«Μνήμες» της Γαρουφαλιάς Στέτου – «Σκέψεις μιας πρώην ψυχασθενούς»

Το ψυχιατρείο αποτελεί έναν παλαιό, «παραδοσιακό» τόπο μύησης, ένα κρίσιμο πέρασμα για κάποιους ποιητές και καλλιτέχνες. Από τον Ρώμο Φιλύρα και τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη μέχρι, στις μέρες μας, τον Μανώλη Νανούρη και πλείστα άλλα παραδείγματα διεθνώς (ενδεικτικά να αναφέρουμε εδώ τον Paul Celan ή τον Antonin Artaud με τις εκπληκτικές του σημειώσεις από το ψυχιατρείο / Les cahiers de Rodez), σε όλες τις εποχές και τις χώρες, κάποιοι ξεχωριστοί, υπερβατικοί καλλιτέχνες/ποιητές πήδηξαν, όπως σημειώνει και η Γ. Στέτου, στο Πλοίο των Τρελών («Ship of fools») και αρμένισαν πέρα από τις πύλες της ενόρασης (Τhe doors of perception όπως τις αναφέρει ήδη από τον 18ο αιώνα ο William Blake, τιτλοφορεί ένα βιβλίο του ο Aldous Huxley και εμπνέεται το όνομα του συγκροτήματός του ο Jim Morrison).

Με το πρώτο της αυτό βιβλίο η Γαρουφαλιά Στέτου επιχειρεί μια τολμηρή κατάθεση-καταβύθιση καλώντας μας σε μια «πολυπρισματική παράσταση – τη βαριά της πάθηση», όπως λέει στο κλείσιμο του βιβλίου, εντέχνως αυτοσαρκαζόμενη.

«Zω μέσα στο μυαλό μου / έχω μια πάθηση / βαριά / που λέγεται / πολυπρισματική παράσταση / και μονόπρακτο / και δίπρακτο»

Και η βαριά της πάθηση -το βιβλίο το ίδιο- είναι φτιαγμένο από ψηφίδες ποίησης και αποσπάσματα ημερολογιακών καταγραφών, αυτοβιογραφικό και παιχνιδιάρικο. Πρόκειται για βιβλίο ιδιαίτερο και δυνατό, που ισορροπεί αριστοτεχνικά ανάμεσα στην παρατήρηση και το συναίσθημα, ή μάλλον στην έλλειψή του, καθώς δεν επιτρέπει ποτέ στο βαρύ από μόνο του θέμα (τις αναμνήσεις από το ψυχιατρείο στο οποίο η ποιήτρια νοσηλεύτηκε για ένα δίμηνο πριν από κάποια χρόνια) να διολισθήσει στο μελό. Ως ζογκλέρ και ως παλιάτσος στήνει την παράστασή της, περιγράφοντας το άλμα από τον κόσμο της λογικής στο Αλλού, με σκηνικό την ψυχιατρική κλινική του Γεννηματά, και κομπάρσους τους νοσηλευτές, τους νοσηλευόμενους και τους φίλους/συγγενείς επισκέπτες της.

«Είναι μια ξένη που ατενίζει μια ξένη./ Βέρτιγκο, σε μια ατέρμονη σπείρα μπλέκεστε. / Η ξένη κι εσύ. Εσύ κι η ξένη./ Εσύ ποια ξένη είσαι; Εσύ ποιος ξένος είσαι; / Μες στην παραζάλη ξεθωριάζουν οι γραμμές. / (Ηλεκτρικά μάτια)

Εγώ είναι ένας Άλλος, κι αυτή την ξένη που είμαι εγώ, η Στέτου τη σκηνοθετεί και μας την παρουσιάζει σε διάφορες σκηνές, σε διαφορετικές στιγμές. Νοσηλεία, εγκλεισμός, χάπια, επισκεπτήριο…vΧειρίζεται με ευαισθησία τις λέξεις, τον ρυθμό τους, με λακωνικό χιούμορ και κοφτές φράσεις, με μια «ελευθερία ζόρικια», ζόρικα κατακτημένη.

«Αγκυροβόλησα σε πολλά μικρά σαλόνια / σα σκύλα, σαν αδελφή, σαν κόρη, σαν ερωμένη» (Μικρά σαλόνια)

Η ποιήτρια, μετά τη νοσηλεία της που θραυσματικά περιγράφει εδώ, αποφοίτησε από τη Σχολή Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ και εργάζεται περιστασιακά ως αρχαιολόγος πεδίου, ενώ παράλληλα ζωγραφίζει, φωτογραφίζει και μιλάει την ποίησή της σε δράσεις slam poetry, open mic κλπ. Περνάει από τις αρχαιότητες στις πιο σύγχρονες μορφές τέχνης, μελετά τον εαυτό της στο πεδίο και την αρένα, και μοιράζεται ποικιλοτρόπως τις ταξιδιωτικές της εντυπώσεις από το αχανές σύμπαν του νου. Ένας άνθρωπος σύγχρονος, με πολλά ενδιαφέροντα, και συγχρόνως, μια ποιήτρια σαμάνα, που καταθέτει εδώ έναν λόγο προσωπικό, πυρετικό και καρδιακό, έναν λόγο απελευθερωμένο από τους υπόγειους καταναγκασμούς μιας λογοτεχνίας σιδερωμένης και φιλολογίζουσας.

Υ.Γ. Το ευρύτατο ζήτημα «ποιητές/καλλιτέχνες και ψυχιατρικός εγκλεισμός» τροφοδοτεί σταθερά τη σχετική βιβλιογραφία, ενώ τελευταία διοργανώνονται ομιλίες και περιηγήσεις από τα ίδια τα μεγάλα ψυχιατρικά Ιδρύματα. Και μολονότι τα πάθη της ψυχής παραμένουν θέμα ταμπού, όπως προκύπτει κι από αρκετά σημεία των κειμένων της Στέτου, γίνονται σοβαρές προσπάθειες τα τελευταία χρόνια να σπάσει η σιωπή που τα περιβάλλει. Νέοι ποιητές (όπως η ίδια η Στέτου ή ο Μανώλης Νανούρης και η Amélie Hamlet Medusa, καθώς και ο λίγο μεγαλύτερός τους ηλικιακά, πεζογράφος και μεταφραστής Αύγουστος Κορτώ), μιλάνε ανοιχτά για τους διαφορετικούς τρόπους ψυχικής θέασης, ανοίγουν τη σχετική συζήτηση και, με την γραφή τους, διεκδικούν έναν χώρο μαγείας και αντιορθολογισμού σ’ έναν κόσμο όλο και πιο ακραία τεχνοκρατικό, εγωκεντρικό, βαθιά συντηρητικό, στραμμένο αποκλειστικά στο κυνήγι του κέρδους και της επιτυχίας.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Η Γαρουφαλιά Στέτου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1994. Είναι απόφοιτη του Τμήματος Ιστορίας & Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ. Εργάζεται σαν αρχαιολόγος πεδίου, δίδασκε τον κύκλο μαθημάτων της ποίησης στο δημιουργικό εργαστήρι Τεχνηέντως (2022-2024) και είναι μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Τμήμα Διαχείρισης Ψηφιακής Πληροφορίας και Υπηρεσίες Πληροφόρησης του Ιονίου Πανεπιστημίου.

Έχει διδαχθεί δημιουργική γραφή και ασχολείται ενεργά με την γραπτή και προφορική ποίηση (slam poetry) και την πεζογραφία με ιδιαίτερη προτίμηση στη μικρή φόρμα (διήγημα και μικροδιήγημα ή αλλιώς μπονζάι). Έχει εκδώσει την ποιητική της συλλογή με τίτλο «Σκέψεις μιας πρώην ψυχασθενούς» από τις εκδόσεις Τεχνηέντως (2023).