Το ανθρώπινο στομάχι

το βιβλίο του Μάικλ Πόλαν «Τhe omnivore’s Dilemma» (Το δίλημμα του παμφάγου). Ως χορτοφάγος, διαφωνώ εξ ορισμού με τις απόψεις του Πόλαν για την «καλή» κρεατοφαγία, αλλά υπάρχει ένα κεφάλαιο στο βιβλίο του που το βρήκα ενδιαφέρον. Μιλάει εκεί για το «supersizing», την αύξηση μερίδας στην αμερικανική εστίαση. Το φαινόμενο οφείλεται αποκλειστικά  σ’ έναν άνθρωπο, ονόματι Ντέιβιντ Βάλερσταϊν. Νυν στέλεχος των Μακντόναλντς, πρώην μάνατζερ κινηματογράφων στο Τέξας, ο Βάλερσταϊν είχε διαπιστώσει ήδη από τη δεκαετία του ’60 ότι οι θεατές δεν ξαναγύριζαν για ποπ-κορν στο μπαρ του κινηματογράφου, επειδή η δεύτερη μερίδα θεωρούνταν… γουρουνιά. Μόνη εναλλακτική προσηλυτισμού στο μπαρ, οι μεγάλες συσκευασίες. Οι έρευνες αγοράς στις ΗΠΑ κατέληξαν στα πλαστικά κύπελλα λίτρου. Λέει ο Πόλαν: «Κατάφεραν να κάνουν ελαστικό το μοναδικό ανελαστικό πράγμα, το ανθρώπινο στομάχι».

Στα χαμπουργκεράδικα του Ορλάντο η κόρη μας έφαγε μπιφτέκια κι εμείς σαλάτα. Πάλι θυμήθηκα τον Πόλαν: «Οι σαλάτες θα μείνουν στα μενού των πρόχειρων εστιατορίων για καθαρά ρητορικούς λόγους. Είναι η άρνηση του αρνητή. Βουλώνουν το στόμα αυτών που διαφωνούν. Γιατί τα παιδιά μπορούν να πουν ‘‘πάμε, μαμά’’, κι εσύ θα πάρεις τη σαλάτα».

Με την ευκαιρία, μη δίνετε στα παιδιά σας Μακ Νάγκετς. Σύμφωνα με την ίδια την εταιρεία, γράφει ο Πόλαν, περιέχουν 38 συστατικά, ανάμεσα στα οποία διάφορα συνθετικά υποπροϊόντα πετρελαίου, για να μη σαπίζει το κρέας. Ένα τοξικό χημικό συνδέεται ευθέως με καρκίνο και αναπαραγωγικά προβλήματα – το χρησιμοποιούν για να μη δημιουργούνται φυσαλίδες στο λάδι. Όσο για το TBHQ (μια μορφή βουτανίου, το υγρό των αναπτήρων, θυμάστε;), ψεκάζεται απευθείας στα νάγκετς, χμ, για… φρεσκάδα.

Αν διαβάζεις βιβλία γύρω από τη διατροφή, θέλεις να μην ξαναφάς. Ή, έστω, να τρέφεσαι αποκλειστικά με ντομάτες που θα καλλιεργείς στον κήπο σου (ποιον κήπο σου;).

Λίγες μέρες αργότερα, στη Νέα Υόρκη, διαπίστωσα ότι οι βιτρίνες του Barnes and Noble στη Γιούνιον Σκουέρ, αλλά και του αγαπημένου μου ανεξάρτητου βιβλιοπωλείου McNally Robinson στο Σόχο, ήταν αφιερωμένες στη διατροφή. Αγόρασα το «Eating Animals» (Τρώγοντας ζώα) του Τζόναθαν Σάφραν Φόερ, επειδή με ενδιαφέρει πάντα το πέρασμα των πεζογράφων στη δημοσιογραφία – και το αντίθετο.

Η έρευνα του Φόερ είναι εμπεριστατωμένη (εκατοντάδες σελίδες με αριθμούς, συνεντεύξεις, επιτόπιες έρευνες γύρω από τη βιομηχανία του κρέατος στην Αμερική). Πιο σημαντική, κατά τη γνώμη μου, είναι η δοκιμιακή του πλευρά: όλοι ξέρουμε γι’ αυτά τα θέματα, γράφει ο Φόερ, απλώς επιλέγουμε να κάνουμε ότι δεν ξέρουμε.

Η αντιστοιχία ανάμεσα στα στρατόπεδα Εβραίων στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στις σύγχρονες βιομηχανίες βασανισμού ζώων μού θύμισε το βιβλίο που με έκανε χορτοφάγο – την «Ελίζαμπεθ Κοστέλο» του Τζ.Μ. Κούτσι. Είναι ένα από τα λίγα βιβλία που μπορούν ν’ αλλάξουν την ηθική σου συγκρότηση για πάντα.

Το ίδιο ισχύει και για τον «Άνθρωπο που φύτευε δέντρα» του Ζαν Ζιονό. Το βρήκα στο Σόχο και το αγόρασα χωρίς δεύτερη σκέψη, παρότι το είχα διαβάσει φοιτήτρια. Η νουβέλα περιγράφει τη ζωή του Ελζεάρ Μπουφιέ, ενός βοσκού που αποφασίζει, στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα, να φυτεύει κάθε μέρα εκατό βελανίδια στην ερημιά. Στο τέλος του πολέμου ένα ολόκληρο δάσος έχει φυτρώσει στις πλαγιές της Προβηγκίας. Οι αρχές πιστεύουν ότι πρόκειται για φυσικό φαινόμενο. Εκατοντάδες οικογένειες βρίσκουν την ευτυχία στη σκιά των δέντρων χάρη στην αυταπάρνηση του Μπουφιέ, που δεν φανέρωσε τις δραστηριότητές του, παρά μόνο στον αφηγητή της ιστορίας.

Παλιότερα, «ο άνθρωπος που φύτευε δέντρα» μού φαινόταν ιδεαλιστικό παραλήρημα για εφήβους. Ξαναδιαβάζοντάς το, ένιωσα πως η εποχή της ειρωνείας έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Περισσότερο από ποτέ έχουμε σήμερα ανάγκη από τέτοια βιβλία.