Για το βιβλίο του Ντέιβιντ Φάντερ (David Funder) «Το παζλ της προσωπικότητας» (μτφρ. Χαρά Λυμπεροπούλου, εκδ. Πεδίο). Εικόνα: Αυτοπροσωπογραφία του Λούσιαν Φρόιντ.
Γράφει ο Φώτιος Αναγνωστόπουλος
Από τις εκδόσεις Πεδίο μόλις κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο Το παζλ της προσωπικότητας του David Funder, διακεκριμένου καθηγητή Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. Πρόκειται για ένα σύγχρονο, συναρπαστικό, επιστημονικά τεκμηριωμένο και ταυτόχρονα προσιτό βιβλίο που μετατρέπει την ψυχολογία της προσωπικότητας από αφηρημένη θεωρία σε ζωντανό και σχετικό με την καθημερινότητα θέμα. Χρειάστηκαν σχεδόν δυο χρόνια προκειμένου το βιβλίο να μεταφραστεί και να ολοκληρωθεί η προσεκτική, εις βάθος και με επιστημονική ακρίβεια επιμέλειά του, από ομάδα Πανεπιστημιακών καθηγητών ψυχολογίας.
Στην ένατη, ανανεωμένη έκδοσή του, ο συγγραφέας παρουσιάζει με σαφήνεια και επιστημονική επιχειρηματολογία τα βασικά ευρήματα της έρευνας γύρω από το ερώτημα: τι είναι αυτό που κάνει τον κάθε άνθρωπο μοναδικό και ξεχωριστό από όλους τους άλλους; Τα επιμέρους ερωτήματα που τίθενται είναι πολλά και οι απαντήσεις παρουσιάζονται αναλυτικά στο βιβλίο. Ενδεικτικά ερωτήματα είναι τα εξής: Πόσο σταθερή είναι η προσωπικότητά μας στο πέρασμα του χρόνου και σε ποιον βαθμό επηρεάζει τις επιλογές, τις διαπροσωπικές σχέσεις και την ποιότητα ζωής μας; Ποιο είναι το «μυστικό» της επιτυχίας στις προσωπικές σχέσεις ώστε να αποφευχθεί η «ασυμφωνία χαρακτήρων» μεταξύ δύο ατόμων; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας ενός επιτυχημένου ηγέτη στο χώρο εργασίας; Υπάρχουν «καλές» και «σκοτεινές», τοξικές προσωπικότητες; Πώς τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της «σκοτεινής τριάδας» της προσωπικότητας, δηλαδή ο ναρκισσισμός, ο μακιαβελισμός και η ψυχοπάθεια, επηρεάζουν αρνητικά τις σχέσεις μας; Μπορούμε να αλλάξουμε τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς μας ή είμαστε καταδικασμένοι να επαναλαμβάνουμε προβληματικά και δυσλειτουργικά μοτίβα συμπεριφορών; Το βιβλίο Το παζλ της προσωπικότητας επιχειρεί να απαντήσει σε αυτά τα θεμελιώδη ερωτήματα με τρόπο επιστημονικά τεκμηριωμένο και ταυτόχρονα προσιτό στο ευρύ κοινό.
Το βιβλίο παρουσιάζει σημαντικά ερευνητικά ευρήματα που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ανθρώπινη συμπεριφορά. Μεταξύ αυτών, αναδεικνύεται η αξιοσημείωτη σταθερότητα της προσωπικότητας: παρότι οι άνθρωποι αλλάζουν κοινωνικούς ρόλους και βιώνουν ποικίλες εμπειρίες στη ζωή τους, τα βασικά χαρακτηριστικά τους γνωρίσματα τείνουν να παραμένουν σχετικά σταθερά μετά το τέλος της εφηβείας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το εύρημα ότι οι άλλοι άνθρωποι μπορούν συχνά να μας αξιολογήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια απ’ ό,τι εμείς τον εαυτό μας, ειδικά σε χαρακτηριστικά προσωπικότητας που εκδηλώνονται ξεκάθαρα στη συμπεριφορά, όπως η κοινωνικότητα ή η επιθετικότητα. Το στοιχείο αυτό υπογραμμίζει τον κοινωνικό χαρακτήρα της προσωπικότητας και τη σημασία της αλληλεπίδρασης.
Ο τρόπος που κάποιος οργανώνει τον χρόνο του, τακτοποιεί τον προσωπικό του χώρο, ή αντιδρά στις δυσκολίες αποκαλύπτει σταθερά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του.
Ξεχωριστή έμφαση δίνεται στο ότι η προσωπικότητα δεν αποκαλύπτεται μόνο σε κρίσιμες στιγμές της ζωής, αλλά κυρίως σε επαναλαμβανόμενες, καθημερινές πράξεις και επιλογές. Ο τρόπος που κάποιος οργανώνει τον χρόνο του, τακτοποιεί τον προσωπικό του χώρο, ή αντιδρά στις δυσκολίες αποκαλύπτει σταθερά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του. Το βιβλίο δείχνει γιατί η καθημερινότητα είναι το καλύτερο «εργαστήριο» μελέτης και κατανόησης της προσωπικότητας.
Το μοντέλο των Πέντε Μεγάλων Διαστάσεων της Προσωπικότητας
Κεντρικό ρόλο στο βιβλίο κατέχει το καθιερωμένο μοντέλο των Πέντε Μεγάλων Διαστάσεων της Προσωπικότητας (Big Five). Ο συγγραφέας παρουσιάζει πώς χαρακτηριστικά όπως η ευσυνειδησία, η εξωστρέφεια και ο νευρωτισμός συνδέονται με την επαγγελματική επιτυχία, την ψυχική υγεία, τις σχέσεις και τη διαχείριση του άγχους.
Αντιθέτως, στους ανασταλτικούς παράγοντες σχέσεων, στα χαρακτηριστικά γνωρίσματα δηλαδή που δυσχεραίνουν και υπονομεύουν τις διαπροσωπικές σχέσεις, περιλαμβάνονται η δυσπιστία, τα προβλήματα ελέγχου του θυμού (...)
Για την επιτυχία και ομαλή πορεία στις διαπροσωπικές σχέσεις, ο συγγραφέας δείχνει ότι παίζουν ρόλο χαρακτηριστικά γνωρίσματα της προσωπικότητας όπως η ζεστασιά, η εμπιστοσύνη και η αξιοπιστία, η χαμηλή αρνητική συναισθηματικότητα και η υψηλή θετική συναισθηματικότητα. Αντιθέτως, στους ανασταλτικούς παράγοντες σχέσεων, στα χαρακτηριστικά γνωρίσματα δηλαδή που δυσχεραίνουν και υπονομεύουν τις διαπροσωπικές σχέσεις, περιλαμβάνονται η δυσπιστία, τα προβλήματα ελέγχου του θυμού, το αίσθημα της «περιφρόνησης» για τους άλλους, αλλά και η ευαισθησία στην απόρριψη, όπου το άτομο αντιδρά υπερβολικά σε κάθε ένδειξη που υποδηλώνει ότι ο/η σύντροφός του μπορεί να χάσει το ενδιαφέρον του/της και να απομακρυνθεί.
Στο χώρο της εργασίας, το βιβλίο αποκαλύπτει ότι οι επιτυχημένοι διευθυντές/προϊστάμενοι συνδυάζουν ακεραιότητα, εντιμότητα, ειδημοσύνη, ικανότητα λήψης γρήγορων και τεκμηριωμένων αποφάσεων και ένα σαφές όραμα.
Οι διαταραχές προσωπικότητας
Σχετικά με τις διαταραχές προσωπικότητας, στο βιβλίο επισημαίνεται ότι ορισμένες διαταραχές (π.χ. ναρκισσιστική, αντικοινωνική) είναι κυρίως εγωσυντονικές, που σημαίνει ότι δεν βιώνονται ως πρόβλημα από τα άτομα που λαμβάνουν τη διάγνωση της διαταραχής και συνεπώς είναι δύσκολο να αλλάξουν.
Στον πυρήνα αυτού του ελκυστικού βιβλίου βρίσκεται η ιδέα ότι η προσωπικότητα είναι ένας γρίφος
Παράλληλα, το βιβλίο καταρρίπτει τον μύθο ότι η μελέτη της προσωπικότητας είναι υποκειμενική. Μέσα από σαφή παραδείγματα, παρουσιάζεται ο τρόπος που η σύγχρονη ψυχολογία χρησιμοποιεί, συνδυάζοντας αξιόπιστες και έγκυρες επιστημονικές μεθόδους (αυτοαναφορές, παρατηρήσεις συμπεριφοράς, δεδομένα ζωής, αξιολογήσεις τρίτων) για τη μέτρηση και κατανόηση της προσωπικότητας. Εμβαθύνει επίσης στη μεθοδολογία έρευνας και στα εργαλεία μέτρησης της προσωπικότητας, δίνοντας στον αναγνώστη μια αίσθηση του πώς οι επιστήμονες συγκεντρώνουν και ερμηνεύουν τα δεδομένα. Αυτό σημαίνει ότι ο αναγνώστης κατανοεί όχι μόνο τι γνωρίζουμε για την προσωπικότητα, αλλά και πώς αποκτούμε αυτήν τη γνώση.
Στον πυρήνα αυτού του ελκυστικού βιβλίου βρίσκεται η ιδέα ότι η προσωπικότητα είναι ένας γρίφος -ένα «παζλ» όπως λέει ο τίτλος- που δεν λύνει ποτέ κανείς εύκολα. Η κατανόηση της προσωπικότητας πηγάζει από τη σύνθεση πολλών συμπληρωματικών μεταξύ τους προσεγγίσεων, όπως είναι η ψυχαναλυτική, η ανθρωπιστική/διαπολιτισμική, η βιολογική/γενετική/εξελικτική, η προσέγγιση των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων και η προσέγγιση των μαθησιακών και γνωστικών διαδικασιών (νόηση, κίνητρα, συναίσθημα, εαυτός). Επίσης, η κατανόηση της προσωπικότητας εκπορεύεται από την αναγνώριση ότι η προσωπικότητα κάθε ανθρώπου είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων που συνδυάζονται και αλληλεπιδρούν διαρκώς μεταξύ τους: βιολογία, κληρονομικότητα, οικογένεια και ανατροφή, κοινωνικό περιβάλλον, εμπειρίες, εσωτερικά κίνητρα, βλέψεις και επιλογές, διαπροσωπικές σχέσεις, πολιτισμός/κουλτούρα.
Ένα βιβλίο όχι μόνο για ειδικούς
Το παζλ της προσωπικότητας δεν απευθύνεται μόνο σε ειδικούς. Γραμμένο με ζωντάνια και ενθουσιασμό, αποτελεί ένα βιβλίο για κάθε αναγνώστη και αναγνώστρια που επιθυμεί να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του/της και τους άλλους, φωτίζοντας το πώς οι ατομικές διαφορές διαμορφώνουν την ξεχωριστή ανθρώπινη εμπειρία. Παρακινεί το αναγνωστικό κοινό να ανακαλύψει τις πολυπλοκότητες της ανθρώπινης φύσης και να ενσωματώσει τις πληροφορίες αυτές στην προσωπική, στην κοινωνική και στην επαγγελματική του ζωή. Ο αναγνώστης και η αναγνώστρια δεν αποκτούν απλώς επιστημονικές γνώσεις για την προσωπικότητα – τις μεταφέρουν στην πραγματική τους ζωή.
*Ο ΦΩΤΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι Καθηγητής Ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο David C. Funder είναι Διακεκριμένος Καθηγητής του Μεταπτυχιακού Τμήματος και πρώην πρόεδρος του Τμήματος Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο Ρίβερσαϊντ. Βραβευμένος το 2009 με το βραβείο Jack Block για Διακεκριμένη Έρευνα στην Προσωπικότητα, υπήρξε αρχισυντάκτης του περιοδικού Journal of Research in Personality και πρόεδρος του Συλλόγου για την Έρευνα στην Προσωπικότητα (Association for Research in Personality), καθώς και της Εταιρείας για την Προσωπικότητα και την Κοινωνική Ψυχολογία (Society for Personality and Social Psychology).
Είναι γνωστός για την έρευνά του στο πεδίο των αξιολογικών κρίσεων για την προσωπικότητα και έχει επίσης δημοσιεύσει έρευνες για την αναβολή της ικανοποίησης, τη θεωρία απόδοσης αιτίων, τη διαχρονική πορεία της ανάπτυξης της προσωπικότητας και την ψυχολογική αξιολόγηση των καταστάσεων.
Η τρέχουσα ερευνητική του δράση αφορά τη βίωση ποικίλων καταστάσεων σε κουλτούρες από όλο τον κόσμο. Έχει διδάξει ψυχολογία της προσωπικότητας σε προπτυχιακούς φοιτητές του Κολεγίου Mudd, στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι, στο Ουρμπάνα Σαμπέιν, και στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο Ρίβερσαϊντ. Είναι παντρεμένος και έχει δύο κόρες.
