Πέθανε ο Λεν Ντέιτον: Ο συγγραφέας που έδωσε ταξική συνείδηση στα κατασκοπικά μυθιστορήματα

Ο Λεν Ντέιτον, μυθιστοριογράφος κατασκοπικών μυθιστορημάτων, πέθανε σε ηλικία 97 ετών. Θεωρείται ότι με τα βιβλία ανέδειξε το είδος προσδίδοντάς του κύρος χάρη στην πνευματώδη γραφή του, τα ρεαλιστικά στοιχεία και την ενστάλλαξη ταξικής συνείδησης στη λογοτεχνία της κατασκοπείας εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, τη δεκαετία του 1960. 

Γεννημένος το 1929, έγραψε το πρώτο του βιβλίο με τίτλο Απόρρητος φάκελος Ίπκρες (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Κλειδάριθμος, 2022) το 1962 το οποίο σημείωσε μεγάλη επιτυχία με εκατομμύρια πωλήσεις σε όλο τον κόσμο και το 1965 μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με πρωταγωνιστή τον Μάικλ Κέιν. 

Ακολούθησαν τα Funeral in Berlin (1966) που κυκλοφορεί στα ελληνικά ως Αποστολή στο Βερολίνο (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Κλειδάριθμος, 2024), Billion Dollar Brain (1967) και το Spy Story (1976) ενώ συνολικά έγραψε περισσότερα από τριάντα βιβλία κατά τη διάρκεια της συγγραφικής καριέρας του που διήρκησε τουλάχιστον τέσσερις δεκαετίες. 

Το έργο του συχνά συγκρίνεται με αυτό του Τζο Λε Καρέ καθώς και ο Ντέιτον συνδύαζε τη σχολαστική έρευνα με την πνευματώδη γραφή και τα καυστικά σχόλια για τις κοινωνικές τάξεις και τα εμπόδια της γραφειοκρατίας. Ο δικός του ήρωας, ο Χάρι Πάλμερ, ήταν στον αντίποδα του λαμπερού και αψεγάδιαστου Τζέιμς Μποντ που είχε εισάγει στη λογοτεχνία του είδους ο Ίαν Φλέμινγκ την ίδια περίοδο. Πολλές δεκαετίες μετά την ταινία με πρωταγωνιστή τον Μάικλ Κέιν, η ίδια ιστορία μεταφέρθηκε το 2022 στην τηλεόραση με πρωταγωνιστή τον Τζο Κόουλ.

Εικονογράφησε το πρώτο εξώφυλλο της βρετανικής έκδοση του «Στο δρόμο»

Ο Ντέιτον γεννήθηκε ως Λέοναρντ Σίριλ Ντέιτον στο Μέριλεμπον του Λονδίνου το 1929. Ο πατέρας του ήταν σοφέρ και μηχανικός και η μητέρα του μαγείρισσα σε ξενοδοχείο. Ένα περιστατικό που τον σημάδεψε ως παιδί που μεγάλωνε στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια του πολέμου ήταν η στιγμή που ο Ντέιτον είδε τη γειτόνισσά του, τη φιλοναζί κατάσκοπο Άννα Γούλκοφ, να συλλαμβάνεται. 

Με το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, αναγκάστηκε, όπως πολλά παιδιά, να διακόψει το σχολείο και σύντομα άρχισε να εργάζεται ωςυπάλληλος σιδηροδρόμων πριν υπηρετήσει στη Βασιλική Πολεμική Αεροπορία. Μετά την αποστράτευσή του, σπούδασε στη φημισμένη Σχολή Καλών Τεχνών Saint Martin's και αργότερα στο Βασιλικό Κολλέγιο Καλών Τεχνών, από όπου αποφοίτησε το 1955.

Πριν στραφεί στη λογοτεχνία, ο Ντέιτον έκανε διάφορα επαγγέλματα. Εργάστηκε ως αεροσυνοδός για την British Overseas Airways Corporation και αργότερα ως εικονογράφος στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη, παράγοντας διαφημίσεις και σχεδιάζοντας περισσότερα από 200 εξώφυλλα βιβλίων. Μεταξύ αυτών ήταν η πρώτη βρετανική έκδοση του εμβληματικού μυθιστορήματος Στο δρόμο (1957) του Τζακ Κέρουακ. 

Το ανάπτυγμα του εξωφύλλου που σχεδίασε ο Ντέιτον για την πρώτη βρετανική έκδοση του μυθιστορήματος «Στο Δρόμο» του Τζακ Κέρουακ.

Το ενδιαφέρον του για το φαγητό έγινε επίσης ένα σημαντικό κομμάτι της καριέρας του. Είχε εργαστεί ως βοηθός σεφ στο Royal Festival Hall και αργότερα ανέπτυξε αυτό που έγινε γνωστό ως «cookstrip» - ένας οδηγός μαγειρικής σε στυλ κινουμένων σχεδίων. Αυτά δημοσιεύθηκαν σε μια σειρά για την εφημερίδα Observer, συμβάλλοντας στη διάδοση της μεσογειακής κουζίνας στη Βρετανία, και ανθολογήθηκαν σε δύο βιβλία, το Action Cook Book (1965) και το Où Est Le Garlic? (1965).

Cookstrip του Ντέιτον για την εφημερίδα Observer

Ο Ντέιτον άρχισε να γράφει το βιβλίο του Απόρρητος Φάκελος Ίπκρες κατά τη διάρκεια μιας παρατεταμένης παραμονής στην περιοχή Ντορντόν της Γαλλίας το 1960. Η επιτυχία του ξεκίνησε μια παραγωγική συγγραφική καριέρα που περιελάμβανε πολλά μπεστ σέλερ μυθιστορήματα, σε πολλά από τα οποία επαναλαμβάνονταν οι ίδιοι χαρακτήρες ενώ οι ιστορίες ήταν αλληλένδετες. 

«Ο Ντέιτον επανεφηύρε το κατασκοπικό θρίλερ, φέρνοντας μια νέα αύρα αυθεντικότητας και παίζοντας με τη μορφή του»

Η μυθοπλασία του Ντέιτον συχνά επαινέθηκε για την πολύπλοκη αφηγηματική της δομή. Μάλιστα, όπως γράφει η εφημερίδα Guardian στη νεκρολογία της, όταν υπέβαλε για πρώτη φορά το χειρόγραφο του "The Ipcress File" στον Τζόναθαν Κέιπ, τον εκδότη του Ίαν Φλέμινγκ, εκείνος του πρότεινε να το απλοποιήσει. Τελικά, ο Ντέιτον το πήγε στον εκδοτικό οίκο Hodder & Stoughton από τον οποίο και εκδόθηκε.

Το έργο του ξεχώριζε στο είδος της λογοτεχνίας με κατασκόπους (spy novels) για τον ρεαλισμό του. Σε αντίθεση με τον εξωτισμό που συνδέεται με τα προγενέστερα έργα αυτής της μυθοπλασίας, τα μυθιστορήματά του έδιναν έμφαση στη γραφειοκρατία, τους θεσμικούς ανταγωνισμούς και τις ηθικές αμφισημίες του έργου των μυστικών υπηρεσιών. Συμπεριέλαβε επίσης υποσημειώσεις για τις απόκρυφες λεπτομέρειες της κατασκοπείας. «Ο Ντέιτον επανεφηύρε το κατασκοπικό θρίλερ, φέρνοντας μια νέα αύρα αυθεντικότητας και παίζοντας με τη μορφή του», έγραψε ο Τζέρεμι Ντανς στην εφημερίδα Guardian το 2009.

Στην προσωπική του ζωή, παντρεύτηκε δύο φορές, πρώτα με την εικονογράφο Σίρλεϊ Τόμσον και αργότερα με την Ιζαμπέλ ντε Ράνιτζ, με την οποία απέκτησε δύο γιους.