alt

Για το μυθιστόρημα του László Krasznahorkai Η μελαγχολία της αντίστασης (μτφρ. Ιωάννα Αβραμίδου, εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Η χαρτογράφηση του χάους, η μεθοδική προσπάθεια να αναζητηθεί ένα νόημα εκεί όπου όλα τείνουν στον όλεθρο και τον αφανισμό, η στρατηγική αντίσταση στον γενικευμένο παραλογισμό: ιδού τα καθήκοντα των σημαντικών μυθιστοριογράφων που ξέρουν να στοχάζονται πέρα από τα όποια όρια τίθενται από τους ίδιους τους στοχαστές. Όταν την θύρα την κουρταλεί το έρεβος, αισθάνεσαι την ανάγκη να ανάψεις ένα κεράκι. Όταν ο μηδενισμός και η βία γίνονται κανόνας, αναζητάς την ρακένδυτη ανθρωπιά στα σκοτεινά σοκάκια της απελπισίας και μαθαίνεις να τη φροντίζεις. Όταν η απάνθρωπη ασχήμια και η άσχημη απανθρωπιά δεσπόζουν στην κοινωνία, γυρεύεις, έστω με το φαναράκι του Διογένη, δυο τρεις ανθρώπους που σώζουν την ομορφιά τού να είσαι βαθύτατα ανθρώπινος στις πιο αντίξοες συνθήκες.

Αυτό επιμένει να κάνει, εδώ και τρεις δεκαετίες, ο μυθιστοριογράφος-στοχαστής Λάσλο Κρασναχορκάι (László Krasznahorkai, 1954) ήδη από το πρώτο του μυθιστόρημα, το περιλάλητο Sátántangó (1985) που, το 1994, μετέφερε στην οθόνη ο αείζωος φίλος του, και στενός συνεργάτης του, ο Μπέλα Ταρ (Béla Tarr, 1955). Η Μελαγχολία της Αντίστασης (στα ουγγρικά: Az ellenállás melankóliája, 1989) είναι το δεύτερο μυθιστόρημά του, που επίσης έγινε ταινία από τον Μπέλα Ταρ, το 2000, με τίτλο Οι αρμονίες του Βέρκμαϊστερ. Το μετέφρασε, όπως και το Πόλεμος και πόλεμος, το τέταρτο μυθιστόρημα του Κρασναχορκάι, η έμπειρη Ιωάννα Αβραμίδου, αποδίδοντας με ασθματική ακρίβεια τις δαιδαλώδεις ρυθμικές φράσεις του που παραπέμπουν τόσο στην ποίηση του Allen Ginsberg όσο και στα καλειδοσκοπικά φιλοσοφικά αφηγήματα του Thomas Bernhard.

Οι κάτοικοι πανικοβάλλονται, στα βλέμματά τους απλώνεται ένα τερατώδες κενό, στην πόλη απλώνεται, μαζί με τη βία και λόγω της βίας, μια ερημική σιωπή εγκατάλειψης, κάθε σημασία μοιάζει να εκμηδενίζεται, επικρατεί ένα «απίστευτο σκηνικό γκραν-γκινιόλ όπου κάθε λογική τάξη, κάθε ορθολογική σκέψη είχαν χάσει την ισχύ τους».

Πρόκειται για την ιστορία μιας αποτρόπαιας συνωμοσίας, που εξυφαίνει σε μιαν ασήμαντη κωμόπολη της Ουγγαρίας η κυρία Τούντε Έστερ, ένα είδος αχαμνής Λαίδης Μάκμπεθ, σύζυγος του μουσουργού Γκιόργκι Έστερ, μια γυναίκα με τρομακτική ψυχρότητα, ένα «εμετικό απολίθωμα» που θυμίζει αιμοχαρείς μισθοφόρους του Μεσαίωνα και συμπυκνώνει, σύμφωνα με τον ίδιο τον σύζυγό της, όλα τα θλιβερά και πάσης φύσεως κατορθώματα τα οποία ήταν ικανή να παράγει η κοινωνία της κωμόπολης. Η εν λόγω κυρία θέλει να πάρει στα χέρια της τα ηνία της εξουσίας και στήνει μια φριχτή προβοκάτσια που οδηγεί στο χάος, στην ανεξέλεγκτη βία, στον φόβο και τον τρόμο, ώστε μετά να επιβληθεί μια φασιστικού τύπου τάξη. Δούρειος Ίππος για το σχέδιο της Έστερ είναι μια φάλαινα που φτάνει, εν είδει τσίρκου και θεάματος, στην πόλη — ίσως ένας φόρος τιμής του Κρασναχορκάι στο ολιγοέλιδο αριστούργημα Φάλαινα του Paul Gadenne (μτφρ. Βάνα Χατζάκη, εκδ. Άγρα). Η έλευση του κήτους προκαλεί ανησυχία, καθώς συνοδεύεται από ένα τσούρμο προβοκάτορες, τραμπούκους και καθάρματα που θα σπείρουν τον ιό της βίας. Οι κάτοικοι πανικοβάλλονται, στα βλέμματά τους απλώνεται ένα τερατώδες κενό, στην πόλη απλώνεται, μαζί με τη βία και λόγω της βίας, μια ερημική σιωπή εγκατάλειψης, κάθε σημασία μοιάζει να εκμηδενίζεται, επικρατεί ένα «απίστευτο σκηνικό γκραν-γκινιόλ όπου κάθε λογική τάξη, κάθε ορθολογική σκέψη είχαν χάσει την ισχύ τους» (σ. 174).

Μοναδικές ανάσες λογικής και ευαισθησίας στο χάος του παραλογισμού και της κτηνωδίας είναι ο αφοσιωμένος στη μουσική γηραιός κύριος Έστερ και ο αλαφροΐσκιωτος τριανταπεντάχρονος ταχυδρομικός διανομέας Γιάνος Βάλουσκα, που πασχίζουν, καθένας με τον τρόπο του, να κατανοήσουν το ακατανόητο, να οργανώσουν τη μελαγχολία της αντίστασής τους απέναντι στη γενικευμένη αποσάθρωση, να γαντζωθούν από την «τελευταία αυταπάτη της μουσικής αντίστασης».

alt

Πρόκειται για ένα κείμενο που δείχνει την εκ μέρους του Κρασναχορκάι βαθιά κατανόηση του μεθοδευμένου και εσκεμμένου ξεσπάσματος της βίας ώστε να προκληθεί το χάος που θα οδηγήσει αναπότρεπτα στην φασιστική επικυριαρχία.

Το σημειωματάριο ενός τραμπούκου δείχνει ανάγλυφα τη φρίκη της βαναυσότητας που μοιάζει άσκοπη, καίτοι έχει σκοπό: την αρπαγή, τον σφετερισμό, την επιβολή, την κυριαρχία. Πρόκειται για ένα κείμενο που δείχνει την εκ μέρους του Κρασναχορκάι βαθιά κατανόηση του μεθοδευμένου και εσκεμμένου ξεσπάσματος της βίας ώστε να προκληθεί το χάος που θα οδηγήσει αναπότρεπτα στην φασιστική επικυριαρχία. Στο σημειωματάριο, μια ρητορική μίσους εκθειάζει τον «ανελέητο παλμό καταστροφής και θανάτου» των προβοκατόρων που, όπως συμβαίνει όταν οι άνθρωποι γίνονται μάζα και άθυρμα κακόβουλων εξουσιαστών, παύουν να σκέπτονται και μετατρέπονται πλέον σε ένα μόνο σώμα, ένα μόνο βλέμμα, μία μόνο δύναμη, ένα μόνο όργανο: «Τίποτε πια δεν μπορούσε να ικανοποιήσει τη νέα μας, απελπισμένη, τραγικά ασυνείδητη μανία», διαβάζουμε, «άδικα ψάχναμε γιατί δεν βρίσκαμε πια κανένα αντικείμενο για την αηδία και την απελπισία μας, με μια ξέφρενη μανία ριχνόμασταν σε ό,τι μας προσφερόταν: σπάζαμε βιτρίνες, κάναμε λιώμα ό,τι κινούνταν, παραβιάζαμε με κουρτινόξυλα και σιδερένιες μπάρες ό,τι δεν κινούνταν, μετά, αφού ποδοπατήσαμε τα αγνώριστα υπολείμματα από τα πιστολάκια μαλλιών, σαπουνιών, ψωμιού, παλτών, ορθοπεδικών παπουτσιών, κονσερβών, βιβλίων, βαλιτσών και παιχνιδιών, είχαμε αναποδογυρίσει όλα τα αυτοκίνητα που ήταν παρκαρισμένα κατά μήκος του πεζοδρομίου, είχαμε αποσπάσει βίαια τις ελεεινές επιγραφές, είχαμε καταλάβει και λεηλατήσει το Τηλεφωνικό Κέντρο…».

Ο Γιάνος Βάλουσκα είναι πλασμένος από τον Κρασναχορκάι σαν ένας «εν Χριστώ σαλός», ένας εκ νέου επίκαιρος ντοστογιεφσκικός Λέων Νικολάγιεβιτς Μίσκιν, ένας συγκαιρινός μας κερουακικός Σαλ Πάρανταϊζ, που μοιάζει να αρνείται, έστω αδύναμα και ατελέσφορα, τη μόλυνση του Μίσους, την δεσποτεία της Διαφθοράς, την κόλαση του Κακού.

Ο Γιάνος Βάλουσκα είναι πλασμένος από τον Κρασναχορκάι σαν ένας «εν Χριστώ σαλός», ένας εκ νέου επίκαιρος ντοστογιεφσκικός Λέων Νικολάγιεβιτς Μίσκιν, ένας συγκαιρινός μας κερουακικός Σαλ Πάρανταϊζ, που μοιάζει να αρνείται, έστω αδύναμα και ατελέσφορα, τη μόλυνση του Μίσους, την δεσποτεία της Διαφθοράς, την κόλαση του Κακού. Σε έναν κόσμο, στον οποίο ακόμα και τα μικρά παιδιά ενδίδουν στην παράνοια και τη βία, όπως συμβαίνει με τα βλαστάρια ενός διεφθαρμένου αστυνομικού συνωμότη στη Μελαγχολία της Αντίστασης, όπως συμβαίνει στην ταινία Λευκή Κορδέλα του Michael Haneke, και στο σύντομο μυθιστόρημα Εκτός Ελέγχου του J. G. Ballard, χρειαζόμαστε κατεπειγόντως ενήλικες που να διαθέτουν την ευεργετική ηδύτητα ενός άδουλου παιδιού. 

Ο συγγραφέας, όπως σε όλα του τα μυθιστορήματα, αντιπαραθέτει το έστω φθαρμένο μεγαλείο της τέχνης στη βαναυσότητα, τον έστω απεγνωσμένο στοχασμό στην παράλυση και κατάλυση της λογικής, την ψίχα της ψυχής και την ευγένεια της ευαισθησίας στα κρόταλα και τους σιδερολοστούς της αναισθησίας. Αντιπαραθέτει, όπως μεγαλοφυώς κάνει στις τελευταίες σελίδες του τελευταίου κεφαλαίου, τη μελέτη θανάτου στον ίδιο το θάνατο: εδώ ο Λάσλο συμπυκνώνει, χρησιμοποιώντας μιαν ακραιφνώς ιατρική ορολογία, την διαδικασία της φθοράς, το αποτρόπαιο, αλλά αναπότρεπτο, έργο των βιολογικών αποδομητικών παραγόντων που κατατρώγουν το σώμα. Σε όλες τις προηγούμενες σελίδες, έχει περιγράψει συνταρακτικά τους κοινωνικούς αποδομητικούς παράγοντες που κατατρώγουν τον νου, την ψυχή, τη λογική. 

** Η κεντρική εικόνα είναι πλάνο από την ταινία του Μπέλα Ταρ Οι αρμονίες του Βέρκμαϊστερ που βασίστηκε στο μυθιστόρημα του Κρασναχορκάι.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
 

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Είδε δισεκατομμύρια ανήσυχα στοιχεία σε διαρκή μεταβολή να διεξάγουν μεταξύ τους έναν διάλογο δίχως αρχή και τέλος, ένα δισεκατομμύριο καταστάσεις και ένα δισεκατομμύριο γεγονότα, ένα δισεκατομμύριο, αλλά μόνο ένα, ένα που περιέκλειε όλα τα υπόλοιπα, τη συγκρουσιακή σχέση μεταξύ αυτού που, λόγω της ύπαρξής του και μόνο, αντιστεκόταν σε αυτό που, λόγω των πιθανών δυνατοτήτων του και μόνο, προσπαθούσε να σπάσει αυτή την αντίσταση». (σ. 237)


altΗ μελαγχολία της αντίστασης
László Krasznahorkai
Μτφρ. Ιωάννα Αβραμίδου
Πόλις 2016
Σελ. 416, τιμή εκδότη €17,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ LÁSZLÓ KRASZNAHORKAI

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του ...

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

Για το πρώτο μυθιστόρημα του Don DeLillo «Americana» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Μεθύστερη γνώση, αλλά ικανή για να επιβεβαιώσει το λεχθέν: ο Ντον ΝτεΛίλο δεν έγινε εν προόδω ο «αρχι-σαμάνος» της αμερικανικής λογοτεχνίας. Δ...

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία: Η οικογένεια του Σέρχιο Καμπρέρα, μαζί με άλλους εξόριστους, πριν επιβιβαστούν στο πλοίο για τη Δομινικανή Δημοκρατία. (1939)

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το λευκό δωμάτιο», του Αλέξη Σταμάτη – Μια αλληγορία εγκλεισμού

«Το λευκό δωμάτιο», του Αλέξη Σταμάτη – Μια αλληγορία εγκλεισμού

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτη «Το λευκό δωμάτιο» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Μπορούν άραγε να δραπετεύσουν οι ήρωες από ένα βιβλίο ή ένα θεατρικό και να συνεχίσουν τις ζωές τους ανεξάρτητα από τη βούληση των Νονών-Δημιουργών τους;&n...

«Η ομορφιά των όπλων μας», του Θωμά Τσαλαπάτη (κριτική)

«Η ομορφιά των όπλων μας», του Θωμά Τσαλαπάτη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Θωμά Τσαλαπάτη «Η ομορφιά των όπλων μας» (εκδ. Αντίποδες).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Η ομορφιά των όπλων μας του Θωμά Τσαλαπάτη διαρθρώνεται σε πέντε ενότητες που περιγράφονται ως εξής: «Περιστατικά...

«Μαθήματα», το νέο μυθιστόρημα του Ίαν ΜακΓιούαν, «ένα χρονικό της εποχής μας»

«Μαθήματα», το νέο μυθιστόρημα του Ίαν ΜακΓιούαν, «ένα χρονικό της εποχής μας»

Το «πιο επικό» βιβλίο του Ian McEwan, η πλοκή του οποίου εκτυλίσσεται από τα τέλη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι τη σημερινή πανδημία, πρόκειται να κυκλοφορήσει τον ερχόμενο Σεπτέμβριο από τον εκδοτικό οίκο Jonathan Cape.

Επιμέλεια: Book Press

Το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πρόωρη άνοιξη: 21 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Πρόωρη άνοιξη: 21 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Δόκιμοι και καταξιωμένοι καθώς και νεότεροι συγγραφείς γράφουν για τα νέα τους βιβλία, τα οποία μόλις κυκλοφόρησαν ή αναμένεται να κυκλοφορήσουν προσεχώς.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ζητήσαμε από είκοσι έναν συγγραφείς –καταξιωμένους αλλά και νεότερους...

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ