Λογοτεχνία, κλασικές σπουδές, αλγόριθμοι: Τρία νέα βιβλία από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

Ένα σπουδαίο μυθιστόρημα της Γενιάς του '30 και δύο επιστημονικές μελέτες που φέρνουν τις κλασικές σπουδές κοντά με τη γνωσιακή έρευνα και τη γεωλογία με τους αλγορίθμους. Τρία βιβλία από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης που μόλις κυκλοφόρησαν.

Κοσμάς Πολίτης, Στου Χατζηφράγκου

Σμύρνη 1902. Στη φτωχογειτονιά του Χατζηφράγκου ζουν ο εντεκάχρονος Αρίστος, ο δεκατριάχρονος Σταυράκης, ο Γιακουμής και η παρέα τους, κι ακόμη ο δεκαεφτάχρονος Παντελής, η εβραϊκή οικογένεια Σιμωνά και ο παπα-Νικόλας. Τα παιδιά ανακαλύπτουν τον έρωτα και τον θάνατο, και η ζωή τους αλλάζει χωρίς επιστροφή. Ο Παντελής ερωτεύεται την κυρία Σιμωνά, ενώ ο παπα-Νικόλας αμφιβάλλει για όσα του ζητά ο ιερατικός του ρόλος. Οι τύχες όλων των ηρώων συνδέονται, όταν ο Αρίστος εξαφανίζεται.

Αθήνα 1962. Ο Γιακουμής, πρόσφυγας και ηλικιωμένος πια, διστάζει να θυμηθεί το παρελθόν, αλλά τελικά αφηγείται τη νύχτα της μεγάλης φωτιάς, όταν έχασε τα πάντα.

Στο μυθιστόρημα του Κοσμά Πολίτη πρωταγωνιστής είναι η Σμύρνη των αρχών του 20ού αιώνα. Ρωμιοί, Εβραίοι, Τούρκοι, Ευρωπαίοι συνυπάρχουν σχετικά ειρηνικά, ενώ υποβόσκουν οι εντάσεις που είκοσι χρόνια αργότερα θα οδηγήσουν στην Καταστροφή. Στο μέσο του μυθιστορήματος η αφήγηση του Γιακουμή ενώνει τις ατομικές τραγωδίες με τη συλλογική.

Στη μελέτη της Μαρίας Νικολοπούλου εξετάζονται οι ρευστές ταυτότητες των χαρακτήρων του μυθιστορήματος, η ταυτότητα του πρόσφυγα, που είναι δύο φορές ξένος, και η αμφισημία της έννοιας της πατρίδας, που γίνονται το μέσο ώστε ο συγγραφέας να αμφισβητήσει την κυρίαρχη εθνική αφήγηση. Παρουσιάζεται ακόμη πώς αναπλάθεται ο αστικός χώρος της Σμύρνης, ενώ αναδεικνύεται ο καθοριστικός ρόλος του κεντρικού κεφαλαίου «Πάροδος», το οποίο φωτίζει με τραγική ειρωνεία ολόκληρο το κείμενο. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στη σύνδεση του μυθιστορήματος με την επέτειο των σαράντα χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1962, στον τρόπο δηλαδή με τον οποίο ο Κοσμάς Πολίτης επιχείρησε να παρέμβει στη διαμόρφωση της συλλογικής μνήμης.

Άννα Α. Νοβοχάτκο, Από τα αρχαία κείμενα στη μελέτη του νου – Κλασικές σπουδές και γνωσιακή έρευνα (μτφρ. Νικόλας Ρουμπέκας, Ολυμπία Παναγιωτίδου)

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου οι αναγνώστες θα αποκτήσουν μια γενική εικόνα των σημαντικότερων προσεγγίσεων και ερευνητικών προτάσεων που έχουν γεννηθεί από τη συνεργασία μεταξύ των κλασικών και των γνωσιακών σπουδών κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Σκοπός είναι η αποτίμηση του έργου διαφόρων κλάδων των κλασικών σπουδών, όπως η λογοτεχνική κριτική και η ποιητική, η γλωσσολογία, η αρχαία ιστορία και η αρχαιολογία.

Στις σελίδες του εξετάζονται τέσσερις κύριοι ερευνητικοί τομείς και θεματολογίες. Το πρώτο κεφάλαιο εστιάζει στις πρόσφατες μελέτες για τη «γνωσιακή» υλικότητα και την υλική ενεργό δράση σε σχέση με τον ανθρώπινο νου. Το δεύτερο κεφάλαιο μελετά την επονομαζόμενη «στροφή στον χώρο», τις γνωσιακές λειτουργίες και την αντίληψη του χώρου και του τόπου κατά την αρχαιότητα. Το τρίτο κεφάλαιο ερευνά την ανθρώπινη φαντασία και την ικανότητά μας να παρατηρούμε, καθώς και τις γνωσιακές προσεγγίσεις στην αίσθηση της όρασης. Το τέταρτο κεφάλαιο στρέφει την προσοχή στην ανθρώπινη εμπειρία, την εμπειρικότητα και την «αισθητηριακή στροφή» όπως έχει εφαρμοστεί στις αρχαίες πηγές, περιλαμβάνοντας μια συνέντευξη με τον Ομότιμο Καθηγητή Θρησκειολογίας του Α.Π.Θ. Παναγιώτη Παχή.

Τέλος, το πέμπτο κεφάλαιο προσφέρει μια διαφορετική πρόταση, συνιστώντας ένα καινοτόμο μέσο έρευνας, αφού αποτελείται από συνεντεύξεις με τρεις πρωτοπόρους στη μελέτη των συναισθημάτων κατά την αρχαιότητα: τον David Konstan, τον Άγγελο Χανιώτη και τον Douglas Cairns. Ο καθένας τους ξεχωριστά έχει με πολλαπλούς τρόπους, είτε άμεσα είτε έμμεσα, επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την αλληλεπίδραση και τον διάλογο μεταξύ των κλασικών σπουδών και των γνωσιακών προσεγγίσεων κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Προσφέρεται, λοιπόν, ένας απολογισμός αυτού του ταχέως αναπτυσσόμενου πεδίου έρευνας, το οποίο βρίσκεται σε πλήρη άνθηση σήμερα.

Richard W. Allmendinger, Nestor Cardozo, Donald M. Fisher, Αλγόριθμοι στην τεκτονική γεωλογία (μτφρ. Ανδρομάχη Σπανού)

Αν και η σύγχρονη ανάλυση γεωλογικών δομών γίνεται ολοένα και περισσότερο ποσοτική, ωστόσο κατά τη διδασκαλία, καθώς και στα πανεπιστημιακά συγγράμματα, χρησιμοποιούνται παραδοσιακά γραφικές μέθοδοι. Αυτό το καινοτόμο εργαστηριακό βιβλίο παρέχει μια ενοποιημένη μεθοδολογία για την επίλυση προβλημάτων τεκτονικής γεωλογίας με χρήση γραμμικής άλγεβρας και αριθμητικών υπολογισμών. Με την προϋπόθεση περιορισμένης γνώσης μαθηματικών, το βιβλίο ξεκινά από τα βασικά, παρουσιάζοντας το θεμελιώδες μαθηματικό υπόβαθρο, και καταδεικνύο­ντας την εφαρμογή της γεωμετρίας και της κινηματικής στις επιστήμες της Γης χωρίς να απαιτεί από τους φοιτητές να παρακολουθήσουν κάποιο συμπληρωματικό μάθημα μαθηματικών.

Με αφετηρία κλασικά προβλήματα προσανατολισμού που μπορούν να γίνουν εύκολα κατανοητά, οι συγγραφείς προχωρούν σε πιο θεμελιώδη θέματα τάσης, τροπής και διάδοσης σφαλμάτων. Παρουσιάζουν μια εισαγωγή σε μεθόδους γραμμικής άλγεβρας ως το θεμέλιο για την κατανόηση διανυσμάτων και τανυστών. Υπογραμμίζουν τη σχέση αυτών των θεμάτων με ύλη που οι φοιτητές έχουν ήδη διδαχθεί ώστε να τους δοθεί η δυνατότητα να αναπτύξουν μια διαισθητική κατανόηση των υποκείμενων μαθηματικών πριν έρθουν σε επαφή με πιο προχωρημένες έννοιες. Όλοι οι αλγόριθμοι παρουσιά­ζονται πλήρως μέσω μιας ολοκληρωμένης διαδικτυακής συλλογής συναρτήσεων του Matlab®, οι οποίες βασίζονται σε και ενσωματώνουν προηγούμενες συναρτήσεις και επιτρέπουν στους χρήστες να τροποποιήσουν τον κώδικα για να επιλύσουν το δικό τους πρόβλημα τεκτονικής γεωλογίας.

Με 20 λεπτομερή παραδείγματα και περισσότερες από 60 ασκήσεις, το εγχειρίδιο αυτό είναι ο ιδανικός εργαστηριακός οδηγός για τελειόφοιτους προπτυχιακούς φοιτητές ή για φοιτητές που ξεκινούν τις μεταπτυχιακές σπουδές τους. Αποτελεί επίσης ένα πολύτιμο βιβλίο αναφοράς για επαγγελματίες τεκτονικούς γεωλόγους καθώς παρέχει μια νέα ματιά για υπολογισμούς.