«Νέκυια»: Ένα μουσικό ταξίδι στον Άδη, μέσα από τη μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη

Μια μουσική εκδοχή της Νέκυιας, της λ' ραψωδίας της «Οδύσσειας» σε μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη, για λίγες παραστάσεις στο Μέγαρο Μουσικής, σε σκηνοθεσία και σύλληψη της Φένιας Παπαδόδημα. © Νίκος Παγωνάκης

Επιμέλεια: Book Press

Μια μουσική εκδοχή της Νέκυιας, της λ' ραψωδίας της Οδύσσειας σε μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη, ανεβαίνει για λίγες παραστάσεις από τις 12 Οκτωβρίου στο Μέγαρο Μουσικής, σε σκηνοθεσία και σύλληψη της Φένιας Παπαδόδημα.

Δύο ηθοποιοί, μουσικοί, τραγουδιστές και ένας μουσικός, διασχίζουν τις στροφές του ομηρικού κειμένου με μοναδικό τους σύντροφο ένα αρχαίο όργανο, το αφρικανικό νγκόνι (N'goni), ένα είδος άρπας να δημιουργεί τον ρυθμό, το νόημα και τις σιωπές του νοήματος, όπου οι συνειδήσεις των ακροατών συναντιούνται και γίνονται ένα, υπερβαίνοντας κάθε διαφορά που τις χωρίζει.

Η παράσταση αντλεί από την αρχαία ελληνική παράδοση που τοποθετεί τον ραψωδό στο κέντρο του συλλογικού ασυνείδητου, αλλά και από αντίστοιχες αφηγηματικές παραδόσεις άλλων αρχαίων πολιτισμών, που παραμένουν ζωντανές μέχρι σήμερα

Η Νέκυια, το πιο κομβικό σημείο της Οδύσσειας, επιφυλάσσει στον ήρωα την πιο δύσκολη δοκιμασία που μπορεί να περάσει ένας άνθρωπος. Ο Οδυσσέας, «δισθανής», δύο φορές αποθαμένος, διασχίζει τον κόσμο των νεκρών και επιστρέφει μεταμορφωμένος, έτοιμος να αναμετρηθεί με το πεπρωμένο του. Η κατάβαση στον Άδη γίνεται πράξη αυτογνωσίας και αναγέννησης, όπου συνυπάρχουν το πένθος, το δράμα, η ανάταση και η κάθαρση.

Η Φένια Παπαδόδημα και ο Μανώλης Αφολάνιο φέρνουν το κείμενο στο τώρα, μέσα από την δική τους ξεχωριστή ταυτότητα, ενώ μεταμορφώνονται στους ομηρικούς ήρωες, περνώντας διαδοχικά από το θέατρο της αμεσότητας, στο ιερό θέατρο, στο μουσικό θέατρο, κάνοντας τον θεατή συμμέτοχο.

Μαζί με τον Γιώργο Παλαμιώτη, που διαμορφώνει με τον τρόπο του το ηχητικό και μουσικό περιβάλλον, οι δύο ηθοποιοί εξερευνούν διαφορετικές τεχνικές μουσικής και ρυθμικής αφήγησης, δοκιμάζουν την αντήχηση του αρχαίου κειμένου, όπως χτυπάει κανείς ένα μέταλλο, στον αόρατο χώρο πίσω από τις λέξεις, ζωντανές ηχητικές οντότητες που γεννούν έντονους, ακατάληπτους νοητούς χώρους συγκίνησης και συναντούν το απρόσμενο χιούμορ που κρύβουν οι στροφές του Ομήρου.

Η Φένια Παπαδόδημα επιστρέφει ξανά στην Νέκυια, αναζητώντας μία άχρονη και ουσιαστική προσέγγιση των αρχαίων μύθων μέσα από ένα θέατρο που ισορροπεί ανάμεσα στο ιερό, στην αμεσότητα, ακόμη και στη φάρσα.

Η παράσταση αντλεί από την αρχαία ελληνική παράδοση που τοποθετεί τον ραψωδό στο κέντρο του συλλογικού ασυνείδητου, αλλά και από αντίστοιχες αφηγηματικές παραδόσεις άλλων αρχαίων πολιτισμών, που παραμένουν ζωντανές μέχρι σήμερα, όπως οι μουσικές αφηγήσεις των Γκριό (Griots), ένα είδος ραψωδών της υποσαχάριας αφρικής, που ενέπνευσαν τη Φένια Παπαδόδημα να χρησιμοποιήσει το γκόνι, την αφρικάνικη άρπα, σαν κύρια μουσική συνοδεία της αφήγησης.

Στις παραστάσεις στο θέατρο Σημείο, η Φένια Παπαδόδημα και ο Γιώργος Παλαμιώτης υπογράφουν την πρωτότυπη μουσική, τα τραγούδια και οι στίχοι είναι της Φένιας Παπαδόδημα.

Η Φένια Παπαδόδημα επιστρέφει ξανά στην Νέκυια, αναζητώντας μία άχρονη και ουσιαστική προσέγγιση των αρχαίων μύθων μέσα από ένα θέατρο που ισορροπεί ανάμεσα στο ιερό, στην αμεσότητα, ακόμη και στη φάρσα. Το θέατρο που λέει μια ιστορία με χίλιους ευφάνταστους και ζωντανούς τρόπους. Όπως οι Αφρικανοί Ραψωδοί-Γκριό που συνδέουν το παρόν με το παρελθόν, τους ζωντανούς με τους πεθαμένους, το ορατό με το αόρατο. Έτσι που ο ακροατής τους γίνεται κρίκος μιας αλυσίδας συμβάντων, δράσεων, φωνών, σωμάτων που χάνονταν στο ποτάμι του χρόνου.

Σκηνοθετικό σημείωμα

«Όπως κάποιος κρατιέται από τα τοιχώματα μιας ακυβέρνητης βάρκας στη ροή του ποταμού, εγώ κρατήθηκα από τις χορδές της αφρικανικής άρπας, της οποίας οι συνηχήσεις μου φάνηκαν ιδανικές για να κρατήσουν πάνω τους, τις λέξεις του ομηρικού κειμένου, από την πρώτη φορά που άκουσα τον αρχαίο ήχο τους, πολλά χρόνια πριν, στο Παρίσι.

»Αρχικά χωρίς καν να ξέρω ακόμη να παίζω, αφηγήθηκα το κείμενο με τη συνοδεία αυτής της άρπας και βρέθηκα στο κέντρο μίας διαρκώς μεταβαλλόμενης μουσικής αφήγησης που βαθύτερο στόχο είχε από την αρχή, την άμεση επικοινωνία με τον ακροατή. Ο τρόπος που αυτή η άρπα έκανε το κείμενο να ηχεί μου φάνηκε αμέσως πολύ σωστός γιατί άνοιγε μία απρόσμενη δίοδο στον ψυχισμό του κοινού, δημιουργώντας μία σπάνια ποιότητα συνύπαρξης με τον ακροατή. Λες κι αυτή η μουσική με την ελαφρότητα της, γεννούσε τις κατάλληλες σιωπές όπου οι συνειδήσεις συναντιούνται και γίνονται ένα, υπερβαίνοντας κάθε διαφορά που τις χαρακτηρίζει».

Λίγα λόγια για τη Φένια Παπαδόδημα

Η Φένια Παπαδόδημα είναι ηθοποιός , τραγουδίστρια, συνθέτης και σκηνοθέτης του σινεμά.

Έχει σπουδάσει θέατρο στο Conservatoire, C.N.S.A.D (Ανώτατη Εθνική Δραματική Σχολή της Γαλλίας), στο Παρίσι, όπου έχει συνεργαστεί ως ηθοποιός με σημαντικούς σκηνοθέτες του γαλλικού θεάτρου: Mathias Langhoff, Philippe Adrien, Alain Olivier, Patrick Sommier, Jean Francois Perret, Michel Deutch (Théâtre de l' Odéon, Théâtre de Gennevilliers, Théatre Bobigny, Théâtre National de Strasbourg, Festival d' Avignon, Théâtre de la Tempêt). Έχει σκηνοθετήσει πέντε μικρού μήκους ταινίες που βραβεύτηκαν σε διεθνή φεστιβάλ: Angers, Créteil, Tampere, Cannes, Oberhausen, Δράμα, Θεσσαλονίκη.

Στην Ελλάδα παίζει στο θέατρο και σε ταινίες (βραβείο Shooting Stars, Βερολίνο 2000). Έχουν κυκλοφορήσει τρία άλμπουμ της: "Eleusis tales of the holy", "Photini's Delos" και «Άστρον πεσμένον».

Τα τελευταία χρόνια, ολοκληρώνοντας τις σπουδές της στη Βυζαντινή μουσική, ερμηνεύει και ηχογραφεί βυζαντινούς ύμνους. Παράλληλα έχει σκηνοθετήσει το ντοκιμαντέρ «Το καταφύγιο στην Ομόνοια», μία παραγωγή του Ε.Κ.Κ. και της ΕΡΤ που συμμετείχε στο διεθνές τμήμα του φεστιβάλ Θεσ/νίκης και στο διαγωνιστικό τμήμα των διεθνών φεστιβάλ του Σίντνεϊ, του Μπουένος Άιρες, της Βουδαπέστης και του Λονδίνου (First time filmmaker). Γράφει μουσική και τραγούδια για το μουσικό θέατρο αντλώντας έμπνευση από τα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και από την Οδύσσεια του Ομήρου. Έχει παρουσιάσει μία μουσική εκδοχή της Νέκυιας, της λ' ραψωδίας της Οδύσσειας, «Όταν σε λίγο κατεβήκαμε στη θάλασσα» στο φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και στο Θέατρο Τέχνης, τον «Ξεπεσμένο Δερβίση» στην Εναλλακτική Λυρική Σκηνή και στο Θέατρο Μπέλλος, το «Άνθος του γιαλού» στο Ίδρυμα Κακογιάννης, την μουσική παράσταση «Η Ελλάδα μέσα από τα μάτια του Ζακ Λακαρριέρ» στο Εθνικό θέατρο.

Σε συνεργασία με τον Γιώργο Κόρδη στην ψηφιακή ζωγραφική και μία σύνθεση μοναδικών μουσικών που προέρχονται από διαφορετικές σκηνές και παραδόσεις, έχει ανεβάσει τις μουσικές παραστάσεις «Έξοδος», «Ίσως και να 'μαστε αδέρφια τελικά» και «Νυκλιάνοι», που παίζονται σε αρχαιολογικούς χώρους στα πλαίσια του προγράμματος «'Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός». Διαμορφώνει έναν προσωπικό μουσικό τρόπο αφήγησης και σκηνικής δράσης, όπου η μουσική οδηγεί τη δραματουργία.

Συντελεστές

Σύλληψη /Δραματουργία / Σκηνοθεσία: Φένια Παπαδόδημα
Πρωτότυπη μουσική: Φένια Παπαδόδημα – Γιώργος Παλαμιώτης
Κινησιολογία: Μαρίζα Τσίγκα
Κοστούμια: Κωνσταντίνος Κασπίρης
Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου
Βοηθός σκηνοθέτιδας: Αιμιλία Παπαχριστοφίλου
Υπεύθυνος σκηνής: Κωνσταντίνα Μακρή
Φωτογραφίες: Νίκος Παγωνάκης
Γραφείο Τύπου & Επικοινωνία: Ευαγγελία Σκρομπόλα
Social Media: Renegade
Παραγωγή: Μarina
Επί σκηνής: Φένια Παπαδόδημα, Μανόλης Αφολάνιο (Yinka), Γιώργος Παλαμιώτης