peratikos kentriki

Για την ποιητική συλλογή του Κωστή Περαστικού «Ο ενεστώτας δεν είναι διαρκής» (εκδ. Χαραμάδα).

Του Γεώργιου Δ. Παπαντωνάκη

Αν θέλει κανείς να ορίσει τη σχέση δημιουργού και λογοτεχνικού δημιουργήματος και την αποτύπωση της ποιητικής ιδεολογίας του πρώτου, μοναδικό ίσως παράδειγμα αποτελεί η ποιητική συλλογή του Κωστή Περαστικού Ο ενεστώτας δεν είναι διαρκής, καθώς και το όνομα του δημιουργού και ο τίτλος της συλλογής αποκαλύπτουν σχεδόν κυριολεκτικά τη ροϊκότητα των κοσμικών πραγμάτων. Ο Κωστής Περαστικός είναι περαστικός από τον χώρο και τον χρόνο αυτόν, γι’ αυτό και ο ενεστώτας δεν είναι διαρκής αλλά στιγμιαίος. Το παρόν διαρκεί όσο μία στιγμή μόνο περνάει, και δημιουργός και ποιητικά υποκείμενα υπόκεινται σε ένα διαφορετικό χώρο και χρόνο. Η άποψη αυτή ενισχύεται και από την εικονιστική διακόσμηση του εξώφυλλου: μια σχεδόν τριγωνική σφήνα με σπαράγματα ανθρώπινου προσώπου γίνεται ορατή σαν από μια χαραμάδα (στον εκδοτικό οίκο Χαραμάδα εκδόθηκε και η συλλογή) με μια παράπλευρη αιμάτινη στιγμή σε σχήμα τετραγώνου από την οποία ορμάται μια οφιοειδής κίνηση πεταλούδας (ποιητικό σύμβολο) με τον συμβολισμό που επωμίζεται. Από το εξώφυλλο κιόλας όλοι οι συντελεστές δημιουργίας του ανά χείρας βιβλίου προϊδεάζουν τον αναγνώστη για την ποιητική πρόσληψη και αποτύπωση από τον Περαστικό της τυφλότητας και της αϋλότητας που αποτελούν και τις δύο μεγάλες ενότητες υπό τη σκέπη των οποίων αποτυπώνεται η ποιητική ιδεολογία του Κωστή Περαστικού.

peratikos exofΗ τυφλότητα που στεγάζει τα ποιήματα της πρώτης ενότητας αποκαλύπτει την τυφλότητα του ανθρώπου να δει ή να παραδεχτεί τα εντός του ποιητικού και πραγματικού σύμπαντος του Περαστικού τεκταίνονται. Έχει επομένως ηθικό ουσιαστικά χαρακτήρα, ανεξάρτητα από τα υλικής φύσεως ποιητικά υλικά του που επισημαίνονται σε κοσμικά στοιχεία (ήλιος, άνεμος, χλωροφύλλη – βασικό συστατικό της ζωής, νερό) και συμπορεύεται με τον τρόπο της με τους αδήριτους και απαράβατους νόμους που συνθέτουν το σύμπαν του δημιουργού. Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικοί οι τίτλοι των ποιητικών σωμάτων που συνθέτουν τόσο την τυφλότητα όσο και την αϋλότητα, συντομότεροι ή μακροσκελέστατοι. Καθώς αναφέρονται σε ποιητικά υποκείμενα δράσης, σε δράσεις τους («Η τελευταία κηδεία που βάζει τέλος στο μέτρημα προγόνων»), σε ιδιότητές του («Τα δυνατά κορίτσια» και «Τα δυνατά κορίτσια ΙΙ», «Το όνομα», «Τυφλός», «Γεμάτος»), σε νοητικές ή ψυχολογικές καταστάσεις τους ή καταστάσεις χρόνου («Η αυταπάτη της νέας που νόμιζε πως η ζωή της είναι ο μοχλός του κόσμου», «Νύχτα με καύσωνα», «Η έκπληξη ανήκει στους αδαείς», «Ξενύχτια με αράδες»), σε συνθετικά στοιχεία του χώρου («Τα σπίτια των ανθρώπων»), στη σχέση του ποιητικού υποκείμενου με εκτός του αντικείμενα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο τιτλικός προσδιορισμός των ποιητικών σωμάτων ή σωματίων της πρώτης ενότητας συχνά έχει παραμυθιακό χαρακτήρα που αποκαλύπτει και την οντολογία της ανθρώπινης διαστρωμάτωσης του ποιητικού κοινωνικού status του Περαστικού. Με αυτό δεν υπαινισσόμαστε καμιά προβολή ή ενδοπροβολή του στο ποιητικό αυτό σύμπαν. Αντίθετα, το προσδιορίζει και το αποτυπώνει, ακόμα κι αν δεχτούμε κάποια περιφερειακή βιωματικότητα, από μια θέση έξω απ’ αυτό. Ο ποιητής θεάται, προσλαμβάνει και καταγράφει διυλισμένο το προϊόν πρόσληψης, που το εξωτερικεύει κάποτε με τις πιο απλές απορηματικές ερωτήσεις: «Υπάρχουν άραγε άνθρωποι που κοιμούνται πριν τις δώδεκα;» Ο χρόνος, μεταιχμιακός (όπως εδώ) ή μη, ρυθμίζει πρόσωπα και πράγματα και διαμορφώνει καταστάσεις, αποκαλύπτει την ιδεολογία του ποιητή μέσα από ποιητικά στιγμιότυπα της σύγχρονης καθημερινότητας και τη θετική στάση του απέναντι στα κοινωνικά δρώμενα: «Σβήστε την απώλεια απ’ τα στενά μπαλκόνια / θερίζουν τους ανέμους / οι λαμπάδες, όσο κίτρινες κι αν είναι, καίγονται κάποια στιγμή / είναι λίγο πριν το ξημέρωμα / εκείνο το πρωί έχει φύγει / δεν υπάρχει άλλο μονοπάτι / αγαπημένα βάτα στο ποτάμι / όταν θα περπατήσω θα ‘ναι σα βόλτα πριν το σούρουπο / θυμίστε τότε την πιστή ακολουθία των αγκαθιών / είναι όμορφα, αφήστε να λένε».

Ολόκληρη η συλλογή διαπερνάται από μια αισιόδοξη στάση απέναντι στη ζωή με έναν λόγο καλοδουλεμένο και ύφος σύνθετο με προσεκτικά επιλεγμένες λέξεις για να αποτυπώσουν τον ποιητικό κοσμικό χώρο και χρόνο του ποιητή. Η συνθετότητα είναι εμφανέστερη στην πρώτη ενότητα, στην οποία υπερτερούν τα ουσιαστικά και η ρητορική του επιθέτου, ενώ η πλήρης απουσία στίξης επιτρέπει τη δυνατότητα ποικίλης νοηματικής πρόσληψης. Στο δεύτερο μέρος ο λόγος γίνεται πιο προσιτός. Κάνει πλέον την εμφάνισή της η στίξη, κυρίως η τελεία, η οποία, επειδή περιορίζει τη διεύρυνση των νοηματικών ορίων, μειώνει τις πιθανότητες πολλαπλής πρόσληψης, ενώ με την σφριγηλότερη παρουσία του ρήματος αποτυπώνονται ενέργειες, καταστάσεις και πάθη: «τη μέρα που χάλασαν τ’ ακουστικά, τα παιδιά γέννησαν / ο χαρτοπαίχτης αρρώστησε, αδυνάτησε κι ύστερα γύρισε το κεφάλι του / πήρε δύο αναπνοές και σταμάτησε τις επόμενες / χωρίς να διαμαρτυρηθεί για πόνους και άλλα τινά /…».

Πρόκειται για μια πρωτολειακή ποιητική προσπάθεια του Κωστή Περαστικού, η οποία ωστόσο αποκαλύπτει ωριμότητα μέσα από τον καλοδουλεμένο και μελετημένο στίχο του. Πιστεύουμε ότι μπορεί ο ενεστώτας να μην είναι διαρκής, αλλά η διαφαινόμενη ποιητική παρουσία του Κωστή Περαστικού θα είναι σε μέλλοντα διαρκή.

* Ο ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΠΑΠΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι τ. Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου του Αιγαίου.

politeia link more

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

Για την ποιητική συλλογή της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη «Τα λόγια του ονείρου» (εκδ. Βακχικόν). 

Του Γιώργου Ρούσκα

«Ένα μεγάλο στόμα
ανοίγει η ψυχή
μες από τα μάτια τα βαθιά του χάους
και κράζει
πεταλούδες το πρωί ...



«Άγρια Ίρις», της Λουίζ Γκλικ – 54 ποιήματα σε καλοκαιρινό κήπο (κριτική)

«Άγρια Ίρις», της Λουίζ Γκλικ – 54 ποιήματα σε καλοκαιρινό κήπο (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή «Άγρια Ίρις» (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός) της βραβευμένης με Νόμπελ (2020) Λουίζ Γκλικ. Η συλλογή εκδόθηκε το 1992 και το επόμενο έτος βραβεύτηκε με Πούλιτζερ. Κεντρική εικόνα: Η ποιήτρια φωτογραφημένη περίπου το 1977. Η φωτογραφία χρησιμοποιήθηκε σε αφίσα για βραδιά ποίησης στο Μουσείο Σύγχρονης...

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου «Κυψέλες» (εκδ. Κίχλη). Φωτογραφία © Pierre Bourjo.

Της Ευσταθίας Δήμου

Η νέα, ένατη κατά σειρά, ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου φέρει τον μονολεκτικό, πολύσημο τίτλο Κυψέλες,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου

Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου

Η Ελλάδα θα είναι η τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου, που θα πραγματοποιηθεί από τις 26 Ιανουαρίου μέχρι τις 7 Φεβρουαρίου και η οποία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά γεγονότα στον αραβικό κόσμο και σε όλη την Μέση Ανατολή. Στην φωτογραφία, ο Έλληνας πρέσβης στην Αίγυπτο, Νίκος ...

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ