Για το μυθιστόρημα του πρωτοεμφανιζόμενου στη λογοτεχνία Χαλ Έμποτ (Hal Ebbott) «Μεταξύ φίλων» (μτφρ. Κάλλια Παπαδάκη, εκδ. Μεταίχμιο). Εικόνα: Από την ταινία «Η παγοθύελλα» (1997) του Ανγκ Λι. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Δύο ζευγάρια, κουβέντα μεταξύ φίλων, ένα σπίτι που στεγάζει όσα δεν τολμούν να πουν και μια «χαρακιά» που σπάει το λεπτό στρώμα της αστικής ευγένειας για να εμφανιστούν όσα για χρόνια είχαν καταπιεστεί. Δεν θέλει και πολύ για να παραχθεί το δράμα.

Το μυθιστόρημα του Χαλ Έμποτ (το πρώτο του, το οποίο κιόλας δέχθηκε ευμενείς κριτικές) Μεταξύ φίλων δεν είναι ο ύμνος προς τη φιλία που θα περίμενε κανείς, αλλά μια πικρή ωδή προς τα απωθημένα των ανθρώπων.

Στο κέντρο του μυθιστορήματος βρίσκονται δύο οικογένειες που συνδέονται μεταξύ τους εδώ και περίπου τριάντα χρόνια. Ο Έιμος και ο Έμερσον είναι παλιοί φίλοι. Οι σύζυγοί τους, Κλαιρ και Ρέτσι, έχουν επίσης αναπτύξει τη δική τους σχέση, ενώ τα παιδιά έχουν μεγαλώσει μέσα στον ίδιο κοινωνικό και οικογενειακό κύκλο. Οι κοινές διακοπές, τα εξοχικά, τα τραπέζια, οι επισκέψεις και οι αναμνήσεις έχουν δημιουργήσει έναν κόσμο που μοιάζει αυτάρκης και ασφαλής. Μόνο που αυτή η ασφάλεια είναι εύθραυστη.

Διαφορετικοί άνθρωποι

Οι δύο φίλοι είναι διαφορετικοί άνθρωποι. Ο Έμερσον έχει χρήματα, κοινωνική άνεση και μια ισχυρή αίσθηση αυτοπεποίθησης. Ο Έιμος έχει μια κάνει μια διαφορετική διαδρομή. Παρ’ όλα αυτά, οι δύο άνδρες έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν μια σχέση που μοιάζει αδιατάρακτη. Ή τουλάχιστον έτσι την αντιλαμβάνεται ο Έιμος. Γιατί μία από τις πιο ενδιαφέρουσες διαστάσεις του βιβλίου είναι ότι η φιλία τους δεν είναι στην πραγματικότητα τόσο ισότιμη όσο θα ήθελε κανείς να πιστεύει. Ο Έμερσον έχει γίνει για τον Έιμος κάτι περισσότερο από φίλος – είναι κομμάτι της ταυτότητάς του. Η φιλία τους έχει αποκτήσει το βάρος μιας βεβαιότητας: είναι ένας από τους πυλώνες πάνω στους οποίους έχει χτίσει τη ζωή του.

Και τότε, ένα Σαββατοκύριακο στο εξοχικό του Έμερσον, συμβαίνει κάτι που θα έπρεπε να οδηγήσει τα πράγματα στα άκρα, αλλά δεν συμβαίνει αυτό. Ίσως γιατί η αποτρόπαιη πράξη (σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκου) προέρχεται από τον Έμερσον, που είναι ο ισχυρός πόλος της σχέσης. Από εκείνη τη στιγμή, το Μεταξύ φίλων μετατρέπεται από οικογενειακό μυθιστόρημα σε μια βαθιά ψυχολογική μελέτη της ενοχής, της σιωπής και της συνενοχής. Ο Έμποτ δεν ενδιαφέρεται τόσο να μας δείξει το γεγονός (αυτό που έκανε ο Έμερσον), όσο να εξετάσει τι κάνουν οι άνθρωποι όταν ένα γεγονός γίνεται τόσο αβάσταχτο ώστε η αποδοχή του να απειλεί ολόκληρη τη ζωή τους.

Ο Έιμος είναι ο χαρακτήρας τον οποίο αφορά μεγάλο μέρος αυτής της σύγκρουσης. Είναι πατέρας, σύζυγος και φίλος. Οι ρόλοι του, όμως, συγκρούονται μεταξύ τους. Η μία πλευρά του γνωρίζει τι πρέπει να κάνει: να προστατεύσει την οικογένειά του έναντι του Έμερσον. Η άλλη πλευρά του αδυνατεί να αποδεχτεί ότι ο άνθρωπος που έχει αγαπήσει και εμπιστευτεί επί δεκαετίες είναι πλέον ο εχθρός της οικογένειάς του.

Η τραγωδία

Και εδώ βρίσκεται η πραγματική δύναμη του χαρακτήρα του Έιμος: δεν είναι ένας άνθρωπος που δεν καταλαβαίνει. Η τραγωδία του είναι ότι δεν μπορεί να πράξει σύμφωνα με αυτό που καταλαβαίνει. Ο Έμερσον, αντίθετα, βρίσκεται στην άλλη πλευρά αυτής της ηθικής σύγκρουσης. Η κοινωνική του θέση, η οικονομική του δύναμη και η αυτοπεποίθησή του αποτελούν μέρος της εικόνας που έχει χτίσει γύρω του.

Από την άλλη, οι γυναίκες τους αποκτούν, επίσης, ιδιαίτερη σημασία. Οι αντιδράσεις τους δείχνουν ότι η αποκάλυψη ενός τόσο δραματικού γεγονότος δεν αφορά μόνο το θύμα και τον θύτη. Αναγκάζει όλους τους υπόλοιπους να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις τους, την οικογένειά τους και τον ίδιο τους τον εαυτό. Το βιβλίο δείχνει με οδυνηρή ακρίβεια πόσο ισχυρή μπορεί να είναι η επιθυμία των ενηλίκων να διατηρήσουν τη ζωή τους όπως ήταν.

Δεν υπάρχει η μεγάλη σύγκρουση που περιμέναμε, η κάθαρση. Δεν υπάρχει η αποφασιστική πράξη που θα αποκαθιστούσε, έστω συμβολικά, την ηθική τάξη. Μόνο η φυγή υπάρχει.

Η Άννα, η κόρη του Έιμος, είναι ο χαρακτήρας που έχει υποστεί τη μεγαλύτερη βλάβη, αλλά η φωνή της δεν καταλαμβάνει το βιβλίο στον ίδιο βαθμό με τις σκέψεις και τα διλήμματα των ενηλίκων. Αυτή η επιλογή του Έμποτ είναι σκληρή αλλά ουσιαστική. Γιατί ακριβώς έτσι φαίνεται πόσο εύκολα ένα τραυματικό γεγονός μπορεί να μετατραπεί, στα χέρια των ενηλίκων, σε μια ιστορία για τους ίδιους: για τον γάμο τους, τη φιλία τους, τη φήμη τους, την οικογένειά τους και τον φόβο τους.

Ο Έιμος φαντάζεται μια διαφορετική εξέλιξη των γεγονότων. Φαντάζεται τον εαυτό του να αντιμετωπίζει τον Έμερσον, να υπερασπίζεται την Άννα, να σπάει τη σιωπή και να οδηγεί την κατάσταση σε μια μορφή δικαιοσύνης. Η σκηνή είναι τόσο πειστική, τόσο συναισθηματικά φορτισμένη, ώστε ο αναγνώστης πιστεύει για λίγο ότι αυτή είναι η πραγματικότητα. Όμως, δεν είναι. Πρόκειται για τη ζωή που ο Έιμος θα ήθελε να έχει ζήσει. Η πραγματικότητα είναι ότι η οικογένεια βρίσκεται στο αεροπλάνο με προορισμό τη Γαλλία. Δεν υπάρχει η μεγάλη σύγκρουση που περιμέναμε, η κάθαρση. Δεν υπάρχει η αποφασιστική πράξη που θα αποκαθιστούσε, έστω συμβολικά, την ηθική τάξη. Μόνο η φυγή υπάρχει. Αυτό είναι το μεγάλο θέμα του μυθιστορήματος η απόσταση ανάμεσα στο να ξέρεις τι είναι σωστό και στο να έχεις το θάρρος να το κάνεις.

Ο ειρωνικός τίτλος

Αυτομάτως, ο τίτλος του βιβλίου αποκτά έτσι μια διάσταση σχεδόν ειρωνική. Γιατί είναι ακριβώς μέσα σε αυτή τη φιλία που δημιουργείται η μεγαλύτερη παγίδα. Όταν μια σχέση έχει διαρκέσει δεκαετίες, η πίστη μπορεί να γίνει τόσο σημαντική ώστε να αρχίσει να ανταγωνίζεται την αλήθεια. Και κάποια στιγμή η αφοσίωση μπορεί να μετατραπεί σε συνενοχή.

Το αεροπλάνο πετά προς τη Γαλλία. Η οικογένεια προχωρά. Οι άνθρωποι κάθονται ο ένας δίπλα στον άλλο. Αλλά τίποτα δεν είναι πια όπως πριν. 

Ο Έμποτ αφήνει τον αναγνώστη χωρίς την ανακούφιση της κάθαρσης. Η ζωή συνεχίζεται. Το αεροπλάνο πετά προς τη Γαλλία. Η οικογένεια προχωρά. Οι άνθρωποι κάθονται ο ένας δίπλα στον άλλο. Αλλά τίποτα δεν είναι πια όπως πριν. Και ίσως αυτή να είναι η πιο πικρή ιδέα που αφήνει το βιβλίο: μερικές φορές το πραγματικό τέλος μιας σχέσης δεν είναι όταν οι άνθρωποι χωρίζουν, αλλά όταν συνεχίζουν να ζουν μαζί γνωρίζοντας πλέον την αλήθεια. Η γλώσσα του Έμποτ είναι πυκνή και όσο το δράμα βαθαίνει, γίνεται ακόμη πιο εσωτερική. Η μετάφραση της Κάλλιας Παπαδάκη είναι «εκεί» για να μεταφέρει το ψυχολογικό «ξύσιμο», που κάνει η γλώσσα στις ψυχές των ηρώων, σε σωστά ελληνικά.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.


Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Χαλ Έμποτ (Hal Ebbott) ζει στη Νέα Υόρκη.

Το Μεταξύ φίλων είναι το πρώτο του βιβλίο. Αναδείχθηκε βιβλίο της χρονιάς από τους New Yorker και Economist.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πέμπτο παιδί» της Ντόρις Λέσινγκ (μυθιστόρημα) – Ο ξένος, μέσα στο σπίτι του

«Το πέμπτο παιδί» της Ντόρις Λέσινγκ (μυθιστόρημα) – Ο ξένος, μέσα στο σπίτι του

Για το μυθιστόρημα της Ντόρις Λέσινγκ (Doris Lessing) «Το πέμπτο παιδί» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα). Εικόνα: Από την ταινία του Ρίτσαρντ Ντόνερ «Η προφητεία» (1976).

Γράφει η Φανή Χατζή

Μετά από αρκετά χρόνια που παρέ...

«Εμείς» του Μανουέλ Βίλας (μυθιστόρημα) – Τα όρια της αντοχής απέναντι στην αμετάκλητη απώλεια

«Εμείς» του Μανουέλ Βίλας (μυθιστόρημα) – Τα όρια της αντοχής απέναντι στην αμετάκλητη απώλεια

Για το μυθιστόρημα του Ισπανού συγγραφέα Μανουέλ Βίλας «Εμείς» (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος. Εικόνα: Λεπτομέρεια από το εξώφυλλο της ισπανικής έκδοσης.

Γράφει η Μάρω Κακαβέλα

Το μυθιστόρημα ...

«Χειρόγραφο που βρέθηκε στη Θαραγόθα» του Γιαν Ποτότσκι (μυθιστόρημα) – Το βιβλίο του Πολωνού κόμη που βγήκε μέσα από τον λαβύρινθο των ιστοριών

«Χειρόγραφο που βρέθηκε στη Θαραγόθα» του Γιαν Ποτότσκι (μυθιστόρημα) – Το βιβλίο του Πολωνού κόμη που βγήκε μέσα από τον λαβύρινθο των ιστοριών

Για το μυθιστόρημα του Γιαν Ποτότσκι (Jan Potocki, 8 Μαρτίου 1761 – 23 Δεκεμβρίου 1815) «Χειρόγραφο που βρέθηκε στη Θαραγόθα» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ψυχογιός). Εικόνα: Προσωπογραφία (1785) του Ποτότσκι από τον Άντον Γκραφ (1736-1813).

Γράφει η Ιωάννα Φωτοπούλου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βιβλιοφαγίες #6: Γεύματα και συζητήσεις, εκθέσεις και επισκέψεις, λουκέτα και πολτοποιήσεις

Βιβλιοφαγίες #6: Γεύματα και συζητήσεις, εκθέσεις και επισκέψεις, λουκέτα και πολτοποιήσεις

Ειδήσεις και ειδησάρια από τον χώρο του βιβλίου, σχόλια, τάσεις και συρμοί και, πού και πού, κάποιες σκέψεις... βιβλιοφαγικές.

Γράφει ο Βιβλιοφάγος

Βικτόρια και Μανώλης

Το νέο βιβλίο της Βικτόρια Χί...

«Τόμας Μαν» του Γκέοργκ Λούκατς (δοκίμιο) – Αντιφάσεις μιας ιστορικής ανάγνωσης που δεν κρύβει το μεγαλείο του σπουδαίου Γερμανού συγγραφέα

«Τόμας Μαν» του Γκέοργκ Λούκατς (δοκίμιο) – Αντιφάσεις μιας ιστορικής ανάγνωσης που δεν κρύβει το μεγαλείο του σπουδαίου Γερμανού συγγραφέα

Για τον τόμο με δοκίμια του Γκέοργκ Λούκατς [György Lukács] «Τόμας Μαν» (μτφρ., σχόλια, επιμέλεια Μαρία Ηώς Δούκα, Νίκος Φούφας, εκδ. Ήτωρ). Κεντρική εικόνα: Ο Γκέοργκ Λούκατς και ο Τόμας Μαν όταν συναντήθηκαν για μια και μοναδική φορά στο Hotel Imperial της Βιέννης, πιθανότατα στις 17 Ιανουαρίου 1922». 

Γρά...

«Οι Δωσίλογοι» του Μενέλαου Χαραλαμπίδη από την ομάδα elephas tiliensis – Ωμός ρεαλισμός για να κλείσει το κενό της ιστορικής μνήμης

«Οι Δωσίλογοι» του Μενέλαου Χαραλαμπίδη από την ομάδα elephas tiliensis – Ωμός ρεαλισμός για να κλείσει το κενό της ιστορικής μνήμης

Για την παράσταση «Οι Δωσίλογοι» της θεατρικής ομάδας elephas tiliensis βασισμένης στο ομώνυμο βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη, που ανεβαίνει στο Θέατρο του Νέου Κόσμου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Είδα, στο Θέατρο «Χώρα», τη δραματοποίηση των e...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Ηλία Μαγκλίνη «Δεν βλέπω όνειρα συνήθως – Γράμματα του Χάρρυ στη Ρετζίνα», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Παιδικές σκηνές ...

«Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη» της Κωνσταντίνας Κατρακάζου (προδημοσίευση)

«Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη» της Κωνσταντίνας Κατρακάζου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κωνσταντίνας Κατρακάζου «Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Βρέθηκε τεσσεράμισι χρόνια μα...

«Πατρότητα» του Μιχάλη Σπέγγου (προδημοσίευση)

«Πατρότητα» του Μιχάλη Σπέγγου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μιχάλη Σπέγγου «Πατρότητα», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Επίμετρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είμαι ο Αχιλλέας Χάριγκτον. Γεννήθηκα και ζω στην Κέρκυρα, αλλά έζησα ένα ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τρία καλά αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: Φώτης Δούσος, Γιάννης Μαρής, Αντόνιο Μαντσίνι. Αντισυμβατικοί αστυνομικοί, αδικία και δωσιλογισμός σε λιτή αφήγηση και μεσογειακό νουάρ για το δικαίωμα στην αυτοδικία. ©istock

Επιλογή-παρουσίαση: Χ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Σημαντικά βιβλία που διευρύνουν τη συζήτηση για τον φεμινισμό, τη σχέση της γλώσσας με το φύλο και τη σεξουαλικότητα αλλά και το πόσο [δεν θα έπρεπε να] μας αλλάζει το γήρας.

Επιλογή-παρουσίαση: Φανή Χατζή

...

Από τον μπαμπούλα στον Μεσημερά, από τον Δράκουλα στους βουρκόλακες: Πέντε καλά βιβλία ελληνικού λαογραφικού τρόμου

Από τον μπαμπούλα στον Μεσημερά, από τον Δράκουλα στους βουρκόλακες: Πέντε καλά βιβλία ελληνικού λαογραφικού τρόμου

Φαντάσματα, μπαμπούλες και βρικόλακες της ελληνικής επαρχίας: Πέντε καλά λογοτεχνικά βιβλία λαογραφικού τρόμου που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Εικόνα: Από τη συλλογή «Η χτυπημένη και άλλες ιστορίες με φαντάσματα» (εκδ. Ροές), παραλλαγή της κεντρικής εικόνας.

Επιλογή-παρουσίαση: ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ