kokoromaxies kentriki

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σκληροτράχηλα όσο δεν παίρνει, απομαγευτικά σε βαθμό ανοικείωσης, ευθύβολα λες και έχει αποφασίσει εξαρχής να ρίξει τον αναγνώστη στα σχοινιά, τα διηγήματα της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο που συγκροτούν τη συλλογή Κοκορομαχία (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα) μοιάζουν με ανεξέλεγκτα πυρά εκ του συστάδην. Άγνωστη έως τώρα, η Αμπουέρο μας έρχεται από τον Ισημερινό και τούτο είναι το πρώτο της λογοτεχνικό βήμα. Ένα βήμα, όμως, αρκετά δυναμικό που δεν σε αφήνει ανεπηρέαστο. 

Θυμάμαι τη σφοδρότητα των διηγημάτων του Γκιγιέρμο Αριάγα στη συλλογή Ρετόρνο 201 (επιμ. μτφρ. Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, εκδ. Πάπυρος), στην οποία περιγράφει με ωμό τρόπο τη σκληρή ζωή των απόκληρων της οδού Ρετόρνο 201 στην Πόλη του Μεξικού. Θυμάμαι τους Οικογενειακούς δεσμούς (μτφρ. Μάριος Χατζηπροκοπίου, εκδ. Αντίποδες) της Κλαρίσε Λισπέκτορ, όπου οι στιγμές κρίσεις των ηρώων έρχονται σε κάποιες φαινομενικά ανυποψίαστες καταστάσεις, που, όμως, τους στιγματίζουν καίρια. Τώρα θα έχω να θυμάμαι και την Αμπουέρο, με την αναγκαία υποσημείωση –ωστόσο– ότι τα δικά της διηγήματα είναι αρκούντως πιο σκληρά εν συγκρίσει με εκείνα του Αριάγα ή της Λισπέκτορ.

Να είναι οι «τόποι» που επιλέγει να αναπτυχθούν οι ιστορίες της; Να είναι ο τρόπος που τις κοιτάζει, άρα και τις απλώνει στο χαρτί; Μα, δεν είναι η πρώτη φορά που βλέπουμε ιστορίες «δωματίου», των οποίων η μουσική είναι στριγκή, τεμαχισμένη και οξύηχη. Αυτό που διαφοροποιεί ενδεχομένως την Αμπουέρο είναι ότι αυτή η τραχύτητα που περιβάλει –σαν τσαλακωμένο σεντόνι– τις ιστορίες της, είναι μια αναγκαία συνθήκη. Δίχως αυτήν, ο κόσμος που φτιάχνει θα κατέρρεε. Άρα, είναι ο τρόπος που βλέπει τα πράγματα, κάτι που σου γεννάει απορίες για το τι είδους άνθρωπος είναι αυτή η άγνωστη Αμπουέρο. 

Μια κάμαρα, ένα σαλόνι, μια αποθήκη ή ένας αχυρώνας φτάνουν για να ορίσουν τον κόσμο μέσα στον οποίο θα κινηθούν οι ήρωες. Πολλές φορές, δε, αδυνατούν ακόμη και να κάνουν μια έστω αμυδρή κίνηση· εσωτερικά και εξωτερικά ακινητοποιημένοι υφίστανται σχεδόν ικετευτικά τα δεινά που έρχονται κατά πάνω τους με τη μορφή σιδερένιας γροθιάς.

Σε όλα τα διηγήματα το σκηνικό είναι φτενό· δεν χρειάζεται πολλά «υλικά» για να το δομήσει. Μια κάμαρα, ένα σαλόνι, μια αποθήκη ή ένας αχυρώνας φτάνουν για να ορίσουν τον κόσμο μέσα στον οποίο θα κινηθούν οι ήρωες. Πολλές φορές, δε, αδυνατούν ακόμη και να κάνουν μια έστω αμυδρή κίνηση· εσωτερικά και εξωτερικά ακινητοποιημένοι υφίστανται σχεδόν ικετευτικά τα δεινά που έρχονται κατά πάνω τους με τη μορφή σιδερένιας γροθιάς.

Έχουμε να κάνουμε με οικογενειακές ιστορίες; Ως επί το πλείστον, ναι, όμως τούτες οι οικογένειες πόρρω απέχουν από το να θεωρούνται ευτυχές δείγμα. Μια έκθεση ωμοτήτων μας παρουσιάζει η Αμπουέρο και μάλιστα με τρόπο ανεπεξέργαστο. Γι’ αυτό και η δριμύτητα που έρχεται και βρίσκει τον αναγνώστη είναι κρουστική, δεν αστειεύεται. 

Η Αμπουέρο μιλάει εξ ονόματος των πιο αδύνατων. Των παιδιών που ωριμάζουν πρόωρα μέσα στην αποκτήνωση της δήθεν οικογενειακής ευταξίας. Για γυναίκες που υφίστανται λογής βασανισμούς από τους μέθυσους και κυριαρχικούς άντρες τους. Για σαλούς που δεν έχουν θέση στην κοινωνία των «κανονικών». Δύσκολα θα βρει κανείς κεντρικό ήρωα που να είναι άντρας και πάνω του να μπορεί να στηριχθεί μια ιστορία. Τις περισσότερες φορές οι άντρες της οικογένειας είτε έχουν εγκαταλείψει τον οικογενειακό βίο προς άγραν άλλης γυναίκας είτε έχουν την όψη απειλητικής σκιάς που πρόκειται να εισβάλει στο σπίτι και να το μακελέψει. Αρκετές φορές –απλώς– δεν χωρούν μέσα στις ιστορίες. Τα επίχειρα, όμως, των πράξεών τους είναι εμφανή.

Η κυριαρχία του ενός πάνω στον άλλον ακολουθεί το νόμο της ζούγκλας: ο ισχυρότερος επιβάλλει τη δύναμή του στον πιο αδύναμο της οικογένειας. Ο άντρας στη γυναίκα, η γυναίκα στα παιδιά της, τα πιο δυνατά παιδιά στα πιο καχεκτικά. 

Ampuero 02

Η Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο γεννήθηκε το 1976 στο Εκουαδόρ [Ισημερινός] και είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Μέχρι σήμερα έχει γράψει 3 βιβλία, ενώ άρθρα της έχουν φιλοξενήσει πολλές εφημερίδες και σάιτ. Και τα 3 βιβλία της έχουν λάβει βραβεία σε ισπανόφωνες χώρες και έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, ιταλικά, πορτογαλικά και τώρα και στα ελληνικά. Η Αμπουέρο ζει στην Ισπανία και το Μεξικό.

Ο τίτλος της συλλογής είναι δάνειο από την υπόθεση του πρώτου διηγήματος Δημοπρασία όπου ένα κορίτσι είναι δέσμιο μιας παράνομης ομάδας εκβιαστών και εμπόρων λευκής σαρκός, οι οποίοι στήνουν δημοπρασίες πουλώντας ανθρώπους. Αυτό το κορίτσι κάπου ακούει κόκορες στην περιοχή και θυμάται τον πατέρα της που έστηνε παράνομες κοκορομαχίες. Ναι, μ’ αυτόν τον σκληρό τρόπο ξεκινάει η συλλογή. Είναι η κεντρική θύρα που όταν την διαβείς δεν έχει γυρισμό. 

Ακολουθούν κι άλλα, ιδιαιτέρως σκληρά, διηγήματα. Έρωτες αιμομικτικοί, ανθρωποφαγικοί (σχεδόν κανιβαλιστικοί), μια σωματικότητα τραυματισμένη και χτυπημένη με άλογη βία, ένας διαρκής πνιγμός όλων των καλών συναισθημάτων, μια εσωτερική δυστοπία από την οποία οι ήρωες –αυτοί οι αναγκεμένοι ήρωες– δεν μπορούν να διαφύγουν. Αυτός είναι ο καμβάς. Καμία ωραιοποίηση, κανένα στρογγύλεμα. Σαν να βλέπεις από κοντά έναν πίνακα του Μπέικον.

Έρωτες αιμομικτικοί, ανθρωποφαγικοί (σχεδόν κανιβαλιστικοί), μια σωματικότητα τραυματισμένη και χτυπημένη με άλογη βία, ένας διαρκής πνιγμός όλων των καλών συναισθημάτων, μια εσωτερική δυστοπία από την οποία οι ήρωες –αυτοί οι αναγκεμένοι ήρωες– δεν μπορούν να διαφύγουν. Αυτός είναι ο καμβάς.

Οι ήρωες είναι οι μάρτυρες των δεινών τους που αποφασίζουν να μας τα περιγράψουν άμεσα. Γι’ αυτό και αρκετές ιστορίες είναι γραμμένες σε πρώτο πρόσωπο – δίχως, όμως, να λείπει και η εξωτερική θέαση της κατάστασης. Το διήγημα Πένθος, επί παραδείγματι, έρχεται και σε καρφώνει κατάστηθα, καθώς το διαβάζεις. Ένας αδελφός κακομεταχειρίζεται τη μία αδελφή του, την μετατρέπει σε ρυπαρό «σκεύος» ηδονής, αφού την βιάζει εξακολουθητικά, ενώ η έτερη αδελφή παρακολουθεί το δράμα ελπίζοντας κάποια στιγμή να πάρει εκδίκηση. Όντως, την παίρνει, αλλά το φάντασμα του αδελφού επιστρέφει. Ενδιαφέρον έχει το διήγημα Πάθος όπου η Αμπουέρο χρησιμοποιώντας το δεύτερο πρόσωπο απευθύνεται προς τη Μαρία Μαγδαληνή και μέσω αυτής λαμβάνουμε μια διαφορετική θέαση της σχέσης της με τον Χριστό. Μια θέαση, όμως, αμιγώς γυναικεία και ήκιστα σχετική με την όποια ιερότητα της μεταξύ τους σχέσης. 

Η συλλογή ολοκληρώνεται με ένα διήγημα-ντιμινουέντο, το Άλλη, στο οποίο ακόμη και τα ψώνια που κάνει μια γυναίκα στο σούπερ μάρκετ δηλώνουν με πικρή ειλικρίνεια τη σχέση που έχει με τον άντρα της. Ψωνίζει μόνο όσα εκείνος επιθυμεί κάνοντας ταυτόχρονα σκόντο στις ανάγκες των παιδιών της και της ίδιας. Η μόνη –μικρή, αλλά όχι ανέξοδη– επανάσταση μπρος στην αντρική καταπίεση είναι να αρνηθεί να του πάρει τις αγαπημένες του κονσέρβες σαρδέλα. Ξέροντας πολύ καλά πως αυτή την απόφαση θα την πληρώσει όταν θα επιστρέψει σπίτι. 

Οι εικόνες είναι σκληρές, δεν σε αφήνουν να ξεφύγεις. Δημιουργούν τριγύρω σου έναν κλοιό που σε παρασέρνει στα βάθη.

Ναι, καμία διέξοδος. Ακόμη κι όταν εμφανίζεται αμυδρά κάποια, αντιλαμβάνεσαι ότι έχει κατακτηθεί έπειτα από πολύ πόνο. Έτσι το «κέρδος» είναι ποτισμένο από τη συμφορά, τη μοναξιά, τον εξανδραποδισμό. Στο τέλος μόνο ως θετικό δεν το αντιλαμβάνεσαι.

Ο ρυθμός των διηγημάτων είναι κοφτός, σαν αγγίγματα λεπίδας πάνω σε τρυφερό δέρμα. Οι εικόνες είναι σκληρές, δεν σε αφήνουν να ξεφύγεις. Δημιουργούν τριγύρω σου έναν κλοιό που σε παρασέρνει στα βάθη. Όταν ξαναβγαίνεις στην επιφάνεια αντιλαμβάνεσαι πως πρέπει να πάρεις μια μεγάλη ανάσα για να συνεχίσεις την ανάγνωση. 

Η Ιφιγένεια Ντούμη υπηρετεί μεταφραστικά αυτό το ύφος που άλλοτε μοιάζει να παίρνει έμπνευση από τη Λισπέκτορ (είναι φανερό πως η Αμπουέρο την θαυμάζει) κι άλλοτε από ένα ωμό ρεαλισμό που θυμίζει τις ιστορίες που έφτιαχναν οι νατουραλιστές. Σκληρές, βουτηγμένες στις σκοτεινές περιοχές του ενστίκτου, προορισμένες να προκαλέσουν αναγνωστικούς τριγμούς. Όντως, το καταφέρνουν. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Το καινούργιο του μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.


Ampuero exΚοκορομαχία 
ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΝΑΝΤΑ ΑΜΠΟΥΕΡΟ
Μτφρ. ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΝΤΟΥΜΗ
ΣΚΑΡΙΦΗΜΑ 2021
Σελ. 168, τιμή εκδότη €14,00

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Όταν του μικρού αδελφού μου άρχισε να του ανεβαίνει ο πυρετός, τότε άρχισαν όλα. Είχα τόσες μέρες να πάω σχολείο που άρχισα να νιώθω ότι δεν είχα πάει ποτέ, ότι απ’ όταν γεννήθηκα το μόνο που έκανα ήταν να προσέχω τον μικρό. Έμενα σπίτι όσο εκείνη ήταν στη δουλειά και του έδινα ένα κουταλάκι από το ροζ σιρόπι κάθε μια ώρα και από το διάφανο σιρόπι κάθε τέσσερις ώρες.

Εκείνη μου είχε κάνει δώρο ένα ρολόι με μεγάλους αριθμούς στα γενέθλιά μου. 

Το μωρό ήταν πολύ ελαφρούλι. Ηταν σαν να κρατάω τσαλακωμένο χαρτί περιτυλίγματος στα χέρια μου. Δεν γελούσε. Σχεδόν ποτέ δεν άνοιγε τα μάτια.

Ένα βράδυ ένας από τους φίλους της μαμάς μου άνοιξε μια τρύπα στην πόρτα του μπάνιου επειδή δεν άντεχε άλλο να το ακούει να κλαίει.

— Κάντο να σκάσει, της έλεγε της μαμάς μου. Να σκάσει το σκατόπραμα. Βούλωσέ το το τέρας, πουτάνα είσαι, τέρας σου βγήκε, σκότωσέ το». 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Λάλησε ο κόκορας στο κινητό. Σηκώθηκα με ταραχή να κλείσω το ξυπνητήρι. Δεν ξέρω γιατί αλλά στο τρίτο χτύπημα νομίζω πως κυνηγάω το πετεινάρι και όλο μου ξεφεύγει. Θέλω να το πιάσω από το λαιμό και να το ταρακουνώ μέχρι να γίνει κόκκινο, όπως το λειρί του.

Του Δημήτρη Μαγριπλή

...
«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ