aristos 3

Για την παράσταση «Αρίστος», σε σκηνοθεσία Γιώργου Παπαγεωργίου, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Ο γύρος του θανάτου», η οποία παρουσιάζεται για έναν τελευταίο κύκλο παραστάσεων στο θέατρο Πορεία έως τις 7 Μαρτίου.

Της Έλενας Χουζούρη

Σε πρόσφατη συζήτηση που είχα με γνωστή συγγραφέα για την εικόνα που παρουσιάζει το ελληνικό θέατρο τα τελευταία χρόνια, εκείνη επισήμανε μια τάση να ανεβαίνουν διασκευασμένα λογοτεχνικά έργα, αντί να γράφονται καινούργια θεατρικά έργα, όπως παλιότερα. Την παρατήρηση αυτή σκεπτόμουν καθώς όδευα προς το Θέατρο Πορεία για να παρακολουθήσω την παράσταση «Αρίστος» βασισμένη στο, βραβευμένο με Κρατικό βραβείο, μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Ο γύρος του θανάτου».

Αναρωτήθηκα πόσο και αν ίσχυε αυτή η παρατήρηση και κατέληξα στο συμπέρασμα ότι εν μέρει ήταν σωστή. Διότι η διασκευή λογοτεχνικών έργων για το θέατρο δεν είναι τελευταίο φαινόμενο, παρατηρείται αρκετά χρόνια τώρα. Να θυμηθούμε, παραδειγματικά, τις παραστάσεις τις βασισμένες σε διηγήματα του Βιζυηνού, ή σε μυθιστορήματα και διηγήματα του Παπαδιαμάντη, εκείνες του Θεάτρου Τέχνης πάνω στις Ακυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Τσίρκα, την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου βασισμένη στο μυθιστόρημα του Βασίλη Βασιλικού Ζ. Ακόμα τις παραστάσεις που βασίζονταν σε μυθιστορήματα του Ντοστογιέφσκι και σκηνοθετούσε ο Στάθης Λιβαθινός στο Εθνικό, και οπωσδήποτε εκείνες που σκηνοθετεί τελευταία, ο Δημήτρης Τάρλοου στο θέατρο Πορεία, πάνω σε μυθιστορήματα του παππού του, Μ. Καραγάτση.

Ο κινηματογράφος με το βαρύ οπλοστάσιο της εικόνας του μπορεί και να συνθλίψει τη λογοτεχνία στα σημεία, να ακυρώσει τους υπαινιγμούς και τις μεταφορές της, να αλλοιώσει τους εσωτερικούς ρυθμούς της, να καταπνίξει τις κρυφές της ανάσες.

Η αλήθεια είναι ότι αρκετά χρόνια τώρα –η τελευταία επιτυχία ήταν Το γάλα του Κατσικονούρη αν δεν με απατά η μνήμη μου– δεν έχει εμφανιστεί ένα καινούργιο έργο γραμμένο από Έλληνα θεατρικό συγγραφέα που να διαγράψει επιτυχημένη τροχιά, χωρίς όμως να εκλείπουν κάποιες αφανείς περιστασιακές περιπτώσεις. Η προσωπική μου άποψη, στην οποία συνέβαλλε αποφασιστικά και η παράσταση που είδα στο Πορεία και στην οποία θα αναφερθώ αμέσως παρακάτω, είναι ότι η λογοτεχνία σαφώς συγγενεύει με το θέατρο, θα υποστήριζα περισσότερο από ό,τι με τον κινηματογράφο. Ο κινηματογράφος με το βαρύ οπλοστάσιο της εικόνας του μπορεί και να συνθλίψει τη λογοτεχνία στα σημεία, να ακυρώσει τους υπαινιγμούς και τις μεταφορές της, να αλλοιώσει τους εσωτερικούς ρυθμούς της, να καταπνίξει τις κρυφές της ανάσες. Το θέατρο έρχεται να σταθεί πλάι της σεβαστικά, χωρίς την απληστία της κινηματογραφικής εικόνας, έρχεται να την αφουγκραστεί, να συνομιλήσει μαζί της μέσα από παραπλήσιους κώδικες επικοινωνίας και ευαισθησίας που εκκινούν από τον λόγο και καταλήγουν στον λόγο. Άρα, γιατί όχι λογοτεχνικά έργα μεταφερμένα στην σκηνή; Η επιτυχία τους εξαρτάται πάντα από τον σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς. Κάτι που ισχύει και για ένα έργο γραμμένο αποκλειστικά για το θέατρο.

Και έρχομαι τώρα στην παράσταση «Αρίστος» που πραγματικά απόλαυσα στο Πορεία. Η θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος του Θωμά Κοροβίνη είχε ανέβει για πρώτη φορά στο Βασιλικό Θέατρο της Θεσσαλονίκης [ΚΘΒΕ], τον Απρίλιο του 2013, σε σκηνοθεσία του Νίκου Μαστοράκη με εννιαμελή θίασο, όσα δηλαδή είναι τα μυθιστορηματικά πρόσωπα που «μιλούν» για τον Αριστείδη Παγκρατίδη, τον φερόμενο ως «Δράκο του Σέιχ Σου», στο πολυφωνικό μυθιστόρημα του Θεσσαλονικιού συγγραφέα. Η παράσταση είχε γνωρίσει μεγάλη επιτυχία και έκτοτε «Ο Αρίστος» παρουσιάστηκε και σε άλλες θεατρικές σκηνές της Θεσσαλονίκης, με την ίδια επιτυχία. Αντίθετα με τον Νίκο Μαστοράκη –ίσως και λόγω των διαφορετικών δυνατοτήτων ανάμεσα στο ΚΘΒΕ και στις μικρότερες σκηνές όπου το έργο παρουσιάστηκε– ο Γιώργος Παπαγεωργίου επέλεξε την εναλλαγή των εννέα ρόλων από τρεις ηθοποιούς: Την έμπειρη –επί χρόνια πρωταγωνίστρια στο ΚΘΒΕ και όχι μόνον– Φιλαρέτη Κομνηνού, και τους νεότερους, Γιάννη Λεάκο και Ιωάννη Αθανασόπουλο.

aristos 1

Ιωάννης Αθανασόπουλος, Φιλαρέτη Κομνηνού, Γιάννης Λεάκος

Εγχείρημα καθόλου εύκολο διότι απαιτεί ικανή σκηνοθετική μπαγκέτα, ευλυγισία υποκριτικής και μέσα σε ελάχιστο χρόνο προσαρμογή στους εναλλασσόμενους ρόλους, οικονομία κινήσεων μέσα στον σκηνικό χώρο με ταυτόχρονη χρονική ισορροπία ώστε να μην αποβαίνει ο ένας ρόλος σε βάρος του άλλου. Ο νέος σχετικά στη σκηνοθεσία, ηθοποιός επίσης της νεότερης γενιάς των ηθοποιών μας, Γιώργος Παπαγεωργίου, στάθηκε κυριολεκτικά στο ύψος των περιστάσεων και όχι μόνον δεν πρόδωσε το πολυεπίπεδο και πολυφωνικό μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη αλλά κατάφερε, μέσα σε μία ώρα και ένα τέταρτο να αναδείξει όλες τις πλευρές του: Τη ζοφερή, πνιγηρή, μετεμφυλιακή ατμόσφαιρα της εποχής, τη σκοτεινή πλευρά της... όμορφης Θεσσαλονίκης, σύμφωνα με το γνωστό τραγούδι του Τσιτσάνη –ακούγεται σαν πικρό σχόλιο στην παράσταση– της οποίας θρέμμα και θύμα υπήρξε ο Αρίστος, το ψυχογραφικό πορτραίτο του, τα κενά της δίκης του, τις παράπλευρες πολιτικές σκοπιμότητες της σύλληψης και παραπομπής του, τα ερωτηματικά για το ποιος στην πραγματικότητα ήταν ο «Δράκος του Σέιχ Σου», τα οποία ακόμη πλανώνται πάνω από τον Θερμαϊκό.

Με προεξάρχουσα τη Φιλαρέτη Κομνηνού, τραγική φιγούρα ως μάνα του Αρίστου –ευτυχώς όμως όχι μελοδραματική– με απολύτως αφομοιωμένα και ελεγχόμενα τα υποκριτικά της εργαλεία, με δεσπόζουσα σκηνική παρουσία και στον ρόλο της πλύστρας και σε εκείνον της Σύλβας, της πόρνης που, σύμφωνα με το μυθιστόρημα του Κοροβίνη, συντρόφεψε τον Αρίστο, για κάποιο διάστημα της σύντομης ζωής του. Εύσημα όμως ανήκουν και στους δύο νεότερους μεν, με περγαμηνές ήδη,  ταλαντούχους ηθοποιούς, τον Γιάννη Λεάκο και τον Ιωάννη Αθανασόπουλου που επωμίστηκαν σεβαστικά και με εντυπωσιακή υποκριτική επάρκεια, εναλλάξ, τους ανδρικούς ρόλους, όπως: του χαφιέ-περιπτερά, του παιδικού φίλου του Αρίστου, του συντηρητικού αστού, του δημοκρατικού χωροφύλακα, του αφεντικού του Αρίστου στον «Γύρο του θανάτου», της τραβεστί Λολό και των υπόλοιπων.

Εύσημα όμως ανήκουν και στους δύο νεότερους μεν, με περγαμηνές ήδη,  ταλαντούχους ηθοποιούς, τον Γιάννη Λεάκο και τον Ιωάννη Αθανασόπουλου που επωμίστηκαν σεβαστικά και με εντυπωσιακή υποκριτική επάρκεια, εναλλάξ, τους ανδρικούς ρόλους.

Θα σταθώ ιδιαίτερα στη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος του Θωμά Κοροβίνη από τη Θεοδώρα Καπράλου. Θεωρώ ότι αν η σκηνοθετική οπτική είναι το υπ’ αριθμόν ένα στοιχείο μια επιτυχημένης θεατρικής μεταφοράς ενός λογοτεχνήματος, σχεδόν της ίδιας σημασίας είναι η διασκευή του. Στην περίπτωσή μας, η Καπράλου και ανάγνωσε σωστά το μυθιστόρημα του Κοροβίνη, και κατάφερε να επικοινωνήσει με τα βαθύτερα νοήματά του και δεν πρόδωσε τους χαρακτήρες του και σεβάστηκε τον λόγο που αυτοί κομίζουν στο μυθιστόρημα. Έτσι κατάφερε να παντρέψει και τον μυθιστορηματικό και τον θεατρικό λόγο με απόλυτη ισορροπία και οικονομία. Μνεία οφείλεται και στην σκηνογράφο Κατερίνα Αρριανούτσου η οποία, ευφυώς, προκειμένου να αναπαραστήσει επί σκηνής τους πολλαπλούς μυθιστορηματικούς τόπους, όπου διαδραματίζεται το μυθιστόρημα, «έπαιξε» με τα σημαινόμενά τους. Τέλος υποβλητικά αλλά και σχολιογραφικά –ακούγεται ακροθιγώς και το «Μακεδονία ξακουστή...»– λειτούργησε και ο μουσικός Γιώργος Δούσος που με το κλαρίνο του έντυσε την παράσταση. Ένα εύγε και στην Μαρίζα Τσίγκα που δίδαξε την κίνηση στους ηθοποιούς.


* Η ΕΛΕΝΑ ΧΟΥΖΟΥΡΗ είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Τελευταίο της μυθιστόρημα, «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού. Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...
«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

«Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη στο Θέατρο Ροές (κριτική) – Θλιμμένοι «σούπερ ήρωες» που δεν πείθουν

«Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη στο Θέατρο Ροές (κριτική) – Θλιμμένοι «σούπερ ήρωες» που δεν πείθουν

Για την παράσταση «Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη που ανέβηκε στο Θέατρο Ροές. Κεντρική εικόνα: Ελ. Χούμου. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

Ο Θανάσης Κριτσάκης, μετά από την παράσταση «Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης», έρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

Για το ντοκιμαντέρ «TACK» (παραγωγή Onassis Culture) της Βάνιας Τέρνερ με πρωταγωνίστριες τη Σοφία Μπεκατώρου, που πρώτη ξεκίνησε το ελληνικό #MeToo, και την Αμαλία Προβελεγγίου, της οποίας η καταγγελία για βιασμό από τον προπονητή της από τα έντεκά της οδήγησε στην πρώτη δίκη-ορόσημο όχι μόνο για τη δικαίωσή της αλ...

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Υπάρχει μια «μικρή» ή μια «σύντομη» ιστορία για το… οτιδήποτε. Οι τίτλοι βιβλίων που επιχειρούν (και καταφέρνουν) να συμπυκνώσουν μεγάλα θέματα σε, συνήθως, ολιγοσέλιδα βιβλία είναι πάρα πολλοί. Εντυπωσιακά πολλοί. Στην παρακάτω πολύ ενδεικτική επιλογή είκοσι ενός βιβλίων μπορεί καν...

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ