Για τις παραστάσεις «Το σώμα της γυναίκας ως πεδίο μάχης» στο θέατρο «Χώρος» και «Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα», στο Θέατρο Μπέλλος, και τα δύο του Γαλλορουμάνου θεατρικού συγγραφέα, ποιητή και δημοσιογράφου Ματέι Βίσνιεκ. Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Το σώμα της γυναίκας ως πεδίο μάχης». © N. Χριστοδουλάκος.
Γράφει ο Νίκος Ξένιος
«Το σώμα της γυναίκας ως πεδίο μάχης», στο θέατρο «Χώρος»
Η εταιρεία θεάτρου OneTwoFree παρουσιάζει για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό το έργο «Το σώμα της γυναίκας ως πεδίο μάχης» («Du sexe de la femme comme champ de bataille dans la guerre en Bosnie», 2019) του Ματέι Βίσνιεκ στο θέατρο «Χώρος», σε σκηνοθεσία Στέλιου Πατσιά.
Δύο γυναίκες τελείως διαφορετικής προέλευσης συναντιούνται σε ένα νοσοκομείο του ΝΑΤΟ, την επαύριο του πολέμου της Βοσνίας: μια Αμερικανίδα ψυχολόγος που έχει συμμετάσχει σε μια επιτροπή μελέτης ομαδικών τάφων αποκαλύπτοντας τις φρικαλεότητες του πολέμου γνωρίζει μια πληγωμένη γυναίκα που έχει πέσει θύμα γενοκτονικού βιασμού και είναι έγκυος με ένα παιδί που δεν θέλει.
Τα ιστορικά γεγονότα
Το 1918, μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Κοσσυφοπέδιο έγινε επίσημα επαρχία της Σερβίας και έτσι παρέμεινε μέχρι που ο Τίτο ίδρυσε την Ομοσπονδιακή Λαϊκή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας το 1945, αποτελούμενη από τα βαλκανικά κράτη της Σερβίας, της Κροατίας, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, του Μαυροβουνίου, της Σλοβενίας και των Σκοπίων.
Ωστόσο, ο Τίτο τελικά ενέδωσε στις απαιτήσεις των Κοσοβάρων για μεγαλύτερη αυτονομία και μετά το 1974 το Κοσσυφοπέδιο λειτούργησε ως ανεξάρτητο κράτος σε όλα εκτός από το όνομα. Οι Σέρβοι άρχισαν να δυσφορούν για την αυτονομία του Κοσσυφοπεδίου, η οποία του επέτρεψε να ενεργεί ενάντια στα σερβικά συμφέροντα, και όταν το 1987 ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς εξελέγη αρχηγός του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σερβίας, έθεσε ως στόχο του να επαναφέρει τη σερβική κυριαρχία στο Κοσσυφοπέδιο.
Από τον Ιούλιο του 1998 τα σερβικά στρατεύματα έδιωξαν χιλιάδες αμάχους από τα σπίτια τους και κατηγορήθηκαν για σφαγές αμάχων του Κοσσυφοπεδίου.
Από τον Ιούλιο του 1998 τα σερβικά στρατεύματα έδιωξαν χιλιάδες αμάχους από τα σπίτια τους και κατηγορήθηκαν για σφαγές αμάχων του Κοσσυφοπεδίου. Τον Μάρτιο του 1999 επενέβη στρατιωτικά το Ν.Α.Τ.Ο. και η επίθεσή του διήρκεσε 78 ημέρες, μέχρι και τη μέρα των Χριστουγέννων, διαλύοντας τις υποδομές της Σερβίας και ξαναγυρίζοντας τη χώρα τριάντα σκοτεινά χρόνια πίσω. Η κυβέρνηση της Σερβίας υπολογίζει ότι κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών σκοτώθηκαν 2500 άνθρωποι, ενώ ανεξάρτητες πηγές, που καταμετρούν και τα θύματα των βομβαρδισμών στο Κόσοβο, αναφέρουν ότι οι νεκροί ήταν περίπου 4.000.
Το πολιτισμικό σώμα και οι ανεπούλωτες πληγές του
Δεν είναι άσχετη προς τον τίτλο του έργου η δήλωση του κογκολέζου γιατρού Ντένις Μακβέγκε, επ’ευκαιρία της τίμησής του, στις 26 Νοεμβρίου του 2014, για τις υπηρεσίες του προς τα χιλιάδες θύματα βιασμού και σεξουαλικής κακοποίησης στους πολέμους της χώρας του: "Το γυναικείο σώμα έχει γίνει πραγματικό πεδίο μάχης", είχε δηλώσει ο Μακβέγκε. Επιλέγοντας την πολιτιστική αντίσταση, ο Ματέι Βίσνιεκ διερευνά το τεράστιο ζήτημα της άσκησης σεξουαλικής βίας ως όπλου πολέμου και στην τριλογία του για τα Βαλκάνια διερωτάται σχετικά με την ανθρώπινη αποκτήνωση: «Το σώμα της γυναίκας ως πεδίο μάχης στη Βοσνία», «Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα» και «Οξιντάτ Εξπρές».
Στο «Σώμα της γυναίκας ως πεδίο μάχης» ακούμε αποσπάσματα από το νηφάλιο, αποστασιοποιημένο ημερολόγιο της ψυχολόγου, τη στιγμή όπου η πληγωμένη γυναίκα αρνείται οποιαδήποτε επικοινωνία και εκφράζει μίσος, θυμό και αυτοκτονικές τάσεις.
Στο «Σώμα της γυναίκας ως πεδίο μάχης» ακούμε αποσπάσματα από το νηφάλιο, αποστασιοποιημένο ημερολόγιο της ψυχολόγου, τη στιγμή όπου η πληγωμένη γυναίκα αρνείται οποιαδήποτε επικοινωνία και εκφράζει μίσος, θυμό και αυτοκτονικές τάσεις. Πάνω της έχουν αποτυπωθεί οι συνέπειες της εθνικιστικής υστερίας, του ρατσισμού, της σεξιστικής βαναυσότητας, υπό μορφή εσωτερικευμένης βίας: αυτού του τύπου βίας που στοχεύει στον πυρήνα της ανθρώπινης υπόστασης. Ωστόσο, σε κάποιες πτυχές του είναι της υποφώσκει η ανθρωπιά, η πίστη σε αξίες και η ανάγκη αλληλεγγύης.
Πολύ ενδιαφέροντα τα σκηνικά της Μαρίας Παλάντζα, που παραπέμπουν σε μιαν ανακομιδή οστών και διακρίνονται για τον άχρονο χαρακτήρα τους. Καλοί φωτισμοί από τη Ναυσικά Χριστοδουλάκου και κατάλληλη μουσική από τον Γιώργο Κασσαβέτη.
Οι ερμηνείες, αν και όχι απόλυτα ισότιμες, της Νικόλ Δημητρακοπούλου και της Σοφίας Παλάντζα, θα αναδεικνύονταν περισσότερο εάν η σκηνοθετική προσέγγιση ξέφευγε από τη μετωπική, τύπου «αναλογίου» εκφώνηση του κειμένου και περνούσε σε μια πιο δυναμική, συναισθηματικά φορτισμένη καθοδήγηση των ηθοποιών.
Πληροφορίες παράστασης
Συγγραφέας: Ματέι Βίσνιεκ
Μετάφραση: Έρση Βασιλικιώτη
Σκηνοθεσία: Αικατερίνη Παπαγεωργίου
Ερμηνεύουν: Νικόλ Δημητρακοπούλου, Σοφία Παλάντζα
⌖ Θέατρο: «Χώρος»
«Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα», στο Θέατρο Μπέλλος
Το σχόλιο του Βίσνιεκ για τη σύγχρονη Ευρώπη και τη μνήμη του πολέμου είναι το εξής: «Σε περίοδο ειρήνης, συσσώρευσης πλούτου, τεχνογνωσίας, εμπειρίας, πολιτισμικής ανάπτυξης, ομορφιάς και δημοκρατικών πρακτικών, έρχεται μια τρομερή κρίση, χωρίς τέλος, που παίρνει πίσω τα κοινωνικά κεκτημένα και μας προετοιμάζει για έναν κόσμο όπου τα παιδιά μας θα ζήσουν λιγότερο καλά από εμάς. Υπάρχει κάτι παράλογο εδώ, μία αίσθηση ότι η Ευρώπη, μια ολόκληρη ήπειρος έχει πάρει λάθος κατεύθυνση».
Η μετα-κομμουνιστική περίοδος στη Ρουμανία
Το έργο «Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα» εκδόθηκε το 2003 και περιγράφει ίσως, την οδύνη της μετα-κομμουνιστικής περιόδου στη Ρουμανία, όταν πρώην κάτοικοι των επαρχιών επέστρεφαν στα βομβαρδισμένα σπίτια τους, αναζητώντας τα λείψανα των παιδιών τους που χάθηκαν στον πόλεμο.
Ήρωες του έργου είναι ο Βίγκαν και η Γιάζμινσκα, που αναζητούν τα κόκκαλα του γιου τους Βίμπκο στο ίδιο τους το σπίτι, ερχόμενοι σε επαφή με την έκπτωση των ηθών και την προϊούσα μορφή της κερδοσκοπικής μικρότητας, σε όλες τους τις διαστάσεις.
Στην πρόσφατη παράσταση του θεάτρου «Μπέλλος», η Αικατερίνη Παπαγεωργίου αναδεικνύει, με τη σκηνοθετική της προσέγγιση, τις ποιότητες του έργου υπερτονίζοντας τη δραματικότητα.
Στην πρόσφατη παράσταση του θεάτρου «Μπέλλος», η Αικατερίνη Παπαγεωργίου αναδεικνύει, με τη σκηνοθετική της προσέγγιση, τις ποιότητες του έργου υπερτονίζοντας τη δραματικότητα.
Η Μάνια Παπαδημητρίου ενσαρκώνει δύο ρόλους αντίθετους μεταξύ τους με θαυμαστή προσαρμοστικότητα, ενώ ο Δημήτρης Πετρόπουλος, στον ρόλο του πατέρα, συνάπτει έναν ιδιάζοντα διάλογο με τον ταλαντούχο ηθοποιό Τάσο Λέκκα: στον ρόλο του νεκρού Βίμπκο ο Τάσος Λέκκας δίνει προσωπική διάσταση, ενώ η Ελίζα Σκολίδη σε δύο ρόλους (της Ίντα και της γριάς Ρουμάνας) και ο Αλέξανδρος Βάρθης επίσης σε δύο ρόλους (της τραβεστί και του μαυραγορίτη) απαρτίζουν έναν θαυμάσιο θίασο.
«Η γυναίκα, και μόνο από το γεγονός ότι γεννάει τη ζωή, δεν είναι ικανή να σκοτώσει με την ευκολία ενός άνδρα», δήλωσε κάποια στιγμή ο Matei Vișniec (1956), ο ευαίσθητος γαλλορουμάνος θεατρικός συγγραφέας, ποιητής και δημοσιογράφος που ζει στο Παρίσι.
Πληροφορίες παράστασης
Συγγραφέας: Ματέι Βίσνιεκ
Μετάφραση: Έρση Βασιλικιώτη
Σκηνοθεσία: Αικατερίνη Παπαγεωργίου
Ερμηνεύουν: Αλέξανδρος Βάρθης, Τάσος Λέκκας, Μάνια Παπαδημητρίου,Δημήτρης Πετρόπουλος, Ισιδώρα Δωροπούλου
⌖ Θέατρο: «Μπέλλος»
Ποιιος είναι ο Ματέι Βίσνιεκ
Ο Βίσνιεκ αποφοίτησε το 1980 από την Ιστορική και Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου. Μεταξύ 1977 και 1987 έγραψε 8 θεατρικά έργα σε δύο ή τρεις πράξεις και είκοσι σενάρια ταινιών μικρού μήκους που απορρίφθηκαν από τη λογοκρισία. Το 1987 προσκλήθηκε στη Γαλλία από ένα λογοτεχνικό ίδρυμα και ζήτησε πολιτικό άσυλο.
Μεταξύ Αυγούστου 1988 και Οκτωβρίου 1989 έζησε στο Λονδίνο, όπου εργάστηκε για το ρουμανικό τμήμα του BBC. Αφού εγκαταστάθηκε στη Γαλλία, έγραψε κυρίως στα Γαλλικά και πήρε τη γαλλική υπηκοότητα.
Μετά την πτώση του κομμουνισμού στη Ρουμανία, το 1989, έγινε ένας από τους πιο γνωστούς θεατρικούς συγγραφείς στη χώρα, με περισσότερα από 30 έργα που ανέβηκαν στο Βουκουρέστι και σε άλλες πόλεις.
Εργογραφία
Το 1996 το Εθνικό Θέατρο της Τιμισοάρα διοργάνωσε ένα Φεστιβάλ Matei Vișniec, με δώδεκα εταιρείες να παρουσιάζουν τα έργα του. Ως θεατρικός συγγραφέας απέκτησε διεθνές κοινό το 1992, με το έργο Horses at the Windows που παίχτηκε στη Γαλλία, και Old Clown Wanted στην "Bonner Biennale". Έκτοτε έχουν ανέβει περισσότερα από 20 έργα του στη Γαλλία (Théâtre Guichet Montparnasse, Studio des Champs-Elysées, Théâtre du Rond-Point des Champs Elysées – Παρίσι, Théâtre de l'Utopie – La Rochelle, Compagnie Pli Urgent – Lyon, Théâtre Le Jodel – Avignon, Théâtre de Lenche and Théâtre de la Minoterie – Μασσαλία, Compagnie Nice-Théâtre Vivant – Nice κ.λπ.): οι τίτλοι των γαλλόφωνων έργων του είναι: Personne n’a le droit de traîner sans armes sur un champ de bataille, 1991, Le marchand de temps, 1992, Les partitions frauduleuses, 1993, Hécatombéon, 1993, Théâtre décomposé ou L’homme-poubelle, 1993, La grammaire du silence, 1994, Trois nuits avec Madox, 1994, L’histoire des ours pandas racontée par un saxophoniste qui a une petite amie à Francfort, 1994, Cils interdits pendant la nuit, 1995, Paparazzi ou la chronique d’un lever de soleil avorté, 1995, Comment pourais-je être un oiseau?, 1996, Du sexe de la femme comme champ de bataille dans la guerre en Bosnie, 2019, Jeanne et le feu, 2009/2019.
Το πιο γνωστό από τα ρουμανόφωνα έργα του, το Angajare de clovn («Προσλαμβάνοντας έναν κλόουν»), έχει παιχτεί σε Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένες Πολιτείες, Δανία, Αυστρία, Πολωνία, Φινλανδία, Ιταλία, Τουρκία, Βραζιλία, Ρουμανία, Αζερμπαϊτζάν, Μολδαβία και Γεωργία. Το 2009, το έργο του "Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα" απέσπασε το πρώτο βραβείο στο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου της Αβινιόν. Ο Βίζνιεκ σήμερα εργάζεται ως δημοσιογράφος στο Radio France Internationale.
* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα «Αλλοτεκοίτη – Εκεί που χάθηκε η βλάστηση» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κριτική.
