Λακλό, Μολιέρος, Μότσαρτ και Βέρντι: θεατρικές παραστάσεις και όπερα από το Εθνικό Θέατρο του Ηνωμένου Βασιλείου και τη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης που θα παρακολουθήσουμε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών το επόμενο διάστημα. Εικόνα: Από τον «Μισάνθρωπο» του Μολιέρου.
Γράφει η Έλενα Χουζούρη
Στο Λονδίνο, αναμφισβήτητα, μπορεί κανείς να δει καλό θέατρο, και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στη Νέα Υόρκη, μας περιμένει η περίφημη Metropolitan Opera με τις υψηλού επιπέδου παραστάσεις της και τη συμμετοχή πρωτοκλασάτων ερμηνευτών. Και αν δεν μπορεί κανείς να πάει ούτε στο Λονδίνο, πολύ περισσότερο στη Νέα Υόρκη -όπου, εκτός των άλλων, τα εισιτήρια της Μητροπολιτικής Όπερας είναι σχεδόν απλησίαστα-, τι γίνεται; Απλούστατα, έρχεται το Λονδίνο και η Νέα Υόρκη στην Αθήνα και συγκεκριμένα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Και αυτό χάρη στις απευθείας μαγνητοσκοπημένες παραστάσεις τόσο από τη ΜET της Νέας Υόρκης, όσο και από το National Theatre του Λονδίνου και άλλες ισάξιες θεατρικές λονδρέζικες σκηνές. Έτσι, μπορούμε, όσοι και όσες αγαπούν την όπερα και το θέατρο, να παρακολουθήσουμε έως το τέλος της φετινής χρονιάς τις παρακάτω, υψηλού επιπέδου και ενδιαφέροντος, παραστάσεις.
Θέατρο
Με τη μεταφορά στην θεατρική σκηνή του τολμηρού και πρωτοπόρου για την εποχή του, μυθιστορήματος του Πιέρ Σαντερλό ντε Λακλό Επικίνδυνες σχέσεις ανοίγουν οι μαγνητοσκόπημένες θεατρικές παραστάσεις του National Theatre του Λονδίνου, στις 8 Οκτωβρίου. Πρόκειται για ένα επιστολικό μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε σε τέσσερις τόμους, στις 23 Μαρτίου 1782, και αμέσως έγινε ανάρπαστο, ενώ θεωρήθηκε από κύκλους της γαλλικής αριστοκρατίας σχεδόν εξίσου σκανδαλώδες με τα μυθιστορήματα του Μαρκήσιου ντε Σαντ.
Το 1812 μεταφράζεται και κυκλοφορεί στην Αγγλία και παρά τις αντιδράσεις των αριστοκρατικών κύκλων, Οι επικίνδυνες σχέσεις αναγνωρίστηκαν σαν ένα από τα σπουδαιότερα, πρώιμα, γαλλικά μυθιστορήματα. Στο μυθιστόρημα ο Λακλό, αστός ο ίδιος και ελευθεροτέκτονας, δεν διστάζει να ξεσκεπάσει την υποκρισία και τις ίντριγκες των αριστοκρατών, με διάμεσο τις ερωτικές τους σχέσεις. Το μυθιστόρημα αποτελείται από επιστολές γραμμένες από διάφορα πρόσωπα του ενός προς το άλλο. Ο κύριος κορμός είναι οι επιστολές που ανταλλάσσουν οι δύο κεντρικοί ήρωες, ο Υποκόμης ντε Βαλμόν και η Μαρκησία ντε Μερτέιγ. Ανάμεσά τους εμφιλοχωρούν και οι επιστολές μεταξύ των δύο δευτεραγωνιστών, της Σεσίλ ντε Βιολάνς και της Μαντάμ ντε Τουρβέλ. Το μυθιστόρημα δραματοποιήθηκε και ανέβηκε για πρώτη φορά στο θέατρο το 1985 και τρία χρόνια αργότερα έφτασε και στον κινηματογράφο διασκευασμένο από τον Κρίστοφερ Χάμπτον, σε σκηνοθεσία Στήβεν Φρίαρς, με τους/τις Τζον Μάλκοβιτς, Μισέλ Φαίφερ, Γκλεν Γκλόουζ και άλλους.
Η θεατρική παράσταση του λονδρέζικου θεάτρου που θα δούμε στις 8 Οκτωβρίου, βασίζεται στην διασκευή του Κρίστοφερ Χάμπτον, σε σκηνοθεσία της Μάριαν Έλιοτ. Σε ένα συγκλονιστικό παιχνίδι γεμάτο έρωτα, ψέματα, ίντριγκες και πλούτου, η Μαρκησία ντε Μερτείγ και ο Υποκόμης ντε Βαλμόν θέτουν την σαγήνη και τον πόθο στην υπηρεσία των μοχθηρών τους σχεδίων, ισοπεδώνοντας τους πάντες και τα πάντα γύρω τους, στο τέλος και τους εαυτούς τους. Τους δύο κεντρικούς ρόλους στην παράσταση κρατούν οι: Lesley Manville (Μαρκησία ντε Μερτέιγ) και Aidan Turner (Υποκόμης ντε Βαλμόν).
«Ο μισάνθρωπος» είναι από τις πιο γνωστές και πολυπαιγμένες κωμωδίες του Μολιέρου και μπορούμε να τη δούμε στην μαγνητοσκοπημένη παράσταση από το θεατρικό Λονδίνο, στις 26 Νοεμβρίου. Κωμωδία συμπεριφορών και τρόπων, «Ο μισάνθρωπος» διαφέρει από τις άλλες κωμωδίες του Μολιέρου στο ότι δίνει περισσότερη σημασία στους χαρακτήρες και εστιάζει επάνω τους παρά στην ίδια την πλοκή της κωμωδίας του, γεγονός που βοηθάει ακόμα και έναν σύγχρονο σκηνοθέτη να την αντιμετωπίσει όχι με κλασσική ματιά. Όπως και ο μεταγενέστερος Λακλό, έτσι και ο σπουδαίος Γάλλος θεατρικός συγγραφέας του 17ου αιώνα, τα βάζει με τους αριστοκράτες και τις συμπεριφορές τους. Ο ήρωας του, ο Alceste, απορρίπτει τις κοινωνικές συμβάσεις της αριστοκρατίας και δεν συμπαθεί κανέναν. Είναι όλο γκρίνια και κριτική. Το έργο κάνει πρεμιέρα στις 4 Ιουνίου 1666 στην σκηνή του παρισινού Palais Rayal και, παρά το ότι δεν γνώρισε ποτέ σπουδαία εμπορική επιτυχία, συγκαταλέγεται στα καλύτερα έργα του Μολιέρου. Κάποιοι μάλιστα την θεωρούν ως «μαύρη κωμωδία».
Η λονδρέζικη παράσταση της 26ης Νοεμβρίου, βασίζεται στην διασκευή του Μάρτιν Κριπ και η σκηνοθεσία είναι της καλλιτεχνικής διευθύντριας του Εθνικού Θεάτρου της Μεγάλης Βρετανίας, Ίντου Ρουμπασίγκταμ. Η υπόθεση μεταφέρεται στο σήμερα και ο μισάνθρωπος αλλάζει φύλο και γίνεται από Alceste, Άλις. Η Άλις είναι μια θαυμάσια συγγραφέας που όμως απεχθάνεται τα προκατασκευασμένα ψέματα της κοινωνίας. Όσο όμως αμφισβητεί τους γύρω της, τόσο αυτοί αντιδρούν εναντίον της. Τι θα κάνει στο τέλος; Η απάντηση επί σκηνής. Τον ρόλο της Άλις κρατά η Σάντρα Ο.
Όπερα
Οι κακές φήμες έλεγαν ότι η κακή συζυγική του ζωή ώθησε τον Μότσαρτ αντί να μελοδραματοποιήσει την κατάσταση, κάτι που δεν ταίριαζε στην ανάλαφρη και ευχάριστη προσωπικότητά του, να συνθέσει τη σατυρική όπερα «Cosi fan tute», ή «Το σχολείο των εραστών». Στην πραγματικότητα, το έργο γράφτηκε μετά από υπόδειξη του Αυτοκράτορα της Αυστρίας Ιωσήφ Β' και η πρεμιέρα της όπερας δόθηκε στις 26 Ιανουαρίου 1790 στη Βιέννη. Το λιμπρέτο υπέγραφε ο βασικός συνεργάτης του Μότσαρτ, Λορέντζο ντα Πόντε, ο ίδιος που είχε γράψει τα λιμπρέτα για τον Φίγκαρο και τον Ντον Τζοβάνι. Η εξαιρετικά ευχάριστη και παιγνιώδης αυτή όπερα με τις αλλεπάλληλες παρεξηγήσεις, ανοίγει τις μαγνητοσκοπημένες όπερες που θα δούμε, σε απευθείας σύνδεση με την Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης, έως το τέλος του 2026, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Ο σκηνοθέτης Φελίμ Μακ Ντέρμοντ μεταφέρει τα δύο άστατα νεαρά ζευγάρια από τον 18ο αιώνα στο σήμερα, και μάλιστα σε ένα παραθαλάσσιο λούνα παρκ, στο κέντρο ψυχαγωγίας του Κόνι Άιλαντ. Οι συναρπαστικές προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουν οι νεαροί και οι νεαρές θα δοκιμάσουν τις υποσχέσεις τους περί πίστης και βέβαια τον έρωτά τους. Το «Cosi fan tute» παρουσιάζεται στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στις 8 Οκτωβρίου. Στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.
Για τον σαιξπηρικό «Μάκβεθ» δεν χρειάζονται πολλά λόγια. Είναι ένα από τα πιο παιγμένα, σε θέατρο και κινηματογράφο, έργα του μεγάλου Άγγλου δραματουργού. Και στην όπερα; Εδώ μία από τις πιο πλήρεις και μεγαλειώδεις απαντήσεις ακούει στο όνομα: Βέρντι. Ο κορυφαίος Ιταλός συνθέτης είχε μεγάλη αγάπη για τα σαιξπηρικά έργα, αφού έφτασε να μεταγράψει σε όπερα δέκα από αυτά. Ο «Μάκβεθ» ήταν το πέμπτο, κατά σειρά, σαιξπηρικό έργο που έντυσε με την μουσική του ο Βέρντι και μάλιστα κατά την διάρκεια της πιο παραγωγικής εποχής του που διήρκησε 16 χρόνια και έδωσε 22 όπερες.
Το λιμπρέτο υπέγραφαν ο βασικός συνεργάτης του συνθέτη, Φραντσέσκο Μαρία Πιάβε, με τον Αντρεί Μαφέι. Η πρεμιέρα δόθηκε στις 14 Μαρτίου 1847. Τον, κατά Βέρντι, «Μάκβεθ», λοιπόν, πρόκειται να απολαύσουμε στην απευθείας μαγνητοσκοπημένη παράσταση από τη Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης, στις 17 Οκτωβρίου, στο ΜΜΑ. Η σκηνοθεσία είναι της Λουίζα Πρόσκε, η μουσική διεύθυνση του διευθυντή της ΜΕΤ Γιανίκ Νεζέ-Σέγκεν. Στους ρόλους κλειδιά, δύο σπουδαίοι ερμηνευτές της όπερας: ο Κουίν Κέλσυ (Μάκβεθ) και η Λίζε Ντάβιντσεν (Λαίδη Μάκβεθ). Στα ιταλικά, με ελληνικούς υπέρτιτλους.
Η βιβλική ιστορία του Σαμψών και της Δαλιδάς, εκτός του είναι πασίγνωστη και διαχρονική, έχει επηρεάσει πολλαπλά τους καλλιτέχνες, ζωγράφους, θεατρικούς συγγραφείς, σκηνοθέτες, ποιητές, συνθέτες. Εμβληματική είναι η χολυγουντιανού ύφους ταινία του Σεσίλ ντε Μιλ (1949), με την απαστράπτουσα Χέντι Λαμάρ στον ρόλο της μοιραίας Φιλισταίας Δαλιδά και τον Βίκτορ Ματσιούρ στον ρόλο του ναζηραίου βασιλιά Σαμψών, που πέφτει στην ερωτική της παγίδα. Μια τόσης μελοδραματικής έντασης ιστορία δεν θα μπορούσε να αφήσει ασυγκίνητη την όπερα.
Ετσι συγκίνησε και τον Γάλλο ρομαντικό συνθέτη και πιανίστα Camille Saint-Sans (1835-1921) και προχώρησε στη σύνθεση μια τρίπρακτης όπερας, με τέσσερεις σκηνές, από αυτές που ονομάζονται «Grand Opera», σε λιμπρέτο του Φερντινάν Λεμαίρ. Η μεγαλειώδης ρομαντική όπερα «Σαμψών και Δαλιδά» ανεβαίνει για πρώτη φορά στις 2 Δεκεμβρίου 1877 στο Μεγάλο Θέατρο της Βαϊμάρης. Η παρουσίαση της όπερας με τη βιβλική ιστορία στη σκηνή της ΜΕΤ είναι πραγματικά μεγαλοπρεπής και εμείς θα έχουμε την ευκαιρία να την απολαύσουμε στην απευθείας μαγνητοσκόπησή της στο Μέγαρο Μουσικής στις 5 Δεκεμβρίου. Η σκηνοθεσία είναι του Ντάρκο Τρεζνιάκ και η μουσική διεύθυνση του Τζιάκομο Σαγκριπάντι. Στα γαλλικά, με ελληνικούς υπέρτιτλους.
Μια από τις πιο αγαπημένες όπερες μεγάλων αλλά και μικρών, «Ο μαγικός αυλός» του Μότσαρτ, κλείνει το 2026. Όπως θυμόμαστε στην όπερα, ο Παμίνο προσπαθεί να σώσει την Παμίνα του και ο Παπαγκένο να βρει και αυτός μια Παπαγκένα. Πίσω, όμως, από αυτό το ευφάνταστο παραμύθι, κρύβεται η αναζήτηση της αρμονίας, της ευτυχίας και της αγάπης. Η πλούσια σε συμβολισμούς όπερα διαπνέεται από τις ιδέες του Διαφωτισμού και του τεκτονισμού με στοιχεία παραμυθιού. Ο Μότσαρτ άρχισε να συνθέτει την όπερα λίγο πριν καταπιαστεί με τη σύνθεση της «Μεγαλοψυχίας του Τίτου», αλλά την ολοκλήρωσε έναν χρόνο πριν πεθάνει, για αυτό και θεωρείται το κύκνειο άσμα του. Έκανε πρεμιέρα στις 30 Σεπτεμβρίου 1791 στο θέατρο «Βάιντεν» της Βιέννης και καταχειροκροτήθηκε.
Στον μαγνητοσκοπημένο «Μαγικό αυλό», που θα δούμε στις 12 Δεκεμβρίου, το λιμπρέτο είναι πάντα του Εμάνουελ Σικανέντερ, η σκηνοθεσία της Τζούλι Τέιμορ και η μουσική διεύθυνση του Τζέημς Λεβίν. Στα αγγλικά, με ελληνικούς υπέρτιτλους.
Οι τιμές για τις μαγνητοσκοπημένες θεατρικές παραστάσεις είναι 15 ευρώ και τις όπερες (ΜΕΤ) 25 και 18 ευρώ.
*Η ΕΛΕΝΑ ΧΟΥΖΟΥΡΗ είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Το βιβλίο της «“Ψυχή ντυμένη αέρα” – Ανθούλα Σταθοπούλου-Βαφοπούλου: Η μούσα της μεσοπολεμικής Θεσσαλονίκης» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επίκεντρο.
