Για το βιβλίο του Robert Service «Trotsky, μια βιογραφία».
Της Σώτης Τριανταφύλλου
Έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά δύο από τα βιβλία του Robert Service: «Σύντροφοι: η παγκόσμια ιστορία του κομμουνισμού» (εκδ. Ψυχογιός) και «Λένιν, μια βιογραφία» (εκδ. Κούριερ Εκδοτική) – δεν ξέρω αν πρόκειται να μεταφραστεί κι αυτή η βιογραφία του Τρότσκι, που κυκλοφόρησε στα αγγλικά το 2009. Τη διάβασα, όχι μόνο επειδή διαβάζω βιογραφίες επαναστατών, αλλά κι επειδή αυτόν τον καιρό αναρωτιέμαι σαν χαζή: «Τι θα έκανε ο Τρότσκι στη σημερινή συγκυρία;»
Η βιογραφία του Service συνθέτει, αφηγείται και κρίνει μια ιστορική προσωπικότητα που ήταν επίσης ένας άνθρωπος.
Αμφιβάλλω ότι θα έκανε αυτά που πιστεύουν οι τροτσκιστές. Αλλά ποτέ δεν ξέρεις. Οι άνθρωποι μάς εκπλήσσουν μέσα στην ίδια τους την προβλεψιμότητα. Διαβάζω λοιπόν στο site της Τέταρτης Διεθνούς ότι η βιογραφία του Service είναι μια καινούργια επίθεση εναντίον του Τρότσκι: μα όχι, σύντροφοι, ηρεμήστε! Απλώς ο Robert Service δεν είναι τροτσκιστής· είναι ιστορικός: δεν επιχείρησε να γράψει μια αγιογραφία – ούτε υπάρχει ιστορικό αντικείμενο που να μπορεί να αποτελέσει υλικό αγιογραφίας. Με αγιογραφίες ασχολούνται οι θρησκευόμενοι.
Δεν είμαι σίγουρη αν το βιβλίο του Robert Service κομίζει κάτι καινούργιο για τον Τρότσκι, ή αν το “Vie et mort de Léon Trotsky” του Victor Serge κάλυπτε το θέμα και μάλιστα με τρόπο που άρεσε στους τροτσκιστές.[1] Παρότι ο Victor Serge ήταν επαναστάτης (με τον τρόπο του) κι ο Robert Service δεν είναι, η ζωή του Τρότσκι είναι μία και μοναδική, τα γεγονότα παραμένουν συγκεκριμένα, η υποκειμενικότητα έχει όρια. Πράγματι υπάρχουν πολλές «σχολές» βιογραφίας, όπως υπάρχουν πολλοί τρόποι ανάγνωσης: οι τροτσκιστές του wswb.org σκοντάφτουν στους επιμέρους χαρακτηρισμούς του Service -σε επίθετα όπως «αλαζονικός» ή «εγωκεντρικός»- και σε επιρρήματα όπως «άνω-κάτω»... «Η προσωπική του ζωή ήταν άνω-κάτω», γράφει ο Service, με κάποια συμπάθεια, οι Aμερικανοί τροτσκιστές εκνευρίζονται και μου έρχεται να βάλω τα γέλια. Για τους τροτσκιστές τίποτα γύρω από τον Τρότσκι δεν είναι «άνω-κάτω», όλα είναι τέλεια, θεϊκά, βαρετά μέχρι θανάτου.
Δεν μπορώ να κρίνω αν υπάρχουν ιστορικά λάθη σ’ αυτή τη βιογραφία. Σε όλα τα ιστορικά βιβλία υπάρχουν λάθη, ανακρίβειες, παραλείψεις: η ιστοριογραφία αντανακλά όλα τα μας τα μειονεκτήματα – καθώς και τη θαυμαστή μας ικανότητα να συνθέτουμε, να αφηγούμαστε και να κρίνουμε. Η βιογραφία του Service συνθέτει, αφηγείται και κρίνει μια ιστορική προσωπικότητα που ήταν επίσης ένας άνθρωπος.
* Η ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ είναι συγγραφέας, ιστορικός και μεταφράστρια.
[1] Ο Tony Cliff, επαναστάτης στρατιωτικού τύπου που θα μπορούσε, υπό διαφορετικές συνθήκες, να ενταχθεί στο ήθος του σταλινισμού, έχει γράψει, μεταξύ άλλων, αποσπασματικές βιογραφίες του Τρότσκι – με ιδεολογικό, όχι ιστοριογραφικό/επιστημονικό ισχυρισμό. Τα βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Μαρξιστικό βιβλιοπωλείο».
