Σημαντικά κείμενα της αρχαιότητας και της δημώδους παράδοσής μας, καθώς και φιλολογικές μελέτες για κορυφαίους δημιουργούς και μείζονα θέματα της πεζογραφίας μας. Στην κεντρική εικόνα, μέρος του πίνακα «Απόλλωνας και Δάφνη» του Piero del Pollaiuolo.
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Οι συγκεκριμένοι τίτλοι της πρόσφατης εκδοτικής σοδειάς αφορούν όλους όσοι ενδιαφέρονται να κατανοήσουν πληρέστερα τη λογοτεχνία μας και την Ιστορία της. Φιλολογικές μελέτες για κορυφαίους δημιουργούς και σημαντικά θέματα της πεζογραφίας μας, καθώς και νέες κυκλοφορίες κλασικών έργων που ανήκουν στην ποίηση και στην αρχαία τραγωδία, σε εκδόσεις με πλούσιο σχολιασμό και σημειώσεις.
Μεταμορφώσεις (μτφρ. Θεόδωρος Δ. Παπαγγελής, εκδ. Gutenberg) του Οβιδίου
Στο αφηγηματικό ποίημα του Οβιδίου παρουσιάζεται η εξέλιξη του κόσμου, με αφετηρία τη δημιουργία των πάντων από το Χάος, καταλήγοντας στη στιγμή της θεοποίησης του Ιουλίου Καίσαρα.
Σε περισσότερες από πεντακόσιες σελίδες εμφανίζονται υπαρκτά πρόσωπα της Ιστορίας, καθώς και θεοί και μυθολογικοί ήρωες – στην πραγματικότητα, το έργο αποτελεί μια μεγάλη πινακοθήκη χαρακτήρων που μεταμορφώνονται, χάνοντας τη μορφή τους κι αποκτώντας μιαν άλλη. Ο κοινός άξονας γίνεται διακριτός από τον πρώτο κιόλας στίχο: «Ορέγομαι για σώματα να πω που αλλαγμένα έλαβαν καινούρια μορφή».
«Ιερό» κείμενο του Δυτικού κανόνα, που επηρέασε σημαντικά τις μεταγενέστερες απεικονίσεις θεών και θνητών -με τρανότερο παράδειγμα, αυτές των αναγεννησιακών έργων-, κι ένας μεταφραστικός άθλος του Θεόδωρου Δ. Παπαγγελή.
Η ελληνική λογοτεχνία στον 21ο αιώνα (επιμ. Δημήτρης Τζιόβας, εκδ. Διόπτρα), συλλογικό
Ανθολογία των κειμένων που εκφωνήθηκαν στο συνέδριο με θέμα «Από την παγκοσμιοποίηση στην τεχνητή νοημοσύνη» της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών και της Εθνικής Βιβλιοθήκης.
Μια πολυπρισματική μελέτη που φωτίζει κρίσιμες πτυχές του λογοτεχνικού κανόνα μας και καλύπτει διαχρονικά και σύγχρονα θέματα με φρέσκια ματιά, όπως τη θέση του graphic novel, την τάση της δημιουργικής γραφής και την άνοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης, ανατέμνοντας τη σύγχρονη εκδοτική σκηνή. Συνεισφέρουν συγγραφείς, ακαδημαϊκοί, κριτικοί και στοχαστές με διαφορετικό υπόβαθρο και δραστηριότητα στον χώρο των γραμμάτων.
Η τέχνη του μυθιστορήματος (εκδ. Επίκεντρο) του Μάκη Καραγιάννη
Απόσταγμα της πείρας του συγγραφέα, τούτη η μελέτη διερευνά τα χαρακτηριστικά του μυθιστορηματικού είδους, εξετάζοντας τη σημασία της αφήγησης, των χαρακτήρων, της γλώσσας, κ.ά. στοιχείων, και χαρτογραφεί την εξέλιξή του μέσα στους αιώνες, με πλούσιες αναφορές στα κομβικά ρεύματα και στους μείζονες δημιουργούς όπως ο Προυστ, ο Κάφκα, αλλά κι ο Φλωμπέρ, τα έργα του οποίου ορίζουν το σημείο μηδέν της σύγχρονης λογοτεχνικής δημιουργίας και σκέψης.
Διαβάστε εδώ την κριτική του Διονύση Μαρίνου για το βιβλίο.
Κοσμάς Πολίτης (1888-1974) (επιμ. Σταύρος Ζουμπουλάκης, εκδ. Εθνική βιβλιοθήκη της Ελλάδος)
Τρία περιεκτικά δοκίμια για το πρόσωπο και το έργο του Κοσμά Πολίτη συγκεντρώνονται σε αυτό το κομψοτέχνημα, κείμενα που εκφωνήθηκαν σε εκδήλωση της Εθνικής βιβλιοθήκης της Ελλάδος για τον συγγραφέα το 2022. Ένεκα της ημερομηνίας, πέρα από τις αναλύσεις περί συγγραφικής τεχνοτροπίας, βάρος πέφτει και στη σημασία της Μικρασιατικής Καταστροφής, που ενέπνευσε το κορυφαίο -κατά την Αγγέλα Καστρινάκη, που συμμετέχει στο αφιέρωμα- μυθιστόρημα του δημιουργού του, Στου Χατζηφράγκου.
Διήγηση Μαργαρώνας και Ιμπερίου (εκδ. Πατάκη) του Κώστα Γιαβή
Επανακυκλοφορία ένας παραγνωρισμένου πλέον έργου, που παλαιότερα, όπως επισημαίνει ο επίκουρος καθηγητής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Κώστας Γιαβής, διαβαζόταν με έντονο πάθος. Πρόκειται για μια μυθιστορία του 16ου αιώνα, για αήττητους πολεμιστές, Σαρακηνούς πειρατές και φυσικά, ένα ερωτευμένο νεαρό ζευγάρι στο επίκεντρο.
Σημαντικό έργο για τη διαμόρφωση της νεοελληνικής λογοτεχνίας, μιας κι ενέπνευσε σε μεγάλο βαθμό τους επιγόνους του ανώνυμου ριμαδόρου που επιθυμούσαν να απομακρυνθούν από τα κλασικά πρότυπα. Στην εισαγωγή παρατίθενται επαρκείς λόγοι για τους οποίους το συγκεκριμένο κείμενο μας αφορά σήμερα, ένας εκ των οποίων είναι κι ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζει η γυναικεία φιγούρα στην ιστορία – στη συγκεκριμένη έκδοση, η παλαιότερη προτεραιότητα του ανδρικού ονόματος στον τίτλο δεν τηρείται.
Λόγος ανυπεράσπιστος (εκδ. Πανεπιστημίου Πατρών) του Χρήστου Παπάζογλου και της Κατερίνας Κώστιου
Οι επιστολές ενός συγγραφέα συχνά αποκαλύπτουν, πέρα από βιογραφικά στοιχεία, τα μυστικά του εργαστηρίου του, τις «πίσω σελίδες» του, τις σκέψεις του για τη λογοτεχνία.
Η διεξοδική μελέτη των επιστολών του Δημήτρη Χατζή προς την ομότεχνή του Λεία Χατζοπούλου-Καραβία, γραμμένων κατά τη διάρκεια της εξορίας του στη Βουδαπέστη, ήταν επόμενο να οδηγήσει στην εκπόνηση μιας μελέτης για δυο διηγήματα της συλλογής Ανυπεράσπιστοι, από τον Χρήστο Παπάζογλου και την Κατερίνα Κώστιου, που επιμελήθηκαν τα δείγματα της «γραφής του εγώ» του κορυφαίου πεζογράφου μας.
Θα ακολουθήσει η έκδοση ακόμα μίας σχετικής μελέτης, με τον τίτλο Ανολοκλήρωτη θητεία.
Αλληλογραφία Τ.Κ. Παπατσώνη - Μέλπως Αξιώτη (1962-1964) (επιμ. Μαίρη Μικέ, Βασίλης Μακρυδήμας, εκδ. Gutenberg)
Στο ίδιο μήκος κύματος με το ακριβώς προηγούμενο έργο που παρουσιάσαμε, η συγκεκριμένη έκδοση υποβοηθά στην κατανόηση των απόψεων του ποιητή Τάκη Παπατσώνη και της συγγραφέα Μέλπως Αξιώτη για την αισθητική και την ιδεολογία.
Ένας δημιουργικός διάλογος ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που άφησαν το στίγμα τους στο πεδίο των γραμμάτων, και που ακόμα και στα σύντομα σημειώματα που έστελναν η μία στον άλλον, κατέφευγαν σε μια έκφραση άρτια, με συναισθήματα ν’ ανιχνεύονται κάτω από τις λέξεις: «Καλά που τα χαρτιά, αγαπητέ φίλε, ταξιδεύουν ευκολότερα απ’ τους ανθρώπους», γράφει η Αξιώτη.
Διαδρομές της σκέψης του Κ. Θ. Δημαρά (εκδ. Σοκόλη) του Γιάννη Δημητρακάκη
Δοκίμιο που διερευνά την εξέλιξη των θέσεων του ιστορικού της λογοτεχνίας μας Κ. Θ. Δημαρά, εστιάζοντας στις πρώτες μελέτες του, στις οποίες παρουσιάζεται αρκετά επικριτικός προς τη νεωτερικότητα και τον αστικό πολιτισμό, στάση που αργότερα αναθεώρησε.
Ο Γιάννης Δημητρακάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, διερευνά τη διαμόρφωση του συστήματος σκέψης του Δημαρά, παρουσιάζοντας τη σύγκλισή του και τις διαφωνίες του με τις απόψεις άλλων διανοητών, τη γοητεία που του άσκησαν συγκεκριμένα ρεύματα, τις απόψεις του για το ρόλο της κριτικής.
Ιστορία της Σωσάννης (επιμ. Ντέιβιντ Χόλτον, Τασούλα μ. Μαρκομιχελάκη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) του Μάρκου Δεφαράνα
Έμμετρο έργο του Ζακυνθινού Μάρκου Δεφαράνα, ναυτικού και εμπόρου που έζησε τον 16ο αιώνα, που μετέπλασε ποιητικά τη βιβλική ιστορία της Σωσάννης, γυναίκας που κατηγορήθηκε αδίκως για μοιχεία από δύο γέροντες, αφού απέρριψε τις προτάσεις τους, και εντέλει γλίτωσε από τον λιθοβολισμό χάρη στην παρέμβαση του προφήτη Δανιήλ.
Επιδεικνύοντας δεξιοτεχνία, ο Δεφαράνας επανασύστησε στο ευρύ κοινό της εποχής του μια ιστορία που επηρέασε διάφορους σημαντικούς καλλιτέχνες – ιδίως της εποχής της Αναγέννησης και του Μπαρόκ.
Για την Ελένη (εκδ. Καστανιώτη) του Γιώργου Γεωργή
Στη δυτική παράδοση, οι φιγούρες των αρχαιοελληνικών μύθων επιβιώνουν από την εποχή του Ομήρου ως τη δική μας, αλλάζοντας στην πραγματικότητα μορφή και ουσία. Πιο συγκεκριμένα, η Ελένη, η ωραιότερη γυναίκα των αρχαίων επών, αξιοποιήθηκε, ως σύμβολο, από μια πλειάδα σύγχρονων δημιουργών, μεταξύ των οποίων ο Γέητς, ο Μπωντλαίρ, ο Ρίτσος και ο Σεφέρης, ο οποίος άλλωστε της αφιέρωσε μια από τις γνωστότερες συνθέσεις του, με τον καταληκτικό στίχο που έμελλε να καθιερωθεί στη νεοελληνική κουλτούρα: «για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη».
Στη διεξοδική μελέτη του, ο Γιώργος Γεωργής παρουσιάζει τις διάφορες πτυχές που απέκτησε μέσα στους αιώνες το πρότυπο της Ελένης. Η πλούσια βιβλιογραφία στις τελευταίες σελίδες μαρτυρά τον διεξοδικό χαρακτήρα της έρευνας.
Μήδεια, Ιππόλυτος, Τρωάδες (απόδοση: Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου) του Ευριπίδη
Από το σύνολο του έργου του τραγικότερου -για πολλούς- τραγικού ποιητή της αρχαιότητας, η Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου ξεχωρίζει τρεις, που θεματικά κινούνται γύρω από κοινό άξονα, παρουσιάζοντας τη φθορά και τον θάνατο του νεανικού σώματος. Ιδιότυπο κριτήριο, η αξιοπιστία του οποίου ενισχύεται χάρη στην εισαγωγή της Ελένης Ι. Καράμπελα: τα τρία έργα του Ευριπίδη αποτελούν μια σπουδή στην ανθρώπινη αντοχή στον πόνο – θέμα που, παρά το διαφορετικό πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο προσεγγίζουμε σήμερα τα κείμενα των κλασσικών, παραμένει διαχρονικό.
Κομψή έκδοση μιας φροντισμένης μετάφρασης, με ενδιαφέρουσες σημειώσεις στο περικείμενο.
Σημεία και τέρατα (μτφρ. Βάιος Λιάπης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) των Λουκιανού, Πλούταρχου, Θεόφραστου
Τρία κείμενα από φιλοσόφους και στοχαστές που έζησαν σε διαφορετικές εποχές του αρχαίου κόσμου, με θέμα τη θρησκοληψία και τις δεισιδαιμονίες. Μεταφρασμένα στη νέα ελληνική από τον καθηγητή Βάιο Λιάπη -που τιμήθηκε με Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης Έργου Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας για το Κύκλωψ (εκδ. Κίχλη) του Ευριπίδη-, μαζί συνιστούν μια μελέτη που ισορροπεί ανάμεσα στο χιούμορ και τον εμβριθή στοχασμό, για ένα φαινόμενο που επιβιώνει μέχρι τις ημέρες μας.
Πώς να κάνεις το σωστό (μτφρ. Βιολέτα Ζεύκη-Βοργιά, εκδ. Διόπτρα) του Σενέκα
Ανθολογία κειμένων του Σενέκα που αντανακλούν τις αξίες των Στωικών. Σε αυτόν τον «οδηγό», ο Ρωμαίος ρήτορας και φιλόσοφος προτείνει την οδό της μεγαλοψυχίας, της ψυχραιμίας και της έντονης αλλά δίκαιης αυτοκριτικής για την εξάλειψη της αδικίας και την αρμονική συνύπαρξη με τους άλλους.
