Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος πέθανε το Σάββατο, 30 Μαΐου 2026. Σπουδαίος πνευματικός άνθρωπος, με σημαντική συνεισφορά στον χώρο της γραμματολογίας, ήταν ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας, βιβλιογράφος. Από το μεγάλο έργο του, ξεχωρίζουν οι μελέτες του για την ποίηση του Καβάφη και του Σεφέρη.
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Βιβλιογράφος, ποιητής, άοκνος μελετητής, κριτικός λογοτεχνίας κι ένας βαθύτατα ευγενικός άνθρωπος. Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, που πέθανε σε ηλικία 87 ετών το μεσημέρι του Σαββάτου, 30 Μαϊου, υπήρξε μια σημαντική μορφή των ελληνικών γραμμάτων. Έχει τιμηθεί από το Ίδρυμα Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου του (2016) και με το Μεγάλο Βραβείο του περιοδικού Ο Αναγνώστης για το έτος 2021. Πρόσφατα, τιμήθηκε με το ειδικό βραβείο «Καβάφη» για το 2026.
Βιογραφικά
Γεννήθηκε στην Πάτρα το 1939 και σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας (ΕΚΠΑ). Εργάστηκε στην Εθνική Τράπεζα (1962-1996). Το 1970 μετεκπαιδεύτηκε επί τετράμηνο στις ΗΠΑ (First National Bank Σικάγου) για θέματα πιστωτικών καρτών και δανείων καταναλωτικής πίστης.
Κατά το διάστημα 1981-1992 ήταν υπεύθυνος του Τμήματος Εκδόσεων και Ιστορικού Αρχείου της Τράπεζας και είχε αναλάβει τη διεύθυνση και την αρχισυνταξία (1984-1996) του περιοδικού Εμείς, ο κόσμος της Εθνικής. Περάτωσε την υπηρεσία του ως διευθυντής Δημοσίων Σχέσεων (1992-1996).
Η πρώτη του παρουσία στη λογοτεχνία
Από τα νεανικά του χρόνια το ενδιαφέρον του για τη λογοτεχνία ήταν έντονο. Σε ηλικία 20 έτων, κατά τη διάρκεια των σπουδών του, θα αποσπάσει το δεύτερο βραβείο στον πρώτο πανελλήνιο και παμφοιτητικό διαγωνισμό ποίησης, που είχε προκηρύξει το περιοδικό Πανσπουδαστική, με αφορμή την επέτειο των εκατό χρόνων από τη γέννηση του Κωστή Παλαμά.
Επί πολλά χρόνια υπήρξε τακτικός συνεργάτης της εγκυκλοπαίδειας Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάννικα, στην οποία έχει συγγράψει περί τα 100 λήμματα για πρόσωπα, θέματα και περιοδικά της νεότερης και σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας.
Επί πολλά χρόνια υπήρξε τακτικός συνεργάτης της εγκυκλοπαίδειας Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάννικα, στην οποία έχει συγγράψει περί τα 100 λήμματα για πρόσωπα, θέματα και περιοδικά της νεότερης και σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας.
Ανάλογα λήμματα έχει συγγράψει στο Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό της Εκδοτικής Αθηνών, στις σειρές Η Παλαιότερη Πεζογραφία μας, Η Μεσοπολεμική Πεζογραφία και Η Μεταπολεμική Πεζογραφία των εκδόσεων Σοκόλη και στο Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας των εκδόσεων Πατάκη.
Επίσης, ήταν τακτικός συνεργάτης της αθηναϊκής εφημερίδας Τα Νέα, ως κριτικός βιβλίου και επιφυλλιδογράφος (1993-1999). Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί στα περισσότερα λογοτεχνικά και φιλολογικά περιοδικά των τελευταίων σαράντα χρόνων και έχουν μεταφραστεί αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, γερμανικά, ολλανδικά, ιταλικά, ρουμανικά και τουρκικά. Έχει συμμετάσχει σε επιστημονικά συνέδρια και συμπόσια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Υπήρξε μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και της Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού & Γενικής Παιδείας (Ιδρυτής: Σχολή Μωραΐτη). Χρημάτισε αναπληρωματικό μέλος στο Διοικητικό Συμβούλιο του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας και κατά το διάστημα 2000-2004 υπήρξε αντιπρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Έχει λάβει μέρος στην επιτροπή απονομής των κρατικών λογοτεχνικών βραβείων, καθώς και στην ανάλογη του περιοδικού Διαβάζω.
Το 1990 εκπροσώπησε την Ελλάδα στο Δουβλίνο, ως μέλος της επιτροπής απονομής του ευρωπαϊκού αριστείου λογοτεχνίας. Το 1999 προσκλήθηκε από το Πρόγραμμα Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Princeton, όπου και παρέμεινε για τρεις μήνες ως visiting fellow.
Έχει διδάξει θέματα βιβλιολογίας, βιβλιογραφίας και εκδόσεων σε σεμινάρια του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, της Ένωσης Συντακτών Θεσσαλονίκης, των Πανεπιστημίων Κρήτης, Θεσσαλονίκης και Πατρών. Στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο της Στοάς του Βιβλίου παρέδωσε μαθήματα για τον Καβάφη και τον Σεφέρη.
Το 2006 ανακηρύχτηκε επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το 2010 του Πανεπιστημίου Πατρών και το 2023 του Πανεπιστημίου της Κύπρου.
Το 2015 βραβεύθηκε με το βραβείο του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου του, το 2021 με το Μεγάλο Τιμητικό Βραβείο του ηλεκτρονικού περιοδικού Αναγνώστης, το 2022 με το Βραβείο Συνολικής Προσφοράς Βασίλης Μιχαηλίδης του Ομίλου Λογοτεχνίας και Κριτικής της Κύπρου και με το Βραβείο Ζαν Μορεάς του Γραφείου Ποιήσεως, και το 2026 με το Ειδικό Βραβείο Καβάφη στο πλαίσιο των εκδηλώσεων Καβάφεια 2026.
Ήταν παντρεμένος με τη φιλόλογο και συγγραφέα Μαρία Στασινοπούλου.
Καβάφης και Σεφέρης
Από το σύνολο του έργου του ξεχωρίζει (μεταξύ πολλών άλλων) η ενδελεχής μελέτη του στην ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη και στην ποίηση του Γιώργου Σεφέρη.
Όπως είχε πει ο Δ.Ν. Μαρωνίτης, τα κείμενά του Δημήτρη Δασκαλόπολου αποτελούν «πολύτιμο σηματοδότη για την πορεία και την εξέλιξη του Καβάφη από την πρόγνωση στην επίγνωση της ποίησης και της ποιητικής του».
Όπως είχε πει ο Δ.Ν. Μαρωνίτης, τα κείμενά του Δημήτρη Δασκαλόπολου αποτελούν «πολύτιμο σηματοδότη για την πορεία και την εξέλιξη του Καβάφη από την πρόγνωση στην επίγνωση της ποίησης και της ποιητικής του».
Ο ίδιος είχε πει για τη σχέση του με την ποίηση του Αλεξανδρινού:
«Ήταν κάποια στιγμή στη δεκαετία του ’50, ήμουν ακόμη μαθητής, όταν διάβασα για πρώτη φορά ποιήματα του Καβάφη, και μάλιστα από την ανθολογία του Περάνθη. Στη συνέχεια, όταν φοιτούσα στο πανεπιστήμιο, προσανατολίστηκα περισσότερο όχι μόνο στον Καβάφη αλλά και σε όλη τη νεοελληνική ποίηση. Θυμάμαι ότι σε κάποιες απ’ τις σημειώσεις μου είχα γράψει πως τα συγκεκριμένα ποιήματα απαιτούσαν ιστορικές γνώσεις. Ωστόσο, η ημερομηνία-σταθμός ήταν το 1978, όταν, μαζί με τον Μάνο Χαριτάτο, συλλέκτη και έναν εκ των δύο ιδρυτών του Εθνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου, και με την παρότρυνση του φίλου Γ.Π. Σαββίδη, αποφάσισα να συμπληρώσω την παλαιότερη βιβλιογραφία του Αλεξανδρινού, που είχε συντάξει ο Γ.Κ. Κατσίμπαλης».
Όσο για τον Γιώργο Σεφέρη, πάλι σε παλαιότερη συνέντευξή του, είχε πει:
«Μια παρηγοριά ήθελα, μια προσωπική εκτόνωση απέναντι στις συνθήκες της δικτατορίας. Ξεκίνησα να γράψω κάτι για το Ημερολόγιο Καταστρώματος Β', την πιο πολιτική συλλογή του Σεφέρη, καθώς περιέχει άμεσες αναφορές για το κλίμα που επικρατούσε στα παρασκήνια της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης στην Αίγυπτο. Ψάχνοντας τι γινόταν στη Μέση Ανατολή εκείνο το διάστημα, μεταξύ '41 και '44, διαπίστωσα μια εντελώς ασυνήθιστη υπερκινητικότητα εκ μέρους του. Έκανε εκδόσεις, έδινε διαλέξεις, έπαιρνε μέρος σε εκθέσεις... Υποθέτω πως ήταν μια εξωστρέφεια υπαγορευμένη από τις συνθήκες του πολέμου, ένας τρόπος να δηλώσει συμμετοχή σε μια κοινή προσπάθεια. Δεν είναι τυχαία η αφιέρωση στις «Δοκιμές» που έβγαλε εκεί: «στους φίλους και συνοδοιπόρους που είναι στην Ελλάδα, σημάδι βαθειάς αλληλεγγύης». Ενώ, όμως, είχα ήδη γράψει κάποιες σελίδες, βλέποντας να εκδίδονται τόσα ανέκδοτα έργα του μετά τον θάνατό του, αποφάσισα να σταματήσω εκείνη τη μελέτη και να στραφώ προς τα ίδια τα έργα και την εκδοτική τους τύχη».
Το έργο του
Το έργο του Δημήτρη Δασκαλόπουλου είναι πλούσιο και χωρίζεται στην ποίησή του, αλλά και στις βιβλιογραφίες του. Ένα έργο που μπορεί ειδολογικά να είναι διακριτό, εντούτοις δείχνει το εύρος του συγγαρφικού κόσμου του.
Οι ποιητικές του συλλογές είναι οι εξής: Απόπλους (ιδιωτική έκδοση, 1963), Επιστροφές (εκδ. Ίκαρος, 1973), Αλφαβητάρι, Εφτάστιχα γυμνάσματα (εκδ. Ολκός, 1976), Νέκυια (εκδ. ΕΛΙΑ, 1978), Γράμματα στον Ερμόλαο, (Δυσκολίες γραμματικού) (εκδ.ΕΛΙΑ, 1981), Φωνές της σιωπής, [Αλφαβητάρι-Νέκυια-Γράμματα στον Ερμόλαο], (εκδ. Γνώση, 1982), Κλειδούχος μοίρα (εκδ. Διάττων, 1993), Σκοτεινή πανσέληνος, Ποιήματα 1963-1993 (εκδ. Νεφέλη, 1999), Υπαινιγμοί (εκδ. Γαβριηλίδης, 2007), Με δίχτυ τον άνεμο (εκδ. Κίχλη, 2015), Τα χρόνια που θα’ ρθουν 1958-2018 (εκδ. Πατάκη, 2022).
Τα βιβιογραφικά (και τα άλλα) βιβλία του είναι τα εξής:
Εργογραφία Σεφέρη (1931-1979), Βιβλιογραφική δοκιμή, ΕΛΙΑ, 1980
Γ.Κ. Κατσίμπαλης, Βιβλιογραφία και 12 κριτικά κείμενα, ΕΛΙΑ, 1983. Βιβλιογραφικά Σικελιανού (1980-1982), ΕΛΙΑ, 1986
Γ.Σεφέρης, Η ποίηση στον κινηματογράφο, Διάττων, 1987
Τα βήματα του χρόνου, Σημειώσεις Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Διάττων, 1988
Κ.Π. Καβάφης, Σχέδια στο περιθώριο, Διάττων, 1990
Λογοτεχνικά περιοδικά της Αλεξάνδρειας (1904-1953), Διάττων, 1990
Γ.Σεφέρης-Τίμος Μαλάνος, Αλληλογραφία (1935-1963), Ολκός, 1992
Γ.Σεφέρης, Δοκιμές, τρίτος τόμος, Παραλειπόμενα (1932-1971), Ίκαρος, 1993
Βιβλιογραφία Οδυσσέα Ελύτη (1971-1992), Εταιρεία Συγγραφέων, 1993
Νίκος Εγγονόπουλος, …και σ’ αγαπώ παράφορα, Γράμματα στη Λένα, Ίκαρος, 1996
Εισαγωγή στην ποίηση του Σεφέρη, Επιλογή κριτικών κειμένων, ΠΕΚ, 1998
Νίκος Γκάτσος, Ένας αφοσιωμένος, Δοκίμιο, Μπιλιέτο Παιανία, 1998.
Βιβλιογραφία Αλέξανδρου Κοτζιά (1942-1997), συνεργασία Μαρίας Ρώτα, Εταιρεία Συγγραφέων – Κέδρος, 1998
Παρωδίες καβαφικών ποιημάτων (1917-1997), Πατάκης, 1999
Συμπαθητική μελάνη, Θέματα, Συγγραφείς, Έργα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Ερμής. 1999
Ανισόπεδες διαβάσεις, Βιβλιοκριτικές στα «Νέα» 1993-1996, Πατάκης, 2002
Ο βίος και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, συνεργασία Μαρίας Στασινοπούλου, Μεταίχμιο, 2003.
Κ.Π. Καβάφης, Ποιήματα, Ανθολογία, συνεργασία Μαρίας Στασινοπούλου, Μεταίχμιο, 2003
Ελληνικά καβαφογενή ποιήματα (1909-2001), Ανθολογία, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2003
Βιβλιογραφία Κ.Π. Καβάφη, 1886-2000, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Θεσσαλονίκη, 2006
Εις τα περίχωρα Αντιοχείας και Κερύνειας, Καβάφης-Σεφέρης, Ίκαρος, 2007. Ιχνογραφία, Κριτικά σχόλια, Γαβριηλίδης, 2009
Γ.Κ. Κατσίμπαλης & Γιώργος Σεφέρης, «Αγαπητέ μου Γιώργο», Αλληλογραφία (1924-1970), δύο τόμοι, Ίκαρος, 2011
Ο ποιητής Λευτέρης Αλεξίου, Εκδόσεις Δοκιμάκη, Ηράκλειο Κρήτης, 2011. Δύο αντιφωνήσεις, Κίχλη, (εκτός εμπορίου), 2013
Ο βίος και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, συνεργασία Μαρίας Στασινοπούλου, Νέα έκδοση συμπληρωμένη, Μεταίχμιο, 2013
Αναγραφή δημοσιευμάτων (1958-2012), Δημήτρη Δασκαλόπουλου, (εκτός εμπορίου), 2013
Κ.Π. Καβάφης, Η ποίηση και η ποιητική του, Κίχλη, 2014
Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα, Νέα Έκδοση, Ίκαρος, 2016
Τα χρόνια μου και τα χαρτιά μου, Χρονικό, Πατάκης, 2016
Βιβλιογραφία Γιώργου Σεφέρη (1922-2016), Ίδρυμα Κώστα & Ελένης Ουράνη, 2017
Το δικαίωμα του αναγνώστη, Κείμενα για τον έντυπο λόγο, Γαβριηλίδης, 2018
Ιστορίες του 20ου αιώνα, Επιφυλλίδες, Διαπολιτισμός, Πάτρα, 2020
Χωρικά ύδατα (Μελέτες), Μελάνι
