Πασχαλιές στο συρματόπλεγμα

Κάσια

1939

Στην πραγματικότητα, ήταν ιδέα του Πιέτρικ Μπακόσκι ν' ανέβουμε στον βράχο στο Λιβάδι των Ελαφιών για να δούμε τους πρόσφυγες. Το αναφέρω απλώς γιατί θέλω να το ξεκαθαρίσω. Σ' αυτό η matka¹ δεν με πίστεψε ποτέ.

Ο Χίτλερ είχε κηρύξει τον πόλεμο στην Πολωνία την 1η Σεπτεμβρίου, οι στρατιώτες του, όμως, δεν βιάστηκαν να έρθουν στο Λούμπλιν. Χαιρόμουν για την αργοπορία τους, γιατί δεν ήθελα ν' αλλάξει τίποτα. Το Λούμπλιν ήταν τέλειο όπως ήταν. Ακούσαμε στο ραδιόφωνο τα διαγγέλματα από το Βερολίνο σχετικά με τους καινούριους κανόνες, και κάτι βόμβες έπεσαν στα περίχωρα της πόλης, αλλά αυτό ήταν όλο. Οι Γερμανοί συγκεντρώνονταν στη Βαρσοβία, και καθώς οι στρατιές άλωναν την πόλη, χιλιάδες προσφύγων δραπέτευαν κατεβαίνοντας στα νοτιοανατολικά με προορισμό το Λούμπλιν. Ορδές οικογενειών κατέφθαναν, έχοντας ταξιδέψει εκατόν εξήντα χιλιόμετρα, και κοιμούνταν στα πατατοχώραφα στα ριζά της πόλης.

Ξάπλωσα ανάμεσα στους δύο καλύτερους φίλους μου, τη Νάντια Βατρόβα και τον Πιέτρικ Μπακόσκι, παρακολουθώντας τα πάντα από μια ισοπεδωμένη στο κέντρο της αχυροφωλιά, ακόμα ζεστή στο σημείο όπου η μητέρα ελαφίνα είχε κοιμηθεί με τα μικρά της. Τα ελάφια είχαν φύγει όταν φτάσαμε –ξυπνούσαν νωρίς. Αυτό ήταν κάτι που είχαν κοινό με τον Χίτλερ.

Πριν από τον πόλεμο, τίποτα το συναρπαστικό δεν συνέβαινε ποτέ στο Λούμπλιν, κι έτσι ενθουσιαζόμασταν αν τύχαινε να δούμε μια ωραία ανατολή, μερικές φορές περισσότερο κι από μια καλή ταινία στον κινηματογράφο. Το πρωί της 8ης Σεπτεμβρίου, φτάσαμε στην κορυφή πάνω από το λιβάδι λίγο πριν χαράξει και είδαμε χιλιάδες ανθρώπους αποκάτω, στα χωράφια, να ονειρεύονται στο σκοτάδι. Ξάπλωσα ανάμεσα στους δύο καλύτερους φίλους μου, τη Νάντια Βατρόβα και τον Πιέτρικ Μπακόσκι, παρακολουθώντας τα πάντα από μια ισοπεδωμένη στο κέντρο της αχυροφωλιά, ακόμα ζεστή στο σημείο όπου η μητέρα ελαφίνα είχε κοιμηθεί με τα μικρά της. Τα ελάφια είχαν φύγει όταν φτάσαμε –ξυπνούσαν νωρίς. Αυτό ήταν κάτι που είχαν κοινό με τον Χίτλερ.

Όταν η αυγή χάραξε ξαφνικά τον ορίζοντα, η ανάσα κόπηκε στο λαρύγγι μου, όπως κόβεται αιφνιδιάζοντάς σε όταν βλέπεις κάτι τόσο όμορφο που φτάνει να είναι οδυνηρό, όπως λόγου χάρη τα μωρά ανθρώπων και ζώων ή το παχύ, φρέσκο γάλα να χύνεται πάνω σε νιφάδες βρόμης ή το προφίλ του Πιέτρικ Μπακόσκι στο πρώτο φως της ημέρας. Το προφίλ του Πιέτρικ, κατά ενενήντα οχτώ τοις εκατό τέλειο, ήταν ιδιαίτερα όμορφο όταν λουζόταν στο αυγινό φως, βγαλμένο θαρρείς από κέρμα των δέκα ζλότι. Εκείνη τη στιγμή, ο Πιέτρικ είχε την όψη που έχουν όλα τ' αγουροξυπνημένα αγόρια: τα μαλλιά του, στο χρώμα του φρέσκου βούτυρου, ήταν πατημένα στη μεριά που είχε κοιμηθεί.

Και το προφίλ της Νάντια ήταν σχεδόν τέλειο, πράγμα εξάλλου φυσικό για κορίτσι με τόσο λεπτά χαρακτηριστικά. Το μόνο που της στερούσε το εκατό τοις εκατό ήταν το μελανό καρούμπαλο στο μέτωπό της, ενθύμιο από ένα περιστατικό στο σχολείο, που τώρα πια δεν πολυθύμιζε αυγό χήνας, αλλά που εξακολουθούσε παρ' όλ' αυτά να βρίσκεται εκεί. Η Νάντια φορούσε το κασμιρένιο πουλόβερ που με άφηνε να χαϊδεύω όποτε ήθελα, στο χρώμα του άγουρου πεπονιού.

Δύσκολα καταλαβαίνει κανείς πώς μια τόσο λυπηρή κατάσταση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα τόσο όμορφο σκηνικό. Με σεντόνια και κουβέρτες, οι πρόσφυγες είχαν φτιάξει έναν πολυδαίδαλο καταυλισμό από σκηνές. Καθώς ο ήλιος σηκωνόταν, μας επέτρεπε σαν ακτίνα Χ να βλέπουμε μέσα από τα λουλουδάτα σεντόνια των σκηνών τούς ανθρώπους που ντύνονταν μέσα για να συναντήσουν την καινούρια ημέρα.

Μια μητέρα με ρούχα πόλης άνοιξε το σεντόνι που είχε για πόρτα και ξετρύπωσε απ' τη σκηνή της, κρατώντας από το χέρι ένα παιδί ντυμένο με πιτζάμες και τσόχινες μπότες. Οι δυο τους άρχισαν να τρυπάνε το έδαφος με ραβδιά, σκάβοντας για πατάτες.

Το Λούμπλιν ορθωνόταν πίσω τους στον ορίζοντα σαν παραμυθένια πόλη, πασπαλισμένη με παλιά κτίρια με κόκκινες σκεπές και παστέλ τοίχους, έτσι σκορπισμένα που θα 'λεγες ότι κάποιος γίγαντας τα είχε ανακατώσει μέσα σε μια κούπα για να τα ρίξει έπειτα σαν ζάρια πάνω στους απαλούς λόφους. Μακρύτερα στα δυτικά ήταν η περιοχή που πριν από λίγο καιρό φιλοξενούσε το μικρό αεροδρόμιό μας και ένα βιομηχανικό συγκρότημα, αυτά όμως είχαν ήδη βομβαρδιστεί από τους ναζί. Ήταν τα πρώτα που χτύπησαν, τουλάχιστον όμως κανένας Γερμανός δεν είχε πατήσει ακόμα στην πόλη.

«Λέτε να μας βοηθήσουν οι Εγγλέζοι;» είπε η Νάντια. «Οι Γάλλοι;»

Ο Πιέτρικ σάρωσε με το βλέμμα τον ορίζοντα. «Ίσως.» Ξερίζωσε μια χούφτα γρασίδι και το σήκωσε στον αέρα. «Ωραία μέρα για πτήσεις. Καλά θα κάνουν να βιαστούν.»

Γαλατούδες με μαντίλια κατέβαιναν τον λόφο σαλαγώντας προς το λιβάδι με τις σκηνές ένα κοπάδι αγελάδες με βούλες που πήγαιναν να βοσκήσουν, αργά και λικνιστά, με τα κουδούνια στον λαιμό τους να χτυπάνε. Μια αγελάδα σήκωσε την ουρά της κι άφησε πίσω της μια στρατιά σβουνιές, αναγκάζοντας αυτές που την ακολουθούσαν να παραμερίσουν για να τις αποφύγουν. Η κάθε γυναίκα κουβαλούσε κι από μια ψηλή ασημιά καρδάρα στον ώμο της.

Μισόκλεισα τα μάτια για να εντοπίσω το σχολείο μας, το Καθολικό Εκπαιδευτήριο Θηλέων –Η Αγία Μόνικα, στο καμπαναριό του οποίου ανέμιζε μια μανταρινί σημαία. Τα πατώματα του σχολείου μας ήταν τόσο γυαλισμένα, που, όταν μπαίναμε μέσα, φορούσαμε σατινένιες παντόφλες. Ήταν ένα μέρος απαιτητικών μαθημάτων, καθημερινής Θείας Λειτουργίας και αυστηρών δασκάλων. Όχι πως κάποια από αυτές είχε βοηθήσει τη Νάντια όταν χρειάστηκε τη βοήθειά τους, με την εξαίρεση, φυσικά, της κυρίας Μικέλσκι, της αγαπημένης μας δασκάλας των Μαθηματικών.

«Κοιτάξτε», είπε η Νάντια. «Οι γυναίκες έρχονται με τις αγελάδες αλλά χωρίς πρόβατα. Τα πρόβατα έχουν ήδη βγει στη βοσκή, όπως πάντα.»

Η Νάντια παρατηρούσε διάφορα. Αν και μόλις δύο μήνες μεγαλύτερή μου –ήδη δεκαεφτά–, φαινόταν με κάποιον τρόπο πιο ώριμη. Ο Πιέτρικ την κοίταξε σαν να την έβλεπε πρώτη φορά. Η φίλη μου άρεσε σε όλα τα αγόρια, με τις τέλειες σε εκτέλεση ρόδες της, την άψογη, τύπου Μορίν Ο'Σάλιβαν επιδερμίδα της, και τη χοντρή ξανθιά κοτσίδα της. Εγώ δεν ήμουν τόσο όμορφη, και στη Γυμναστική τα πήγαινα χάλια, κάποτε, όμως, σε μια ανεπίσημη ψηφοφορία της τάξης μου στο γυμνάσιο με είχαν ψηφίσει Ωραιότερα Πόδια και Καλύτερη Χορεύτρια, πράγμα που συνέβαινε πρώτη φορά στα χρονικά, τουλάχιστον στο δικό μας σχολείο.

«Παρατηρείς τα πάντα, Νάντια», είπε ο Πιέτρικ.

Η Νάντια τού χαμογέλασε. «Ε, όχι και τα πάντα. Μήπως πρέπει να κατέβουμε εκεί κάτω να τους βοηθήσουμε να βγάλουν πατάτες; Εσύ είσαι καλός στο φτυάρι, Πιέτρικ.»

Τον φλέρταρε; Αν ναι, τότε καταπατούσε ευθέως τον νούμερο ένα κανόνα μου: πάνω απ' όλα οι φιλενάδες! Το δικό μου στεφάνι είχε πιάσει από το ποτάμι ο Πιέτρικ την Παραμονή του Μεσοκαλόκαιρου, σ' εμένα είχε δώσει το μενταγιόν με τον ασημένιο σταυρό. Τίποτα δεν σήμαιναν πια τα έθιμα;

Μήπως ο Πιέτρικ είχε αρχίσει να υποκύπτει στη σαγήνη της; Δεν ήταν παράλογο. Νωρίτερα εκείνον τον μήνα, τα κορίτσια του Σώματος Πολωνών Οδηγών πουλούσαν χορούς μαζί με τα ντόπια αγόρια για φιλανθρωπικό σκοπό, και η μικρή αδελφή του Πιέτρικ, η Λουίζα, μου είχε πει ότι η Νάντια είχε αγοράσει και τους δέκα χορούς του Πιέτρικ. Μετά έγινε εκείνη η τρομερή φασαρία έξω από την πύλη του σχολείου μας. Η Νάντια κι εγώ φεύγαμε για το σπίτι, όταν κάτι αγόρια του δρόμου άρχισαν να της πετάνε πέτρες και να τη βρίζουν επειδή ο παππούς της ήταν Εβραίος. Ο Πιέτρικ έτρεξε να τη σώσει.

Το να πετάνε πέτρες σε Εβραίους δεν ήταν και τόσο ασυνήθιστο θέαμα, το ασυνήθιστο όμως ήταν ότι συνέβη στη Νάντια. Πριν απ' αυτό, δεν ήξερα καν ότι ήταν κατά το ήμισυ Εβραία. Πηγαίναμε σε καθολικό σχολείο, κι εκείνη είχε απομνημονεύσει περισσότερες προσευχές από μένα. Όλοι το έμαθαν όμως όταν ο δάσκαλός μας των Γερμανικών, ο χερ Σπεκ, μας έβαλε να φτιάξουμε το γενεαλογικό μας δέντρο και το ανακοίνωσε σ' ολόκληρη την τάξη.

Προσπάθησα να τραβήξω τη Νάντια μακριά καθώς τ' αγόρια εκσφενδόνιζαν καταπάνω της πέτρες, εκείνη όμως δεν εννοούσε να το βάλει στα πόδια. Η κυρία Μικέλσκι, έγκυος στο πρώτο της παιδί, βγήκε τρέχοντας έξω, τύλιξε τα μπράτσα της γύρω από τη Νάντια και φώναξε στους τραμπούκους να σταματήσουν, αλλιώς θα καλούσε την αστυνομία. Η κυρία Μικέλσκι ήταν η αγαπημένη δασκάλα όλων των κοριτσιών, το Άστρο του Βορρά μας, αφού όλες θέλαμε να γίνουμε μια μέρα όπως αυτή, όμορφες και έξυπνες και αστείες. Υπερασπιζόταν τα κορίτσια της σαν λιονταρίνα, και μας έδινε κρόβκι, καραμέλες γάλακτος, όταν αριστεύαμε στα διαγωνίσματα των Μαθηματικών, λιχουδιά την οποία πάντα κατάφερνα να παίρνω.

Ο Πιέτρικ, που είχε έρθει να μας συνοδεύσει ως το σπίτι, κυνήγησε τ' αγόρια του δρόμου κραδαίνοντας ένα φτυάρι, κατέληξε όμως με σπασμένη την άκρη του μπροστινού του δοντιού, πράγμα που όχι μόνο δεν ζημίωσε με κανέναν τρόπο το χαμόγελό του, αλλά το έκανε και ακόμα πιο γλυκό.

1. Σ.τ.Μ.:«Μαμά» στα πολωνικά.