apatimeni kentriki

Για τη νουβέλα του Thomas Mann «Η απατημένη» (μτφρ. Γιάννης Κοιλής, εκδ. Κριτική).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η νουβέλα του Τόμας Μαν Η απατημένη κυκλοφορεί ξανά από τις εκδόσεις Κριτική σε μετάφραση του Γιάννη Κοιλή, που αποδίδει αποτελεσματικά τους δαιδαλώδεις συλλογισμούς του συγγραφέα και τις ψυχικές διακυμάνσεις των ηρώων του, οι οποίοι δρουν, αγαπούν, παθιάζονται, σκέφτονται, προβληματίζονται, αγωνιούν και αγωνίζονται, δεν παύουν όμως να ψάχνουν απαντήσεις. Πόσο εύκολο είναι να επιτευχθεί η αρμονία ανάμεσα στο σώμα και στην ψυχή μα και η αρμονία ανάμεσα στη ζωή και τις έμφυτες ηθικές πεποιθήσεις; «Μήπως δεν θα μπορούσε κι η ίδια η στέρηση να είναι ευτυχία, όταν δεν είναι μίζερος εξαναγκασμός, παρά σαν γίνεται με ελευθερία και με τη συνείδηση της συνάφειας;»

Οι περιστάσεις του βιβλίου

Η Ροζαλί φον Τίμλερ, είναι πενήντα χρόνων, χήρα, και ζει στο Ντίσελντορφ, τη δεκαετία του 1920, με τα δυο της παιδιά. Η ζωή τους κυλά ήρεμα. Προσκαλούν και προσκαλούνται σε δείπνα και συμμετέχουν στις κοινωνικές εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στην πόλη τους. Η κόρη της Άννα, αν και είναι πια είκοσι εννιά χρόνων, δεν έχει παντρευτεί, καθώς το πρόβλημα με το οποίο γεννήθηκε στο ένα της πόδι, της στερεί την ισότιμη διεκδίκηση μιας θέσης στην καρδιά κάποιου άντρα. Διοχετεύει όλη της την ενέργεια στη ζωγραφική και έχει –τουλάχιστον στα καλλιτεχνικά θέματα– πολύ προοδευτικές απόψεις για την εποχή της. Επιδεικνύει βαθιά ωριμότητα πνεύματος και έντονη φιλοσοφική διάθεση για τα ζητήματα που την απασχολούν. Ο αδελφός της είναι ακόμα μαθητής του Γυμνασίου. Η Ροζαλί λατρεύει τη φύση, τα χρώματα, τα αρώματα των λουλουδιών, κάθε τι που σφύζει από ζωή. Είναι κοινωνική, ευχάριστη, δραστήρια και δυσκολεύεται να αποδεχτεί το γεγονός ότι μεγαλώνει. Βλέπει το σώμα της να γερνά και συνειδητοποιεί ότι «η προσαρμογή της ψυχής στη νέα κατάσταση του σώματος, αυτό είναι το δυσκολότερο απ’ όλα».

Η Ροζαλί γοητεύεται από τη νεανική του φρεσκάδα, επιζητεί τη συντροφιά του και νιώθει πως η ζωή τής δίνει μια δεύτερη ευκαιρία. Παραξενεύεται, αρχικά, με τα αισθήματα που νιώθει για τον κατά πολύ νεότερό της Κεν, αυτό όμως δεν την εμποδίζει να τα αποδεχτεί με ειλικρίνεια, τόσο απέναντι στον εαυτό της, όσο και στην κόρη της.

Η ήσυχη ζωή της οικογένειας φον Τίμλερ, διακόπτεται από την άφιξη του Κεν Κίτον. Αμερικανός, είκοσι πέντε χρόνων, εμφανίσιμος και με ένα τραύμα από τον πόλεμο, ευχάριστος στις συναναστροφές, έρχεται να παραδώσει μαθήματα αγγλικών στον Έντουαρντ. Η Ροζαλί γοητεύεται από τη νεανική του φρεσκάδα, επιζητεί τη συντροφιά του και νιώθει πως η ζωή τής δίνει μια δεύτερη ευκαιρία. Παραξενεύεται, αρχικά, με τα αισθήματα που νιώθει για τον κατά πολύ νεότερό της Κεν, αυτό όμως δεν την εμποδίζει να τα αποδεχτεί με ειλικρίνεια, τόσο απέναντι στον εαυτό της, όσο και στην κόρη της. Μέσα από τις συζητήσεις των δύο γυναικών, μέσα από συλλογισμούς, προβληματισμούς και επιχειρήματα επί επιχειρημάτων, διαπιστώνουμε τον αγώνα και την αγωνία τους για την αναζήτηση της αλήθειας.

Ιατρική και λογοτεχνία

Κυρίαρχο θέμα του βιβλίο είναι η ηλικία της Ροζαλί και η φάση της εμμηνόπαυσης, την οποία έχει ολοκληρώσει. Η ίδια τονίζει στην Άννα τη σημαντικότητα της εμμήνου ρύσης στη ζωή μια γυναίκας. Για τον λόγο αυτό, είναι πολύ χαρούμενη όταν πιστεύει ότι την επανέκτησε, πράγμα που όμως δεν συμβαίνει, αφού η αιμορραγία της τελικά οφείλεται σε προχωρημένο καρκίνο.

Η συγκεκριμένη νουβέλα ή αφήγηση, όπως την αποκάλεσε ο ίδιος ο Τόμας Μαν, εκλαϊκεύει ζητήματα ιατρικής, για πρώτη φορά στην ιστορία της λογοτεχνίας. Η ομάδα των γιατρών που παρακολουθεί και χειρουργεί τη Ροζαλί εξηγεί αναλυτικά, αλλά με απλά και κατανοητά από όλους λόγια, την κατάσταση της ασθενούς, τόσο στην ίδια όσο και στην κόρη της. Επίσης έχουμε αναφορά στον τραυματισμό του Κεν, ο οποίος τον καιρό του πολέμου έχασε το ένα του νεφρό, και την χωλότητα της Άννας από τη γέννησή της.

Οι φραγμοί της ηλικίας

Η Απατημένη, αν και γράφτηκε πολύ αργότερα, αναφέρεται στην μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο εποχή, η οποία αποτελεί ένα μεταβατικό στάδιο, το οποίο με τη σειρά του, επέφερε αλλαγή στα επικρατούντα ήθη. Οι κανόνες που σχετίζονται με την ενδυμασία αρχίζουν να χαλαρώνουν. Είναι επιτρεπτό να βγάλουν το σακάκι τους οι άντρες την ώρα του φαγητού, για να νιώθουν πιο άνετα ή να μην έχουν τοποθετημένο αυστηρά το μαντηλάκι στην τσέπη του σακακιού τους αλλά να το αφήνουν να κρέμεται. Και στις σχέσεις των ανθρώπων δεν επικρατεί το απολύτως απαγορευτικό στην περίπτωση της μεγάλης διαφοράς ηλικίας ή στις επαφές μιας γυναίκας που έχει χάσει τον σύζυγό της, αρκεί να μην είναι προκλητική η συμπεριφορά της.

Η νουβέλα εκλαϊκεύει ζητήματα ιατρικής, για πρώτη φορά στην ιστορία της λογοτεχνίας. Η ομάδα των γιατρών που παρακολουθεί και χειρουργεί τη Ροζαλί εξηγεί αναλυτικά αλλά με απλά και κατανοητά από όλους λόγια, την κατάσταση της ασθενούς, τόσο στην ίδια όσο και στην κόρη της. Επίσης έχουμε αναφορά στον τραυματισμό του Κεν, ο οποίος τον καιρό του πολέμου έχασε το ένα του νεφρό και την χωλότητα της Άννας από τη γέννησή της.

Η Ροζαλί προσπαθεί να δραπετεύσει από την πραγματικότητα και να ζήσει μια ανέλπιστη και τελικά επιζήμια για την υγεία της ερωτική έκσταση. Αυτό είναι ένα στερεότυπο μοτίβο που το συναντούμε στη λογοτεχνία από πολύ παλιά, ξεκινώντας από τον Οράτιο και φτάνοντας στα Gesta Romanorum και στην ιπποτική μυθιστορία Ruodlieb. Θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί ότι η Ροζαλί είναι το θηλυκό σύστοιχο του Φον Άσενμπαχ από τον Θάνατο στη Βενετία.

thomas mann
Το 1924 κυκλοφόρησε το Μαγικό Βουνό και το 1929 βραβεύθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Κατά την άνοδο
των Ναζί στην εξουσία το 1933, ο Τόμας Μαν βρισκόταν
στη Ζυρίχη με τη σύζυγό του. Ύστερα από προτροπή του
γιού του Κλάους δεν επέστρεψε στη Γερμανία, λόγω της έντονης κριτικής που είχε ασκήσει στον Ναζισμό κατά τα προηγούμενα χρόνια. Το 1936 του αφαιρέθηκε η γερμανική υπηκοότητα και ένα χρόνο μετά του αφαιρέθηκε κι ο τίτλος του επίτιμου διδάκτορα του Πανεπιστημίου της Βόννης. Το 1939 ταξίδεψε για τις Η.Π.Α., όπου δίδαξε στο πανεπιστήμιο Πρίνστον. Από το 1941 έως το 1952 έζησε στη Σάντα
Μόνικα της Καλιφόρνια, ενώ μετά την πτώση του Τρίτου
Ράιχ οι επισκέψεις του στην Ευρώπη ήταν τακτικές. Το
1947 εκδόθηκε το μυθιστόρημά του Δόκτωρ Φάουστους.
Στην Ευρώπη επέστρεψε το 1952 και εγκαταστάθηκε στο Κίλχμπεργκ της Ζυρίχης, όπου και πέθανε το 1955. Τα
άπαντα του Τόμας Μαν εκδόθηκαν σε δώδεκα τόμους στο
Βερολίνο το 1956 και στη Φρανκφούρτη το 1960.



Ανάλυση της ανθρώπινης ψυχής

Βασικός άξονας των βιβλίων του Τόμας Μαν είναι η διαρκής αναζήτηση του νοήματος της ύπαρξης. Αναθεωρώντας, ο ίδιος, απόψεις κατά τη διάρκεια της ζωής του, έχοντας το θάρρος να εκφράσει τη γνώμη του δημόσια, δεν σταματάει ποτέ να αναρωτιέται και να ψάχνει για την αλήθεια. Ακόμα κι όταν κέρδισε το Νόμπελ, όπως λέει ο ίδιος «η αναταραχή που προκάλεσε η επιτυχία, δεν κατάφερε ποτέ να μετριάσει την απόλυτη συναίσθηση της σχετικότητας των ερήμων εντός μου, ούτε κατάφερε, έστω και για ένα λεπτό, να αμβλύνει την αιχμή της αυτοκριτικής μου».

«Η φύση μπορεί με θαυμαστό τρόπο να κάνει την ψυχή να ξανανθίσει», όμως «η μητέρα φύση, φαίνεται ότι γενικώς έχει μια χαριτωμένη ροπή προς τη δισημία και τον μυστικισμό». Στην Τέχνη «θα έπρεπε να σε ερεθίζει η προσπάθεια να μετατρέψεις εκείνο που αόρατο δίνει χαρά, στο ορατό, στο οποίο στηρίζεται τελικά η τέχνη της ζωγραφικής». Η αγωνία της ωριμότητας, οι σχέσεις ανάμεσα σε ανθρώπους με διαφορά ηλικίας, «είναι τόσο παράξενο και κάπως επώδυνο που στη ζωή κυριαρχεί αυτή η ατολμία μεταξύ νέων κι ηλικιωμένων». Το πάθος που εκπορεύεται από τη φυσική ανάγκη του σώματος αλλά συγκρούεται με τους κοινωνικά αποδεκτούς κανόνες, «η ευτυχία και η περηφάνια σ’ αυτές τις περιπτώσεις, είναι τόσο στενά συνδεδεμένες με τον πόνο». Η ηθική και η ανηθικότητα, η δυνατότητα να έχει και η γυναίκα την ελευθερία να εκφράσει τον πόθο της, η ευρύτητα πνεύματος σε αντιδιαστολή με τις προκαταλήψεις της εποχής, η εσωτερική πάλη των ηρώων και τέλος, ο έρωτας και η θέληση για ζωή, ως αντίδοτο στον τρόμο του επερχόμενου θανάτου. «Αφού ο θάνατος είναι το μεγάλο φάρμακο της ζωής, κι αν για μένα πήρε τη μορφή της ανάστασης και της χαράς της ζωής, τότε αυτό δεν ήταν ψέμα, αλλά καλοσύνη κι ευσπλαχνικότητα», λέει η κεντρική ηρωίδα του βιβλίου.

Η νουβέλα συνοδεύεται από ένα γράμμα του φιλόσοφου και κοινωνιολόγου Τέοντορ Αντόρνο προς τον συγγραφέα, όπου του εκφράζει τις ευχαριστίες και τον θαυμασμό του για τα θέματα που θίγει στο βιβλίο του. «Μα τι πράγματα, που ούτε τα ‘χε κανείς υποψιαστεί, βγάλατε πάλι από το θέμα της διαπλοκής μεταξύ έρωτα και θανάτου· πόσο συγκεκριμένα και πόσο πλούσια σε εικόνες το επιτύχατε… λες και παρουσιάζετε εναλλαγές του έμμονου βασικού θέματός σας, όπου εναλλάσσονται με ακρίβεια το φως και το σκοτάδι… δεν παίρνει λοιπόν εδώ η πεισιθάνατη ζωή τον λόγο, αλλά ο θάνατος που ποθεί να ζήσει, κι αυτό ακριβώς αντιπροσωπεύει ταυτόχρονα το απρεπές, το ασύλληπτο, που συνταράσσει την κοινωνική συνοχή».

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός. 


Mann Η απατημένη
με ένα γράμμα του Αντόρνο
Thomas Mann
Μτφρ. Γιάννης Κοιλής
Κριτική 2020
Σελ. 216, τιμή εκδότη €10,00

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ THOMAS MANN


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του ...

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

Για το πρώτο μυθιστόρημα του Don DeLillo «Americana» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Μεθύστερη γνώση, αλλά ικανή για να επιβεβαιώσει το λεχθέν: ο Ντον ΝτεΛίλο δεν έγινε εν προόδω ο «αρχι-σαμάνος» της αμερικανικής λογοτεχνίας. Δ...

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία: Η οικογένεια του Σέρχιο Καμπρέρα, μαζί με άλλους εξόριστους, πριν επιβιβαστούν στο πλοίο για τη Δομινικανή Δημοκρατία. (1939)

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μανιφέστο»: Η Μπερναρντίν Εβαρίστο στο νέο της βιβλίο αυτοβιογραφείται

«Μανιφέστο»: Η Μπερναρντίν Εβαρίστο στο νέο της βιβλίο αυτοβιογραφείται

Το νέο βιβλίο της βραβευμένης με Μπούκερ Βρετανής συγγραφέα Μπερναρντίν Εβαρίστο δεν είναι μυθοπλαστικό. Ανήκει στο είδος της αυτοβ...

«Το λουλούδι της θάλασσας», της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική)

«Το λουλούδι της θάλασσας», της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Νάγιας Δαλακούρα «Το λουλούδι της θάλασσας» (εκδ. Κλειδάριθμος). Κεντρική εικόνα από την τηλεοπτική σειρά «The Τerror» για την αποστολή του 1845.

Της Λεύκης Σαραντινού

Την αίσθηση μαγείας από τον παγωμένο και σιωπηλό Βορρά, με το...

«Δέκατος χρόνος», της Καρολίνας Μέρμηγκα (κριτική) – Από την αρχαιότητα έως σήμερα: γυναικεία μοίρα και τραύμα

«Δέκατος χρόνος», της Καρολίνας Μέρμηγκα (κριτική) – Από την αρχαιότητα έως σήμερα: γυναικεία μοίρα και τραύμα

Για το μυθιστόρημα της Καρολίνας Μέρμηγκα «Δέκατος χρόνος» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Φωτογραφία: Άγαλμα στον υπαίθριο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας © Mika/Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη 

Οι αρχαίοι μύθοι ήταν και ε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πρόωρη άνοιξη: 22 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Πρόωρη άνοιξη: 22 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Δόκιμοι και καταξιωμένοι καθώς και νεότεροι συγγραφείς γράφουν για τα νέα τους βιβλία, τα οποία μόλις κυκλοφόρησαν ή αναμένεται να κυκλοφορήσουν προσεχώς.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ζητήσαμε από είκοσι έναν συγγραφείς –καταξιωμένους αλλά και νεότερους...

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ