. Μόνο που, καθώς το έργο είναι σχετικά όψιμο, η γραφή είναι πιο απενοχοποιημένη και σαφώς πιο προσωπική. Πρόκειται για ένα έργο, που είχε την «ατυχία» να έπεται των εμβληματικών του μυθιστορημάτων.  

moravia ex 02Η πρώτη μας «συνάντηση» στα ράφια ενός Feltrinelli της ιταλικής πρωτεύουσας υπήρξε καθοριστική. Το εξώφυλλο, η πλοκή και το γεγονός ότι το συγκεκριμένο έργο δεν ήταν από τα πλέον γνωστά του συγγραφέα άσκησαν μέσα μου μια γοητεία, που σχεδόν αμέσως μετουσιώθηκε σε επιθυμία να βιώσω μαζί του την προσωποπαγή σχέση που συνδέει ένα μυθιστόρημα με τον μεταφραστή του. Από τις πρώτες αράδες ήδη ξεπήδησαν τα ιδιαίτερα ζητήματα που θα με απασχολούσαν κατά τη μετάφραση. Λέξεις σκόπιμα επαναλαμβανόμενες και δίπολα του τύπου αυθεντικότητα και μη αυθεντικότητα, αληθινό – κίβδηλο κ.ά. έθεταν από το ξεκίνημα ζητήματα πιστότητας στη μετάφραση, με σεβασμό στα αισθητικά κριτήρια του ελληνικού αναγνωστικού κοινού. Ακόμη και ο τίτλος της ελληνικής έκδοσης υπήρξε προϊόν σκέψης και ζύμωσης. Αυτολεξεί, ο πρωτότυπος τίτλος “L’ attenzione” θα μπορούσε να βρει μια στοιχειώδη αντιστοιχία στο ελληνικό «Η προσοχή». Οι αποχρώσεις όμως της λέξης στα ιταλικά και ο ζήλος με τον οποίον ο κεντρικός ήρωας αφιερώνεται στα του οίκου του, δεν θα έβρισκαν καταφύγιο στον τίτλο «Η προσοχή». Θα ματαιωνόταν συνεπώς ένα από τα κύρια στοιχεία που εισάγει ο Μοράβια συνολικά στο έργο του, η μικρο-μεσοαστική αγωνία απέναντι στη ζωή. Η λέξη «προσήλωση», έκρινα πως θα είχε το ιδιαίτερο νοηματικό και συναισθηματικό φορτίο να αποδώσει τη μεταστροφή ενός ευκατάστατου αστού της δεκαετίας του 1960, από την αδιαφορία στο άλλο άκρο. Έτσι γεννήθηκε λοιπόν Η προσήλωση, η πλοκή της οποίας χρησίμευσε ως ελεύθερο σενάριο για την ομώνυμη ταινία του 1985, σε σκηνοθεσία Giovanni Soldati.

Το βιβλίο είχε πρωτοσυστηθεί στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό στα τέλη της προηγούμενης χιλιετίας. Η μετάφρασή του είχε μια ιδιαίτερη προσέγγιση στο πρωτότυπο κείμενο, καθώς κάποιες τολμηρές σκηνές είχαν επιτηδευμένα λειανθεί, προκειμένου ίσως να μην ταράξουν τα ήθη των αναγνωστών της εποχής. Υπήρξε για μένα ένας χρήσιμος καθρέφτης.

Το βιβλίο είχε πρωτοσυστηθεί στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό στα τέλη της προηγούμενης χιλιετίας. Η μετάφρασή του είχε μια ιδιαίτερη προσέγγιση στο πρωτότυπο κείμενο, καθώς κάποιες τολμηρές σκηνές είχαν επιτηδευμένα λειανθεί, προκειμένου ίσως να μην ταράξουν τα ήθη των αναγνωστών της εποχής.

Η προσήλωση είναι ένα βιβλίο που πρέπει να διαβαστεί με τη δέουσα... προσήλωση. Στο σώμα του κειμένου υπάρχουν μηνύματα, κρυμμένα ενίοτε, που χρήζουν αναγνώρισης και προσοχής. Δεν πρόκειται για μια αντιπαράθεση ανάμεσα σε «καλούς» ή «κακούς» χαρακτήρες. Δεν χωρούν αξιολογικές κρίσεις, όταν η ανάγνωση, όπως εδώ, ισοδυναμεί με κοίταγμα από την κλειδαρότρυπα. Η μονάδα, ο κάθε ήρωας ξεχωριστά, φέρει στους ώμους ένα φορτίο προσωπικό, η αποτίναξη του οποίου θα κρίνει την τελική του μοίρα στον αστικό και οικογενειακό του μικρόκοσμο. Εναπόκειται στον αναγνώστη να ταυτιστεί με τον καθένα εξ αυτών, να συμπάσχει ή να αποστρέψει το βλέμμα, με αίσθημα απαξίας. 


Info
✳︎Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου είναι μεταφραστής. Μεταφράζει από τα Ιταλικά. Έχει μεταφράσει Roberto Vecchioni και Alberto Moravia.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Μάσιμο Ρεκαλκάτι στο εργαστήρι του Χρήστου Πονηρού

Ο Μάσιμο Ρεκαλκάτι στο εργαστήρι του Χρήστου Πονηρού

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής και διδάκτωρ του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θ...

Η Χάνα Κεντ στο εργαστήρι της Μαρίας Αγγελίδου

Η Χάνα Κεντ στο εργαστήρι της Μαρίας Αγγελίδου

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενη, η μεταφράστρια και συγγραφέας Μαρία Αγγελίδου, με αφορμή το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (εκδ. Ίκ...

Ο Αλέξανδρος Δουμάς στο εργαστήρι της Ελένης Γ. Γύζη

Ο Αλέξανδρος Δουμάς στο εργαστήρι της Ελένης Γ. Γύζη

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενη, η μεταφράστρια Ελένη Γύζη, με αφορμή το μυθιστόρημα του Alexandre Dumas «Πωλίν» (εκδ. Σοκόλη).

Επι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ