«Έτσι τελειώνει ο κόσμος» της Λένας Διβάνη (προδημοσίευση)

Συναστρία

Ήταν εννιά παρά δέκα το βράδυ της 18ης Οκτωβρίου του 1981. Όλοι έπιναν σαμπάνια, αλλά η Ρόζα δεν μπορούσε. Όλες φορούσαν εφαρμοστές τουαλέτες ή ολόσωμες φόρμες καμπάνα, αλλά η Ρόζα δεν χωρούσε. Μέσα σε οχτώ μήνες είχε πάρει είκοσι τρία κιλά. «Να πέφτουν τα στοιχήματα παρακαλώ: μωρό θα γεννήσει η γυναίκα μου ή ελεφαντάκι;» αστειευόταν ο άντρας της δείχνοντας στην ομήγυρη τη δυσβάσταχτη κοιλιά. Μόνο μπροστά σε κόσμο μιλούσε έτσι. Όταν ήταν μόνοι τους στο σπίτι, δεν μιλούσε καθόλου. Βαριόταν. Εκείνη τη στιγμή, όμως, βρισκόταν σε δεξίωση και φλυαρούσε ακατάπαυστα. Όσο κι αν προσπαθούσε να το κρύψει με ατυχή ανέκδοτα, ήταν πολύ νευρικός, γιατί η νύχτα αυτή ήταν πιο γκαστρωμένη κι από τη γυναίκα του.

Έξω, στα εκλογικά κέντρα όλης της χώρας, είχαν ήδη ανοίξει τις κάλπες και καταμετρούσαν τις ψήφους. Μέσα στην αμερικάνικη πρεσβευτική κατοικία, σαράντα δύο εκλεκτοί καλεσμένοι απολάμβαναν όπως κι αυτός το πάρτι γενεθλίων της Τζέσσυ Μπράουν Ντέιβις, μιας πολύ εντυπωσιακής σαραντάρας, αγαπημένης ξαδέρφης του πρέσβη. Οι κυρίες χόρευαν, πόζαραν και φλέρταραν, αλλά η γυναίκα του είχε πιάσει μια γωνιά προσπαθώντας να γίνει αόρατη. Όχι ότι χρειαζόταν τεράστια προσπάθεια βέβαια. Η Ρόζα ήταν εκ γενετής αόρατη για τους άντρες. Επιπλέον, άντρες δεν υπήρχαν εκεί. Ο οικοδεσπότης, ο Μόντυ Στερνς, ήταν καρφωμένος μπροστά στην τηλεόραση, που είχε μεταφερθεί σε μια γωνιά της αίθουσας δεξιώσεων λόγω της ειδικής περίστασης. Περιτριγυρισμένος από τους υπόλοιπους κυρίους της παρέας, σημείωνε στο μπλοκάκι του τα αποτελέσματα, όπως είχαν αρχίσει να έρχονται καταιγιστικά από κάθε εκλογικό τμήμα της χώρας. Στα ενδιάμεσα η ΕΡΤ πρόβαλλε πλάνα του κόσμου που είχε ξεχυθεί στους δρόμους ουρλιάζοντας ξαναμμένος «απόψε πεθαίνει η Δεξιά» και «στις 18, Σοσιαλισμό». Αυτή η λέξη δεν είχε ξανακουστεί ποτέ μέχρι τότε στην πρεσβευτική κατοικία. «Dream on…» μουρμούρισε γελώντας νευρικά ο στρατιωτικός ακόλουθος. Η κάμερα έκανε ζουμ στο πρόσωπο ενός άντρα, ανοιχτό στόμα που ξερνούσε παλιό πόνο, μάτια που έβγαζαν φωτιές. Λάβα θαμμένη χρόνια, δεκαετίες ολόκληρες, γενιές ολόκληρες, είχε βρει μια χαραμάδα και ξεπηδούσε αχόρταγη να τα κάψει όλα, να τα εξαφανίσει όλα, να τα ξαναχτίσει όλα. Ανατρίχιασε. Ένας ταξιτζής με μούσι κόρναρε, ο μισός έξω από το ταξί, ουρλιάζοντας: «ΦΑ' ΤΟΥΣ, ΑΝΤΡΕΑΑΑΑΑΑ!» Ο ταξίαρχος σήκωσε το ποτήρι και ήπιε ολόκληρο το ουίσκι του μονοκοπανιάς. «What the fuck is he saying?» ρώτησε τον Λαμπρόπουλο.

Ο άντρας της Ρόζας, ο ευειδής και κομψότατος Στέφανος Λαμπρόπουλος, δεξιός λόγω παράδοσης, αμερικανόφιλος λόγω κοσμοπολιτισμού, βουλευτής λόγω πεθερού και αεριτζής λόγω ελαττωματικών γονιδίων, αντί ν' απαντήσει, πλησίασε στη μεγάλη οθόνη και έδειξε εκνευρισμένος με το πούρο του στον πρέσβη τη φάτσα του ταξιτζή που ήταν έτοιμος να εκραγεί από άγρια χαρά. «Αυτοί είναι οι οπαδοί του Αντρέα! Θα τον αφήσετε να διαλύσει το ΝΑΤΟ;» Ο Μόντυ Στερνς χαμογέλασε αινιγματικά, χωρίς να πάρει τα μάτια του από την τηλεόραση. «Ι know Andy and Maggie. We were living on the same street once upon a time» είπε και ξετύλιξε αργά ένα σοκολατάκι. «Monty, Greece is not the place for me. That's what he said then». Μετά γύρισε και τον κοίταξε. «Focus on your problem, my friend. Will you manage to get re-elected?» Ο Λαμπρόπουλος αιφνιδιάστηκε. Δεν του άρεσε το ύφος του πρέσβη. Καθάρισε τον λαιμό του σε μια προσπάθεια να καθυστερήσει την απάντηση. Ταυτόχρονα έριξε μια κλεφτή ματιά στην οθόνη. Το ΠΑΣΟΚ φαινόταν να υπερβαίνει κατά πολύ το 40%. Να δείξει υπερόπτης, με κίνδυνο να ξεφτιλιστεί μετά, ή να δείξει ρεαλιστικά ανησυχών, με κίνδυνο να τον θεωρήσουν λούζερ οι Αμερικάνοι; Ως συνήθως, η τύχη τον προφύλαξε.

Μια αιφνίδια κραυγή από την άλλη άκρη του σαλονιού τερμάτισε ακαριαία κάθε συζήτηση. Σύσσωμοι οι άντρες έτρεξαν ενστικτωδώς προς τα κει, μαζί και ο προσωπικός γορίλλας του πρέσβη, που έμοιαζε πολύ αστείος με το ταξίντο του. Ο Λαμπρόπουλος τους ακολούθησε τελευταίος, δυσκολευόταν να ξεκολλήσει από την τηλεόραση. Τον έτρωγε το άγχος, η ύπαρξή του κρεμόταν από το στόμα του Τέρενς Γρηγοριάδη. Όταν τελικά πλησίασε, για να μη φανεί εντελώς ανάλγητος, είδε έκπληκτος ότι ήταν όλοι μαζεμένοι πάνω από μια πολυθρόνα, και στην πολυθρόνα αυτή ήταν σωριασμένη η γυναίκα του, που βογκούσε κρατώντας την τεράστια κοιλιά της. Πανικοβλήθηκε. «Έσπασαν τα νερά της» τον ενημέρωσε ταραγμένη η κυρία Καλυμοπούλου. «Τηλεφωνήστε στον γιατρό της». Ο Λαμπρόπουλος τα 'χασε. Δεν είχε το τηλέφωνο του γιατρού. Να το πει ή θα τον κακοχαρακτήριζαν οι Αμερικανίδες σουφραζέτες; Από την τηλεόραση έρχονταν φωνές που του προκαλούσαν σύγχυση, έξαλλες φωνές, χαρούμενες φωνές, μαινάδες φωνές. «ΑΠΟΨΕ ΠΕΘΑΙΝΕΙ Η ΔΕΞΙΑ!» Ο Λαμπρόπουλος ενστικτωδώς χτύπησε ξύλο. Μετά ακούστηκε η διακριτική φωνή του Γεωργίου Ράλλη, που έσπευσε να αποδεχτεί την ήττα του.

Ο Λαμπρόπουλος τους ακολούθησε τελευταίος, δυσκολευόταν να ξεκολλήσει από την τηλεόραση. Τον έτρωγε το άγχος, η ύπαρξή του κρεμόταν από το στόμα του Τέρενς Γρηγοριάδη. Όταν τελικά πλησίασε, για να μη φανεί εντελώς ανάλγητος, είδε έκπληκτος ότι ήταν όλοι μαζεμένοι πάνω από μια πολυθρόνα, και στην πολυθρόνα αυτή ήταν σωριασμένη η γυναίκα του, που βογκούσε κρατώντας την τεράστια κοιλιά της. Πανικοβλήθηκε. «Έσπασαν τα νερά της» τον ενημέρωσε ταραγμένη η κυρία Καλυμοπούλου.

«Damned loser» μουρμούρισε αρκούντως δυνατά για να τον ακούσουν. «Δεν ήθελες ου; Πάρ' τα τώρα!» Παραδοσιακά, ο Λαμπρόπουλος προετοίμαζε διακριτικά το έδαφος για να εναγκαλιστεί κάθε διάδοχο κατάσταση. «Πράσινισε η Ελλάδα» δήλωσε ο Τάκης Κουρέας από το στούντιο της ΕΡΤ, δείχνοντας τον χάρτη της χώρας. Μα τι έκανε; Χαμογελούσε; «Το σημειώνω» είπε ο Λαμπρόπουλος πικρόχολα. «Χαμογελάει. Θα δούμε για πόσο». «Ο λαός διάλεξε» έκλεισε το λογύδριο της ήττας ο απερχόμενος πρωθυπουργός, φανερά καταβεβλημένος. «Δεν πιστεύω ότι ήταν η καλύτερη επιλογή, αλλά…» Ο νεαρός σερβιτόρος που τριγυρνούσε προσφέροντας ορεκτικά με τα μάτια του κολλημένα στην τηλεόραση μουρμούρισε μέσα απ' τα δόντια του: «Σε ρωτήσαμε;»

Ο Λαμπρόπουλος, σε πλήρη σύγχυση, είχε εγκαταλείψει τη συνηθισμένη του πόζα και πηγαινοερχόταν ανάμεσα στην τηλεόραση και στο πλήθος που προσπαθούσε να βοηθήσει τη γυναίκα του. «Κάντε κάτι επιτέλους!» του φώναξε πιο δυνατά τώρα η κυρία Καλυμοπούλου, που εκείνη τη στιγμή περιφρονούσε κρυφά όλους τους άντρες. Μα τι να κάνει; Δεν γνώριζε το τηλέφωνο του γυναικολόγου, δεν είχε ασχοληθεί με την εγκυμοσύνη της γυναίκας του, δεν ήξερε τι διάολο κάνουν οι άντρες σ' αυτές τις περιπτώσεις. Δεν ήθελε και να το ομολογήσει, όμως, μπροστά στην πρέσβειρα. Η Τόνι Στερνς το 'πιασε με τη μία και ανέλαβε δράση. Άνοιξε χώρο, πλησίασε τη Ρόζα και τη ρώτησε πώς έλεγαν τον γιατρό της και σε ποια κλινική θα γεννούσε. «Μούρος λέγεται» ψέλλισε η Ρόζα. «Oh the professor, I know him well. Ι'll call him immediately». Σε πέντε λεπτά επέστρεψε τρέχοντας. Ενημέρωσε ότι ο καθηγητής Μούρος συνιστούσε να μεταφερθεί αμέσως η ετοιμόγεννη δίπλα, στο μαιευτήριο της Έλενας. Οτιδήποτε άλλο θα ήταν επικίνδυνο χάσιμο χρόνου. Οι δρόμοι ήταν πηγμένοι απ' τον κόσμο, δεν θα έφτανε εγκαίρως στην κλινική του. Όλοι οι αριστεροί βρίσκονταν έξω με άγριες διαθέσεις. Η αστυνομία εξαφανισμένη. Υποσχέθηκε να κατέβει ο ίδιος αμέσως από την Κηφισιά στο Έλενα, αν και θα ήταν δύσκολο, γιατί οι Πασόκοι είχαν εκστρατεύσει μαζικά για το σπίτι του Παπανδρέου στο Καστρί. Όσο μιλούσε η Τόνι, κόρνες, καραμούζες, κραυγές εισέβαλλαν στην πρεσβευτική κατοικία, διαπερνώντας τα αλεξίσφαιρα διπλά τζάμια. Ο κόσμος είχε ορμήσει με το έτσι θέλω στο απόρθητο άβατο.

Ευτυχώς για τον Λαμπρόπουλο, δεν χρειάστηκε να αποφασίσει τίποτα ο ίδιος από τη στιγμή που ανέλαβε η Τόνι Στερνς. Ο σοφέρ έφερε αμέσως το αυτοκίνητο στην είσοδο, ένα αμαξίδιο εμφανίστηκε και κατέβασε τη Ρόζα, που δάγκωνε τα χείλη της αξιοπρεπώς, ενώ οι πόνοι εμβόλιζαν το σώμα της. Δύο σωματοφύλακες την τοποθέτησαν στο πίσω κάθισμα προσεκτικά. Οι υπόλοιποι ξεκίνησαν με τα πόδια, δίπλα ήταν. Σε πεντέξι λεπτά η ετοιμόγεννη έφτασε στο προαύλιο του μαιευτηρίου και οδηγήθηκε μέσα από μια αλλοπρόσαλλη λαμπερή κουστωδία που άνοιγε δρόμο. Η Τόνι έσπευσε να ζητήσει μονόκλινο δωμάτιο από τη ρεσεψιονίστ όσο ο εφημερεύων ιατρός εξέταζε τη διαστολή της εγκύου πίσω από ένα παραβάν. Ήταν νωρίς. «Έχουμε δρόμο μπροστά μας» είπε στη Ρόζα. «Professor Mouros is coming to help» τον ενημέρωσε η προσωπική γραμματέας της κυρίας Στερνς. Ο γιατρουδάκος έκανε ένα βήμα πίσω. Ώωωω, σκέφτηκε. Ο καθηγητής, ο γιατρός της βασίλισσας τότε που ήταν ακόμα βασίλισσα. «Μα ποια είναι η κυρία;» ρώτησε με παιδική περιέργεια την Αμερικάνα, σαν να μην είχε τη Ρόζα εκεί μπροστά του με τα πόδια ανοιχτά. «Η κυρία είναι οικογενειακός φίλη από τον κύριος πρέσβη» είπε κοφτά η γραμματέας σε σπαστά ελληνικά. «Βουλευτής Λαμπρόπουλος. Παρακαλώ να τοποθετηθεί αμέσως η σύζυγός μου σε μονόκλινο» παρενέβη επιτέλους ο Στέφανος, για να δείξει στην κυρία Στερνς πόσο αποφασιστικός ήταν. Χρησιμοποίησε τη βαθιά φωνή που επιστράτευε όταν ήθελε να υπογραμμίσει το κύρος του. «Ρωτήστε τη ρεσεψιόν, αλλά είμαστε φουλ, δεν υπάρχει άδειο μονόκλινο» ψέλλισε ο γιατρός. Τότε μια καπάτσα μαία, προφανώς η προϊσταμένη, υποψιάστηκε ποια μπορεί να ήταν η Αμερικάνα και παρενέβη λέγοντας σεβαστικά: «Μην ανησυχείτε, θα δούμε τι μπορούμε να κάνουμε». Μετά έδωσε εντολή στη νεαρή εκπαιδευόμενη της σχολής μαιών που την ακολουθούσε παντού να μεταφέρει επειγόντως την κυρία Διδασκάλου, που είχε εισαχθεί μία μέρα νωρίτερα, από το μονόκλινο στην αίθουσα ωδινών. «Μα δεν είναι ακόμα έτοιμη» είπε εκνευρισμένη στο αυτί της η κοπέλα. «Είναι» είπε κοφτά η προϊσταμένη. «Πληρώνει η γυναίκα» επέμενε η μικρή, που είχε συμπαθήσει αυτή την ήσυχη γυναικούλα από τη Ζαγορά του Πηλίου. Ο άντρας της ήταν ο δάσκαλος του χωριού, πολύ μορφωμένος κύριος. Είχε εμπιστοσύνη στην επιστήμη, της είπε, γι' αυτό ήταν σίγουρος πως η γυναίκα του θα γεννούσε χωρίς πρόβλημα τον γιο τους, κι ας είχε πέντε αποβολές μέχρι τώρα, κι ας είχε ζάχαρο, κι ας είχε μείνει εννιά μήνες στο κρεβάτι, κι ας έλεγε ο αγροτικός ότι κινδύνευε η ζωή της και δεν αναλάμβανε. Ανέλαβε αυτός να σώσει την «πολύτιμη εγκυμοσύνη» – έτσι έλεγαν τότε οι γιατροί την εγκυμοσύνη που αν χανόταν δεν υπήρχε περίπτωση να υπάρξει άλλη. Κατέβασε τη γυναίκα του στην Αθήνα να γεννήσει στο υπερσύγχρονο μαιευτήριο που είχε ιδρύσει η Έλενα, η γυναίκα του Ελευθερίου Βενιζέλου, για να γεννάνε με ασφάλεια όλες οι γυναίκες, φτωχές και πλούσιες. Εδώ είχε γεννήσει η γυναίκα του κομμουνιστή του Μπελογιάννη, προτού τον εκτελέσουν. Εδώ και η κόρη του μεγαλύτερου Χιώτη εφοπλιστή. Μιλούσε ωραία και κατανοητά ο δάσκαλος. Δεν ήταν σωστό να πετάξουν τη γυναίκα του έξω από το δωμάτιο, αφού πλήρωνε κανονικά φτωχός άνθρωπος. «Δεν πληρώνει. Δεν έπρεπε να μπει σε μονόκλινο. Τη βάλαμε εκεί, γιατί δεν είχαμε άλλο κρεβάτι. Πήγαινε, περιμένει η πρέσβειρα» αγρίεψε η προϊσταμένη.

Α σιχτίρ κι εσύ, σκέφτηκε η μικρή. Έξω οι Αμερικάνοι! Πράγματι, η προϊσταμένη είπε και εγένετο. Σε εφτά λεπτά η Ρόζα μεταφερόταν με φορείο στο μονόκλινο. Τη στιγμή που έμπαινε ακολουθούμενη από την ελληνοαμερικάνικη κουστωδία, η άλλη έγκυος έβγαινε ακολουθούμενη από τον άντρα της, που κουβαλούσε όλα της τα συμπράγκαλα. Ο κύριος Διδασκάλου, ευθυτενής, αυστηρός, τιμωρημένος κεντροαριστερός, διορισμένος από χωρίου εις χωρίον μέχρι να παντρευτεί Ζαγοριανή και να ριζώσει τελικά στη Ζαγορά, φαινόταν εκνευρισμένος, δεν τους έριξε ούτε βλέμμα. Οι δύο ετοιμόγεννες όμως, τη στιγμή που διασταυρώθηκαν τα φορεία τους, κοιτάχτηκαν στα μάτια. Τα μάγουλα της Ρόζας κοκκίνισαν από ντροπή καθώς είδε τη γυναικούλα να μορφάζει σιωπηλά από τον πόνο, όταν ο μεταφορέας μ' έναν απότομο ελιγμό οδήγησε το φορείο της σχεδόν πάνω στον τοίχο, για να μη συγκρουστεί με το δικό της. «Καλή λευτεριά», της είπε, «και μας συγχωρείτε». Κανείς δεν κατάλαβε γιατί απολογούνταν. Ο δάσκαλος τάχυνε το βήμα του ακόμα πιο εκνευρισμένος.

«Μάθατε τα αποτελέσματα των εκλογών;» τον ρώτησε η εκπαιδευόμενη, που τους ακολουθούσε για να τους τακτοποιήσει. «Σχεδόν 49% ο Αντρέας, σάρωσε!» Ο δάσκαλος κοντοστάθηκε και ένα αδιόρατο χαμόγελο φώτισε επιτέλους το πρόσωπό του. «Τυχερό το μωρό σας» συνέχισε το κορίτσι με περισσότερο ενθουσιασμό. «Θα γεννηθεί ιστορική μέρα!»

«Γιος θα είναι. Πρόβλεψη της προϊσταμένης. Μυτερή κοιλιά και λαχτάρα για αλμυρά. Μοναχογιός».

«Σαν τον Αντρέα» είπε εύθυμα η μικρή, που είχε πάρει φόρα. «Λέτε να έχει κι αυτός ραντεβού με την Ιστορία όταν μεγαλώσει;»

Ο δάσκαλος συννέφιασε πάλι. «Δεν νομίζω» είπε μελαγχολικά κι έδειξε αορίστως προς τη μεριά του μονόκλινου απ' όπου είχε μόλις μεταφερθεί η γυναίκα του. «Εμάς μας στήνει συστηματικά η Ιστορία, αγαπητή μου».

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Οι πρωταγωνιστές Ο Άλκης και ο Στράτος. Δύο αγόρια, το ένα από την κορυφή, το άλλο από τον πάτο. Συναντήθηκαν για πρώτη φορά στο Κολλέγιο Αθηνών. Ο φωτογενής γόνος δεξιάς πολιτικής δυναστείας κι ο γιος του αριστερού δασκάλου του χωριού. Ο ένας είχε όλα τα όπλα εκτός από το μυαλό του κι ο άλλος μόνον το μυαλό του. Μια παιδική φιλία που κατέληξε ανθρωποφαγία στον δρόμο για την εξουσία.

Οι συμπρωταγωνίστριες Τρεις νεαρές γυναίκες που προσπαθούν να βρουν τη θέση τους σ΄ αυτό το αρσενικό σύμπαν των μίντια και της πολιτικής. Και μια Eλληνίδα μάνα που για τον γιο της καταβροχθίζει τους πάντες – και τον γιο της. 

Ο χρόνος Κατηφορικός. Από τον θρίαμβο του ΠΑΣΟΚ μέχρι την ταπείνωση της οικονομικής κρίσης. Ο χρόνος που εκκόλαψε τα αυγά των «τεράτων» που πρωταγωνιστούν.

Το είδος Μυθιστόρημα για τον πολιτικο-κοινωνικο-οικονομικο-αισθηματικό ξεπεσμό μας. Όλα πατρίδα μας, κι αυτά κι εκείνα, και τ’ άλλα που ’χουμε μες στην καρδιά που σταδιακά γίνεται άκαρδη. Λειτουργεί και ως οδηγός για ανερχόμενους ακροδεξιούς ηγέτες. 

Soundtrack Ένα παιδικό τραγουδάκι: «Να δούμε ποιος, ποιος, ποιος θα φαγωθεί;». Εσείς ποιος λέτε ότι θα φαγωθεί;

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

Η Λένα Διβάνη ήταν καθηγήτρια της Ιστορίας Εξωτερικής Πολιτικής στη Νομική Σχολή Αθηνών μέχρι που παραιτήθηκε το 2022. Έχει δημοσιεύσει πέντε ιστορικές μελέτες και πολλά άρθρα για τη σύγχρονη Ελλάδα και τη σχέση της με τις Μεγάλες Δυνάμεις και τους Βαλκάνιους γείτονές της. Παράλληλα έχει δημοσιεύσει δώδεκα μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων, που έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και έχουν διασκευαστεί για την τηλεόραση, έναν συγκεντρωτικό τόμο με τα θεατρικά της έργα και τέσσερα παιδικά βιβλία. Τα βιβλία της Εδαφική ολοκλήρωση της Ελλάδας, 1830-1947 και Ζευγάρια που έγραψαν την ιστορία της Ελλάδας (Εκδόσεις Πατάκη, 2019) έχουν διασκευαστεί σε σενάριο και έχουν παρουσιαστεί από την ίδια στο Cosmote History. Από τις Εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορούν επίσης τα έργα της Το πικρό ποτήρι: Ο Καποδίστριας, η Ρωξάνδρα και η Ελλάδα (2020), Ονειρεύτηκα τη Διδώ (2022), Εργαζόμενο αγόρι (2023, νέα έκδοση), Για την καρδιά και το συκώτι του (2023), Εγώ ο Ζάχος Ζάχαρης (2024, νέα έκδοση), καθώς και το παιδικό βιβλίο Ραντεβού με τη Βασίλισσα (σειρά: Αμαλία, βιβλίο 1, 2024). Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Επιτροπής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και αντιπρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων Λόγου. Στις ελεύθερες ώρες της γυρίζει τον κόσμο με τα πόδια.