Η έκθεση φωτογραφίας «Ανδρίων έργα και ημέρες», με πλούσιο υλικό από αρχείο φτιαγμένο από τους ίδιους τους Ανδριώτες, φιλοξενείται στην Καΐρειο Βιβλιοθήκη έως και τον Σεπτέμβριο. Την έκθεση συνοδεύει το ομώνυμο βιβλίο που σχεδίασε ο Γιάννης Μαμάης. © αρχείο Ι. Στυλιανού-Κορομηλά
Επιμέλεια: Book Press
Η Καΐρειος Βιβλιοθήκη και το Διεθνές Φεστιβάλ Άνδρου παρουσιάζουν την έκθεση φωτογραφίας «Ανδρίων έργα και ημέρες», η οποία δημιουργήθηκε με υλικό από το νεοσύστατο φωτογραφικό αρχείο της Καϊρείου Βιβλιοθήκης. Το αρχείο συγκροτήθηκε στο πλαίσιο προγράμματος που πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα και με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού, με στόχο τη διάσωση και την ανάδειξη πολύτιμων τεκμηρίων από την ιστορία και την καθημερινή ζωή της Άνδρου.
Ανδριώτες από κάθε σημείο του νησιού εμπιστεύθηκαν στην Καΐρειο Βιβλιοθήκη τις οικογενειακές τους φωτογραφίες και μέσα σε λίγους μόλις μήνες συγκεντρώθηκαν περίπου 4.000 εικόνες.
Στην καρδιά του εγχειρήματος βρίσκεται η Αμαλία Τηνιακού, υπεύθυνη για τη συγκέντρωση, την ψηφιοποίηση, την καταλογογράφηση και την πρώτη επεξεργασία του υλικού. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει στον πρόλογο του βιβλίου που συνοδεύει την έκθεση ο ακαδημαϊκός, ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ και αντιπρόεδρος της Καϊρείου Βιβλιοθήκης Μιχάλης Α. Τιβέριος, οι ιδιωτικές φωτογραφικές συλλογές «με προθυμία παραχωρήθηκαν προσωρινά από τους κατόχους τους στην υπεύθυνη και ψυχή του προγράμματος Αμαλία Τηνιακού, η οποία, αφού το ψηφιοποίησε, τους το επέστρεψε».
Ένα φωτογραφικό αρχείο φτιαγμένο από τους ίδιους τους Ανδριώτες
Η ανταπόκριση των κατοίκων υπήρξε εντυπωσιακή. Ανδριώτες από κάθε σημείο του νησιού εμπιστεύθηκαν στην Καΐρειο Βιβλιοθήκη τις οικογενειακές τους φωτογραφίες και μέσα σε λίγους μόλις μήνες συγκεντρώθηκαν περίπου 4.000 εικόνες. Το υλικό ψηφιοποιήθηκε, καταλογογραφήθηκε και οργανώθηκε χρονολογικά και θεματικά. Παράλληλα, καταγράφηκαν, όπου αυτό ήταν δυνατόν, τα πρόσωπα που απεικονίζονται, ο τόπος και ο χρόνος λήψης, ο δημιουργός της φωτογραφίας, αλλά και οι μαρτυρίες και οι αφηγήσεις που τη συνόδευαν.
 |
|
Ο Δημήτρης Γαρύφαλλος με το μαντίλι της φωτιάς, DORADO Ζ. Καμπάνη, δεκαετία του 1950 [φωτ. αρχείο του ιδίου] |
Για την Αμαλία Τηνιακού, κάθε πακέτο φωτογραφιών που έφτανε στη Βιβλιοθήκη δεν αντιπροσώπευε απλώς έναν ακόμη αριθμό τεκμηρίων. Έφερνε μαζί του μνήμες, πρόσωπα και δεσμούς που παρέμειναν ανεξίτηλοι στο πέρασμα του χρόνου: ζωντανούς μάρτυρες μιας εποχής που δεν της αρμόζει να ξεθωριάσει.
Η έκθεση δεν αντιμετωπίζει τη φωτογραφία μόνο ως καλλιτεχνικό δημιούργημα, αλλά πρωτίστως ως αναντικατάστατη ιστορική πηγή. Μέσα από τις εικόνες αναδύονται πτυχές της κοινωνικής και αγροτικής ζωής, της εκπαίδευσης, των χειρωνακτικών και χαμένων επαγγελμάτων, της μετανάστευσης των Ανδριωτών στην Κωνσταντινούπολη, την Αίγυπτο και την Αμερική, της οικιστικής ανάπτυξης και των τοπικών εθίμων. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ναυτιλιακή ιστορία της Άνδρου, με τις φωτογραφίες των ναυτικών και των οικογενειών τους να αποτελούν έναν ιδιαίτερο φόρο τιμής στην προσφορά τους.
 |
|
Αδελφές Γιαννίση, Αλεξάνδρεια, δεκαετία του 1920 [φωτ. αρχείο Κ. Μπαφαλούκου] |
«Πίσω από μια φωτογραφία είναι δυνατόν να κρύβονται περισσότερες από μία ιστορίες, τις οποίες και καλούμαστε να αποκρυπτογραφήσουμε» γράφει ο Μιχάλης Τιβέριος. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει φωτογραφίες στις οποίες βρακοφόροι Ανδριώτες με φέσι συνυπάρχουν με άνδρες ντυμένους σύμφωνα με τον δυτικό συρμό. Στις εικόνες αυτές μπορεί κανείς να ανιχνεύσει τη σταδιακή υποχώρηση της παραδοσιακής ενδυμασίας και την επικράτηση των ευρωπαϊκών προτύπων, στην οποία συνέβαλαν και οι κοσμογυρισμένοι ναυτικοί του νησιού.
 |
|
Παρέα με όργανα, δεκαετία του 1950 [φωτ. αρχείο Β. Λουκίσας] |
Την έκθεση συνοδεύει το ομώνυμο βιβλίο Ανδρίων έργα και ημέρες. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα φροντισμένη έκδοση, με πλούσιο και πρωτότυπο φωτογραφικό υλικό, η οποία δεν περιορίζεται στον ρόλο ενός συμβατικού καταλόγου έκθεσης. Ο σχεδιασμός του Γιάννη Μαμάη αναδεικνύει τις εικόνες και τις ιστορίες τους, μετατρέποντας τον τόμο σε ένα εκδοτικό κόσμημα και σε ένα αυτοτελές τεκμήριο της ιστορικής μνήμης της Άνδρου.
Η έκθεση και το βιβλίο αποτελούν τον πρώτο καρπό ενός αρχείου που παραμένει ζωντανό και ανοιχτό στον εμπλουτισμό του. Όπως επισημαίνει ο Μιχάλης Τιβέριος, κάθε φωτογραφία διατηρεί στην οπτική μας μνήμη εικόνες ανθρώπων, τοπίων και κατασκευών «τα οποία η φυσική φθορά ή το ανθρώπινο χέρι έχει εξαφανίσει ή αλλοιώσει ανεπιστρεπτί». Η συμβολή των Ανδριωτών που παραχώρησαν το υλικό τους δεν διασώζει επομένως μόνο οικογενειακές αναμνήσεις· προσθέτει νέες ψηφίδες γνώσης στο ευρύτερο ψηφιδωτό της ιστορίας του νησιού.
Πληροφορίες έκθεσης
Εκθεσιακός χώρος Καϊρείου Βιβλιοθήκης
Οικία Μ.Ε. Κυδωνιέως, Χώρα Άνδρου
24 Ιουλίου-Σεπτέμβριος 2026
Δευτέρα έως Σάββατο: 10:30–14:00 και 18:30–21:00
