Επτά μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας και εναλλακτικής ιστορίας («speculative fiction») που ξεχωρίζουν. Αποστολές στο διάστημα, χαμένοι πολιτισμοί, μυστικές ομάδες που διαμορφώνουν το πολιτικό σκηνικό, εξεγέρσεις ενάντια σε αυταρχικά συστήματα. Εικόνα: Ο Άρθουρ Κλαρκ. Πηγή: Britannica.
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Επτά μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας και εναλλακτικής ιστορίας («speculative fiction») που κυκλοφόρησαν πρόσφατα οδηγούν τον αναγνώστη στο μακρινό διάστημα, σε αίθουσες όπου παίζονται μυστικά παιχνίδια, σε πραγματικότητες παράλληλες με τη δική μας.
Όλγα Ράουν, Οι υπάλληλοι (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Ίκαρος)
Μυθιστόρημα που τράβηξε την προσοχή της επιτροπής του Διεθνούς Μπούκερ (και όχι μόνο) και έφτασε ως τη βραχεία λίστα για το βραβείο το 2021. Η πλοκή διαδραματίζεται σε ένα διαστημόπλοιο στο οποίο επιβαίνουν και εργάζονται άνθρωποι αλλά και ρομπότ. Καθώς γυρνάμε σελίδα, τα όρια μεταξύ των δυο αυτών κατηγοριών υπαλλήλων γίνονται όλο πιο δυσδιάκριτα.
«Στην ελλειπτική και αινιγματική φόρμα της Ράουν, τα όρια ανάμεσα σε ανθρωποειδή και ανθρώπους, εξωγήινα και γήινα πλάσματα είναι δυσδιάκριτα. Παρακολουθώντας τα υποκείμενα παράλληλα με τα αντικείμενα, οι ορισμοί του ανθρώπου διευρύνονται και οι έννοιες της φροντίδας, της αναπαραγωγής, της μητρότητας έρχονται στο φως στρεβλωμένες» σημειώνει η Φανή Χατζή σε βιβλιοκρισία της στην Book Press.
Ρενέ Μπαρζαβέλ, Οι εραστές του πάγου (μτφρ. Χαρά Σκιαδέλλη, εκδ. Στερέωμα)
Συνήθως τα μυστικά της αρχαιότητας κρύβονται κάτω από το χώμα και την άμμο, όμως στο μυθιστόρημα του Ρενέ Μπαρζαβέλ, του πατέρα της γαλλικής επιστημονικής φαντασίας, αποκαλύπτεται πως ο πάγος της Αρκτικής σκεπάζει τα απομεινάρια ενός αρχαίου πολιτισμού, που υπήρξε πριν από 900.000 χρόνια.
Μια επιζώσα ξυπνά από τη «χειμερία νάρκη» της και αφηγείται την ιστορία ενός κρυφού παρελθόντος… Το μυθιστόρημα του Μπαρζαβέλ καθρεφτίζει έντονα την εποχή στην οποία γράφτηκε, δηλαδή το τέλος της δεκαετίας του ‘60 στη Γαλλία, κατά την οποία τα αντιπολεμικά κινήματα και η σεξουαλική απελευθέρωση κέρδιζαν όλο περισσότερο έδαφος.
Άρθουρ Κλαρκ, Ραντεβού με τον Ράμα (μτφρ. Βασίλης Αθανασιάδης, εκδ. Anubis)
Το ευρύ αναγνωστικό κοινό ίσως θυμάται περισσότερο τον Άρθουρ Κλαρκ για το μυθιστόρημά του Η οδύσσεια του διαστήματος, που ενέπνευσε τη θρυλική, ομότιτλη κινηματογραφική διασκευή του Στάνλεϊ Κούμπρικ, μια από τις πιο επιδραστικές ταινίες όλων των εποχών.
Το μυθιστόρημα Ραντεβού με τον Ράμα είναι ακόμα ένα από τα σημαντικά έργα του συγγραφέα. Σε αυτό, η ανθρωπότητα ανιχνεύει ένα μυστηριώδες εξωγήινο σκάφος το οποίο σύντομα βαφτίζεται «Ράμα», από τον θεό του ινδουιστικού πανθέου, μια και οι αστρονόμοι έχουν προ πολλού εξαντλήσει «τα διαθέσιμα ονόματα από την Ελληνική και τη Ρωμαϊκή μυθολογία».
Πτήσεις κοντά στον ήλιο, αστεροειδείς, υβριδικά πλάσματα που είναι εν μέρει ρομπότ: διαβάζοντας παίρνουμε μια καλή γεύση μιας βίντατζ εκδοχής της επιστημονικής φαντασίας, που διαμόρφωσε τη σύγχρονη μαζική κουλτούρα.
Ελένη Στελλάτου, Καιρός των κρυστάλλων (εκδ. Πόλις)
Το δεύτερο βιβλίο της Ελένης Στελλάτου εκτυλίσσεται στο παρελθόν, στον 20ό αιώνα, μα φέρει τα χαρακτηριστικά της δυστοπικής λογοτεχνίας. Πιθανώς επηρεασμένο από την πανδημία του Covid-19, το μυθιστόρημα περιγράφει μια κοινότητα που προσβάλλεται από έναν επικίνδυνο ιό, ο οποίος μετατρέπει το ανθρώπινο σώμα σε εύθραυστη, πολύ εύθραυστη, πορσελάνη.
«Στον Καιρό των κρυστάλλων ο στοχασμός αποκαλύπτει διαχρονικά τις κοινωνικές ρωγμές που προκαλούνται από τις συγκρούσεις μεταξύ ατομικού συμφέροντος και συλλογικής ευημερίας. Η ευθραυστότητα του σώματος, των κοινωνικών δεσμών, των αξιών και των θεσμών, όταν οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με ακραίες συνθήκες που απειλούν τη ζωή τους, αναδεικνύει την αστάθεια της ανθρώπινης κατάστασης» γράφει η Αγγελική Σπηλιοπούλου στην κριτική της στην bookpress.gr.
Ούρσουλα Λε Γκεν, Μαλαφρένα (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ-Λαϊνά, εκδ. Αίολος)
Η Ούρσουλα Λε Γκεν είναι ευρέως γνωστή για τα μυθιστορήματά της που ανήκουν στο είδος της επιστημονικής φαντασίας, έργα με πολιτικό πρόσημο και οικολογικές θεματικές.
Το Μαλαφρένα θα το εντάσσαμε στο είδος της «εναλλακτικής ιστορίας», καθώς σε αυτό δεν συναντάμε πολλά στοιχεία από το είδος του φανταστικού, με εξαίρεση το σκηνικό στο οποίο εκτυλίσσεται η δράση του, το υποθετικό κράτος της Ορσίνια, το οποίο κυβερνάται από τις δυνάμεις του αυταρχισμού.
Στην πρώτη κιόλας σελίδα ο νεαρός πρωταγωνιστής αψηφά τις επιθυμίες του πατέρα του και φεύγει από τη μικρή πόλη στην οποία ζει για να ταξιδέψει ως την πρωτεύουσα, όπου ελπίζει πως θα συμμετάσχει στις πολιτικές εξελίξεις που προμηνύουν μια επανάσταση.
Όλα τα χαρακτηριστικά της ώριμης περιόδου της Λε Γκεν ανιχνεύονται σε τούτο το μυθιστόρημα.
Ρ. Φ. Κουάνγκ, Βαβέλ – Μια απόκρυφη ιστορία (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη)
Η επιστήμη δεν είναι ουδέτερη, όπως άλλωστε και η χρήση της γλώσσας. Αυτό θυμόμαστε διαβάζοντας το μυθιστόρημα της Ρ. Φ. Κουάνγκ, που εκτυλίσσεται σε μια εναλλακτική εκδοχή της Αγγλίας του 19ου αιώνα, με το σύστημα της αποικιοκρατίας να παραμένει σε ισχύ.
Ο πρωταγωνιστής, ο νεαρός Ρόμπιν Σουίφτ από την Κίνα, πρόκειται να σπουδάσει στο Βασιλικό Ινστιτούτο Μετάφρασης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Εκεί αναπτύσσεται μια ιδιαίτερη τέχνη, η «αργυροτεχνική», που επιτρέπει την απόδοση του νοήματος που χάνεται κατά τη διαδικασία της μετάφρασης, μέσω κάποιων μαγικών ράβδων αργύρου. Θα περίμενε κανείς αυτό το πεδίο να συνεισφέρει στη βελτίωση της ανθρώπινης επικοινωνίας προς όφελος των ίδιων των ανθρώπων – εντέλει, όμως, καταλήγει απλώς να ενδυναμώνει την πλευρά των αποικιοκρατικών δυνάμεων.
Χρησιμοποιώντας στοιχεία από τον χώρο του φανταστικού, το μυθιστόρημα της Ρ. Φ. Κουάνγκ μιλά για τον υπαρκτό ιμπεριαλισμό, τη βία και τη δύναμη των λέξεων.
Κλερ Νορθ, Η αίθουσα του παιχνιδιού (μτφρ. Ειρήνη Οικονόμου, εκδ. Πόλις)
Πόσα ακόμη βιβλία συνδέουν την εξουσία, τη δύναμη και το κέρδος με τα τυχερά παιχνίδια, τα στοιχήματα, το ρίσκο, τον τζόγο; Κι όμως, το βιβλίο της Κλερ Νορθ, στην ουσία μια συλλογή από τρεις νουβέλες με κοινούς ήρωες, ξεχωρίζει χάρη στο ατμοσφαιρικό σκηνικό και την ανατρεπτική πλοκή του.
Ο αναγνώστης μπαίνει στον κόσμο του βιβλίου ακολουθώντας την αρχική ηρωίδα, τη Θήνη, μια γυναίκα που ζει στη Βενετία του 17ου αιώνα και εισέρχεται στη μυστηριώδη «Αίθουσα του παιχνιδιού» όταν ο φριχτός σύζυγός της χάνει εκεί όλη την περιουσία τους. Η Θήνη κερδίζει συνεχώς, στα χαρτιά, στη ρουλέτα, στο σκάκι, ώσπου καλείται να συμμετάσχει σε ένα καθαρά πολιτικό παιχνίδι, με πραγματικούς ανθρώπους για πιόνια.
