Ο Παναγιώτης Τιμογιαννάκης με αφορμή το βιβλίο του «Όσκαρ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πεδίο. Για τη σημασία του θεσμού και τη θέση τους στον χώρο του παγκόσμιου κινηματογράφου, μας λέει ότι στα βραβεία «κοιτάμε το έργο κι όχι τον δημιουργό, κοιτάμε το επίτευγμα, το αποτέλεσμα και όχι τις «προθέσεις» που δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε».
Συνέντευξη στον Σόλωνα Παπαγεωργίου
Ο δημοσιογράφος και κριτικός κινηματογράφου Παναγιώτης Τιμογιαννάκης είναι ο Έλληνας με τις περισσότερες συμμετοχές σε τελετή βραβείων Όσκαρ έχοντας παραβρεθεί 21 φορές. Πέρα από αυτό το εντυπωσιακό ρεκόρ, είναι μια οικεία φιγούρα και φωνή που εδώ και τουλάχιστον τέσσερις δεκαετίες μας έχει δώσει πολλές φορές τα κλειδιά για να εισέλθουμε στον μαγικό κόσμου του σινεμά που ο ίδιος παρακολουθεί, μελετά και αποκωδικοποιεί για όλους εμάς.
Στο πρόσφατο βιβλίο σας περιγράφετε την πορεία του θεσμού των Όσκαρ μέσα στα χρόνια, ως το 2025. Καταγράφετε ιστορίες από τις τελετές, σχόλια για τις βραβεύσεις, λεπτομέρειες για το πώς λειτουργεί συνολικά ο θεσμός. Πόσο άλλαξε το πνεύμα των Όσκαρ μέσα στα χρόνια;
Το πνεύμα επί της ουσίας δεν έχει αλλάξει, οι ταινίες είναι που αλλάζουν, οπότε διαμορφώνουν και το κριτήριο αποτελέσματος στην αλλαγή αυτών των δεδομένων. Το πνεύμα, όμως, παραμένει αναλλοίωτο διότι στηρίζεται στον αριστοτελικό Εργοκεντρισμό, που είναι και βάση των Ακαδημιών, στο ότι κοιτάμε το έργο και όχι τον δημιουργό, κοιτάμε το επίτευγμα, το αποτέλεσμα και όχι τις «προθέσεις» που δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε.
Έχετε παρευρεθεί είκοσι μία φορές σε τελετή της Ακαδημίας. Είναι ένα ρεκόρ! Πώς είναι να βρίσκεσαι εκεί την ώρα της μεγάλης γιορτής του κινηματογράφου που παρακολουθούν εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο; Ποια περιστατικά που ζήσατε από κοντά ξεχωρίζετε;
Είναι σημαντικό αναμφίβολα και πολύ κολακευτικό όταν σου συμβαίνει και μάλιστα σε τέτοιο βάθος χρόνου. Εκείνο που κρατάω και απομονώνω είναι αυτή η υπόγεια ένταση της αφανέρωτης αγωνίας, διότι είναι σημαντικό για όλους και αυτό υπάρχει στην ατμόσφαιρα. Προσωπικά, επειδή είμαι πολύ δεκτικός και γενικώς στη ζωή μου απορροφώ την ενέργεια του περιβάλλοντος που βρίσκομαι, εκεί αφουγκραζόμουν έντονα την αγωνία των ανθρώπων. Τα περιστατικά είναι πολλά, είναι αυτά που έχουμε δει, αλλά εγώ βίωνα την αγωνία περί επερχόμενου αποτελέσματος. Στον πρώτο καιρό, για το αν θα το πάρει κάτι που μου άρεσε, στη συνέχεια, όμως, που απαγκιστρώθηκα από αυτό και άρχισα να μυούμαι στη γνώση, προχώρησα σε κάτι άλλο: στην αγωνία του μαθήματος. Στη μελέτη του επερχόμενου αποτελέσματος. Με βάση την απόφαση των 10 χιλιάδων κινηματογραφιστών όλων των ειδικοτήτων.
Τα βραβεία δεν μπορούν να μιλήσουν για λογαριασμό του μέλλοντος, καθρεφτίζουν τον ενεστώτα.
Το αγαλματίδιο απεικονίζει έναν ιππότη, που προστατεύει την κινηματογραφική βιομηχανία, πάνω σε μια μπομπίνα. Τα μέλη που ψηφίζουν ξεπερνούν τα 10.000. Πόσο σημαντική είναι η θεωρητική σκευή και πόσο η εμπειρία από το πεδίο, για να μπορεί κανείς να κρίνει με αξιοπιστία;
Δηλώνει τις απαρχές του ορισμού πάνω σε αυτή την συλλογική τέχνη. Αν το φιλοτεχνούσαν σήμερα, ίσως το σκέφτονταν διαφορετικά, πιθανόν να είχαν προσθέσει κι άλλες πάνω του, ευτυχώς, όμως, δεν το παραφόρτωσαν, κράτησαν την αρχική ουσία.
Αναφέρετε φυσικά και την πορεία των Ελλήνων δημιουργών στα Όσκαρ. Πώς θα περιγράφατε τη σχέση της χώρας μας με τον θεσμό;
Η σχέση της χώρας μας με τον θεσμό καθρεφτίζει τη σχέση της χώρας με τον κινηματογράφο γενικότερα. Μια πολυετής κάμψη, η παρουσία μεμονωμένων Ελλήνων καλλιτεχνών και η επανεκκίνηση με τον Λάνθιμο ο οποίος εισηγείται κάτι δικό του, το οποίο, ως διαφορετικό, γοητεύει γενικότερα την κινηματογραφία και τους κλάδους της.
Πόσο σημαντικό είναι εντέλει ένα βραβείο; Πολλές γνωστές αμερικανικές ταινίες που δεν τιμήθηκαν αλλά και πολλές ξενόγλωσσες, ευρωπαϊκές και μη, φαίνεται να αντέχουν περισσότερο στον χρόνο από αρκετά φιλμ που βραβεύτηκαν από την Ακαδημία.
Το βραβείο το συγκεκριμένο, αλλά και τα βραβεία γενικότερα έχουν αξία ως σημεία αναφοράς στην πορεία και στο βιογραφικό των καλλιτεχνών. Τα βραβεία δεν μπορούν να μιλήσουν για λογαριασμό του μέλλοντος, καθρεφτίζουν τον ενεστώτα. Άλλωστε, οι ταινίες παραμένουν ίδιες, οι άνθρωποι είναι που αλλάζουν.
Κλείνοντας, θα μπορούσατε να κάνετε μια σύντομη αποτίμηση των υποψηφιοτήτων για το 2026;
Η αποτίμηση του 2026 δείχνει ότι θα μονομαχήσουν δύο ταινίες, το «Μια μάχη μετά την άλλη» του Πολ Τόμας Αντερσον και οι «Αμαρτωλοί» του Ράιαν Κούγκλερ, ως έργα που με τις πολλαπλές υποψηφιότητές τους δείχνουν ότι προσείλκυσαν το ενδιαφέρον πολλών κλάδων. Διεκδικητικά μπαίνει και από την Ευρώπη, και συγκεκριμένα από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου, το νορβηγικό φιλμ «Συναισθηματική αξία» του Γιοακίν Τρίερ διεκδικώντας μερτικό σε κατηγορίες, με επικρατέστερο βέβαια το Βραβείο Διεθνούς Ταινίας, αν και μαζί με την βραζιλιάνικη συμμετοχή «Μυστικός πράκτορας» είναι αυτά που φιγουράρουν και στις δυο λίστες, τόσο της Καλύτερης Ταινίας όσο και στης Διεθνούς.
* Ο ΣΟΛΩΝ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Παναγιώτης Τιμογιαννάκης είναι δημοσιογράφος και κριτικός κινηματογράφου με πολυετή παρουσία στον χώρο του πολιτισμού και του ελληνικού Τύπου.
Έχει ασχοληθεί σε βάθος με το σινεμά, το θέατρο και τις τέχνες. Η δουλειά του χαρακτηρίζεται από συνδυασμό θεωρητικής σκέψης και βιωματικής εμπειρίας, καθιστώντας τον μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φωνές της κινηματογραφικής κριτικής στην Ελλάδα.
