alt

Για το μυθιστόρημα του László Krasznahorkai Η μελαγχολία της αντίστασης (μτφρ. Ιωάννα Αβραμίδου, εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Η χαρτογράφηση του χάους, η μεθοδική προσπάθεια να αναζητηθεί ένα νόημα εκεί όπου όλα τείνουν στον όλεθρο και τον αφανισμό, η στρατηγική αντίσταση στον γενικευμένο παραλογισμό: ιδού τα καθήκοντα των σημαντικών μυθιστοριογράφων που ξέρουν να στοχάζονται πέρα από τα όποια όρια τίθενται από τους ίδιους τους στοχαστές. Όταν την θύρα την κουρταλεί το έρεβος, αισθάνεσαι την ανάγκη να ανάψεις ένα κεράκι. Όταν ο μηδενισμός και η βία γίνονται κανόνας, αναζητάς την ρακένδυτη ανθρωπιά στα σκοτεινά σοκάκια της απελπισίας και μαθαίνεις να τη φροντίζεις. Όταν η απάνθρωπη ασχήμια και η άσχημη απανθρωπιά δεσπόζουν στην κοινωνία, γυρεύεις, έστω με το φαναράκι του Διογένη, δυο τρεις ανθρώπους που σώζουν την ομορφιά τού να είσαι βαθύτατα ανθρώπινος στις πιο αντίξοες συνθήκες.

Αυτό επιμένει να κάνει, εδώ και τρεις δεκαετίες, ο μυθιστοριογράφος-στοχαστής Λάσλο Κρασναχορκάι (László Krasznahorkai, 1954) ήδη από το πρώτο του μυθιστόρημα, το περιλάλητο Sátántangó (1985) που, το 1994, μετέφερε στην οθόνη ο αείζωος φίλος του, και στενός συνεργάτης του, ο Μπέλα Ταρ (Béla Tarr, 1955). Η Μελαγχολία της Αντίστασης (στα ουγγρικά: Az ellenállás melankóliája, 1989) είναι το δεύτερο μυθιστόρημά του, που επίσης έγινε ταινία από τον Μπέλα Ταρ, το 2000, με τίτλο Οι αρμονίες του Βέρκμαϊστερ. Το μετέφρασε, όπως και το Πόλεμος και πόλεμος, το τέταρτο μυθιστόρημα του Κρασναχορκάι, η έμπειρη Ιωάννα Αβραμίδου, αποδίδοντας με ασθματική ακρίβεια τις δαιδαλώδεις ρυθμικές φράσεις του που παραπέμπουν τόσο στην ποίηση του Allen Ginsberg όσο και στα καλειδοσκοπικά φιλοσοφικά αφηγήματα του Thomas Bernhard.

Οι κάτοικοι πανικοβάλλονται, στα βλέμματά τους απλώνεται ένα τερατώδες κενό, στην πόλη απλώνεται, μαζί με τη βία και λόγω της βίας, μια ερημική σιωπή εγκατάλειψης, κάθε σημασία μοιάζει να εκμηδενίζεται, επικρατεί ένα «απίστευτο σκηνικό γκραν-γκινιόλ όπου κάθε λογική τάξη, κάθε ορθολογική σκέψη είχαν χάσει την ισχύ τους».

Πρόκειται για την ιστορία μιας αποτρόπαιας συνωμοσίας, που εξυφαίνει σε μιαν ασήμαντη κωμόπολη της Ουγγαρίας η κυρία Τούντε Έστερ, ένα είδος αχαμνής Λαίδης Μάκμπεθ, σύζυγος του μουσουργού Γκιόργκι Έστερ, μια γυναίκα με τρομακτική ψυχρότητα, ένα «εμετικό απολίθωμα» που θυμίζει αιμοχαρείς μισθοφόρους του Μεσαίωνα και συμπυκνώνει, σύμφωνα με τον ίδιο τον σύζυγό της, όλα τα θλιβερά και πάσης φύσεως κατορθώματα τα οποία ήταν ικανή να παράγει η κοινωνία της κωμόπολης. Η εν λόγω κυρία θέλει να πάρει στα χέρια της τα ηνία της εξουσίας και στήνει μια φριχτή προβοκάτσια που οδηγεί στο χάος, στην ανεξέλεγκτη βία, στον φόβο και τον τρόμο, ώστε μετά να επιβληθεί μια φασιστικού τύπου τάξη. Δούρειος Ίππος για το σχέδιο της Έστερ είναι μια φάλαινα που φτάνει, εν είδει τσίρκου και θεάματος, στην πόλη — ίσως ένας φόρος τιμής του Κρασναχορκάι στο ολιγοέλιδο αριστούργημα Φάλαινα του Paul Gadenne (μτφρ. Βάνα Χατζάκη, εκδ. Άγρα). Η έλευση του κήτους προκαλεί ανησυχία, καθώς συνοδεύεται από ένα τσούρμο προβοκάτορες, τραμπούκους και καθάρματα που θα σπείρουν τον ιό της βίας. Οι κάτοικοι πανικοβάλλονται, στα βλέμματά τους απλώνεται ένα τερατώδες κενό, στην πόλη απλώνεται, μαζί με τη βία και λόγω της βίας, μια ερημική σιωπή εγκατάλειψης, κάθε σημασία μοιάζει να εκμηδενίζεται, επικρατεί ένα «απίστευτο σκηνικό γκραν-γκινιόλ όπου κάθε λογική τάξη, κάθε ορθολογική σκέψη είχαν χάσει την ισχύ τους» (σ. 174).

Μοναδικές ανάσες λογικής και ευαισθησίας στο χάος του παραλογισμού και της κτηνωδίας είναι ο αφοσιωμένος στη μουσική γηραιός κύριος Έστερ και ο αλαφροΐσκιωτος τριανταπεντάχρονος ταχυδρομικός διανομέας Γιάνος Βάλουσκα, που πασχίζουν, καθένας με τον τρόπο του, να κατανοήσουν το ακατανόητο, να οργανώσουν τη μελαγχολία της αντίστασής τους απέναντι στη γενικευμένη αποσάθρωση, να γαντζωθούν από την «τελευταία αυταπάτη της μουσικής αντίστασης».

alt

Πρόκειται για ένα κείμενο που δείχνει την εκ μέρους του Κρασναχορκάι βαθιά κατανόηση του μεθοδευμένου και εσκεμμένου ξεσπάσματος της βίας ώστε να προκληθεί το χάος που θα οδηγήσει αναπότρεπτα στην φασιστική επικυριαρχία.

Το σημειωματάριο ενός τραμπούκου δείχνει ανάγλυφα τη φρίκη της βαναυσότητας που μοιάζει άσκοπη, καίτοι έχει σκοπό: την αρπαγή, τον σφετερισμό, την επιβολή, την κυριαρχία. Πρόκειται για ένα κείμενο που δείχνει την εκ μέρους του Κρασναχορκάι βαθιά κατανόηση του μεθοδευμένου και εσκεμμένου ξεσπάσματος της βίας ώστε να προκληθεί το χάος που θα οδηγήσει αναπότρεπτα στην φασιστική επικυριαρχία. Στο σημειωματάριο, μια ρητορική μίσους εκθειάζει τον «ανελέητο παλμό καταστροφής και θανάτου» των προβοκατόρων που, όπως συμβαίνει όταν οι άνθρωποι γίνονται μάζα και άθυρμα κακόβουλων εξουσιαστών, παύουν να σκέπτονται και μετατρέπονται πλέον σε ένα μόνο σώμα, ένα μόνο βλέμμα, μία μόνο δύναμη, ένα μόνο όργανο: «Τίποτε πια δεν μπορούσε να ικανοποιήσει τη νέα μας, απελπισμένη, τραγικά ασυνείδητη μανία», διαβάζουμε, «άδικα ψάχναμε γιατί δεν βρίσκαμε πια κανένα αντικείμενο για την αηδία και την απελπισία μας, με μια ξέφρενη μανία ριχνόμασταν σε ό,τι μας προσφερόταν: σπάζαμε βιτρίνες, κάναμε λιώμα ό,τι κινούνταν, παραβιάζαμε με κουρτινόξυλα και σιδερένιες μπάρες ό,τι δεν κινούνταν, μετά, αφού ποδοπατήσαμε τα αγνώριστα υπολείμματα από τα πιστολάκια μαλλιών, σαπουνιών, ψωμιού, παλτών, ορθοπεδικών παπουτσιών, κονσερβών, βιβλίων, βαλιτσών και παιχνιδιών, είχαμε αναποδογυρίσει όλα τα αυτοκίνητα που ήταν παρκαρισμένα κατά μήκος του πεζοδρομίου, είχαμε αποσπάσει βίαια τις ελεεινές επιγραφές, είχαμε καταλάβει και λεηλατήσει το Τηλεφωνικό Κέντρο…».

Ο Γιάνος Βάλουσκα είναι πλασμένος από τον Κρασναχορκάι σαν ένας «εν Χριστώ σαλός», ένας εκ νέου επίκαιρος ντοστογιεφσκικός Λέων Νικολάγιεβιτς Μίσκιν, ένας συγκαιρινός μας κερουακικός Σαλ Πάρανταϊζ, που μοιάζει να αρνείται, έστω αδύναμα και ατελέσφορα, τη μόλυνση του Μίσους, την δεσποτεία της Διαφθοράς, την κόλαση του Κακού.

Ο Γιάνος Βάλουσκα είναι πλασμένος από τον Κρασναχορκάι σαν ένας «εν Χριστώ σαλός», ένας εκ νέου επίκαιρος ντοστογιεφσκικός Λέων Νικολάγιεβιτς Μίσκιν, ένας συγκαιρινός μας κερουακικός Σαλ Πάρανταϊζ, που μοιάζει να αρνείται, έστω αδύναμα και ατελέσφορα, τη μόλυνση του Μίσους, την δεσποτεία της Διαφθοράς, την κόλαση του Κακού. Σε έναν κόσμο, στον οποίο ακόμα και τα μικρά παιδιά ενδίδουν στην παράνοια και τη βία, όπως συμβαίνει με τα βλαστάρια ενός διεφθαρμένου αστυνομικού συνωμότη στη Μελαγχολία της Αντίστασης, όπως συμβαίνει στην ταινία Λευκή Κορδέλα του Michael Haneke, και στο σύντομο μυθιστόρημα Εκτός Ελέγχου του J. G. Ballard, χρειαζόμαστε κατεπειγόντως ενήλικες που να διαθέτουν την ευεργετική ηδύτητα ενός άδουλου παιδιού. 

Ο συγγραφέας, όπως σε όλα του τα μυθιστορήματα, αντιπαραθέτει το έστω φθαρμένο μεγαλείο της τέχνης στη βαναυσότητα, τον έστω απεγνωσμένο στοχασμό στην παράλυση και κατάλυση της λογικής, την ψίχα της ψυχής και την ευγένεια της ευαισθησίας στα κρόταλα και τους σιδερολοστούς της αναισθησίας. Αντιπαραθέτει, όπως μεγαλοφυώς κάνει στις τελευταίες σελίδες του τελευταίου κεφαλαίου, τη μελέτη θανάτου στον ίδιο το θάνατο: εδώ ο Λάσλο συμπυκνώνει, χρησιμοποιώντας μιαν ακραιφνώς ιατρική ορολογία, την διαδικασία της φθοράς, το αποτρόπαιο, αλλά αναπότρεπτο, έργο των βιολογικών αποδομητικών παραγόντων που κατατρώγουν το σώμα. Σε όλες τις προηγούμενες σελίδες, έχει περιγράψει συνταρακτικά τους κοινωνικούς αποδομητικούς παράγοντες που κατατρώγουν τον νου, την ψυχή, τη λογική. 

** Η κεντρική εικόνα είναι πλάνο από την ταινία του Μπέλα Ταρ Οι αρμονίες του Βέρκμαϊστερ που βασίστηκε στο μυθιστόρημα του Κρασναχορκάι.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
 

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Είδε δισεκατομμύρια ανήσυχα στοιχεία σε διαρκή μεταβολή να διεξάγουν μεταξύ τους έναν διάλογο δίχως αρχή και τέλος, ένα δισεκατομμύριο καταστάσεις και ένα δισεκατομμύριο γεγονότα, ένα δισεκατομμύριο, αλλά μόνο ένα, ένα που περιέκλειε όλα τα υπόλοιπα, τη συγκρουσιακή σχέση μεταξύ αυτού που, λόγω της ύπαρξής του και μόνο, αντιστεκόταν σε αυτό που, λόγω των πιθανών δυνατοτήτων του και μόνο, προσπαθούσε να σπάσει αυτή την αντίσταση». (σ. 237)


altΗ μελαγχολία της αντίστασης
László Krasznahorkai
Μτφρ. Ιωάννα Αβραμίδου
Πόλις 2016
Σελ. 416, τιμή εκδότη €17,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ LÁSZLÓ KRASZNAHORKAI

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ