Για το μυθιστόρημα «Υπέρθεση υπό κατάρρευση» (εκδ. Ισνάφι) του Μάρτιν Κούκα.
Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης
Σχετικά γρήγορα ο αναγνώστης ανακαλύπτει ότι το κεντρικό θέμα του μυθιστορήματος Υπέρθεση υπό κατάρρευση είναι ένας χωρισμός. Ο ανώνυμος αφηγητής, άντρας λίγο πριν τα 40, έχει κολλήσει με την πρώην γκόμενά του Ματίλντα, η οποία έχει πάψει να ασχολείται μαζί του, οδηγώντας τη σχέση τους στη λήξη της. Ένας χωρισμός και ο έρωτας πριν από αυτόν και οι διαφυλικές σχέσεις, είτε ως τρυφερή αγάπη, είτε ως σεξουαλική επαφή, μοιάζουν πολυφορεμένο ρούχο και ξεφτισμένο ύφασμα, όσο κι αν αποτελούν διαχρονική ανθρώπινη συνθήκη.
Ωστόσο, η ουσία του έργου δεν είναι αυτό το εμφανές κέντρο της υπόθεσης, αλλά μάλλον ο ίδιος ο πρωταγωνιστής. Πληροφορικός στο επάγγελμα, διάνοια στα μαθηματικά, όμορφος, άτομο που είναι περιζήτητο στην εταιρία όπου εργάζεται, που μαθαίνει εύκολα ξένες γλώσσες, όπως τα ιαπωνικά, με πολλές ερωτικές σχέσεις στο ενεργητικό του κ.λπ. κ.λπ. Από την αρχή, όμως, καθώς ξεδιπλώνει τα καθημερινά συμβάντα της ζωής του, αλλά κυρίως τις σκέψεις και τα συναισθήματά του, ξεπροβάλλουν τα προβληματικά σημεία μιας διαταραγμένης προσωπικότητας.
Εντάξει, το ότι αμφιταλαντεύεται ανάμεσα σε πολλές επιλογές δεν είναι τόσο αποκαλυπτικός παράγοντας, αφού όλοι έχουμε διλήμματα, αναποφάσιστες στιγμές και διπλές σκέψεις σε πολλά θέματα της ζωής. Το ότι παίρνει φαρμακευτική αγωγή για θέματα ψυχολογικής-ψυχιατρικής φύσης, φάρμακα που για καιρό παραβλέπει, μπορεί και να μην είναι τόσο σημαντικό, όταν πολλοί άνθρωποι σήμερα καταπραϋνουν τις ανησυχίες τους με ανάλογο τρόπο. Συσσωρευτικά όμως προστίθεται ο φόβος του για τους Αλβανούς και ταυτόχρονα η ανάγκη να τους υπερασπιστεί, παρόλο που ή επειδή η Ματίλντα είναι Αλβανίδα, η παραμέληση του εαυτού του, το ποτό και το τσιγάρο, η ψυχική του αστάθεια, το οικογενειακό προηγούμενο με την ψυχασθενή μητέρα του, η οποία εντέλει αυτοκτόνησε, το κρυφτό τόσο με την πρώην σύντροφό του, που δεν εννοεί να ξεκολλήσει από το μυαλό του, όσο και με τον φίλο του τον Γιάννη, στον οποίο δεν ανοίγεται από δισταγμό για τη γνώμη του κ.ά. βάζουν σε άλλο πλαίσιο την προσωπικότητά του.
Όλα αυτά υποδεικνύουν ότι σε αντίθεση με τη λογικομαθηματική νοημοσύνη του, ο πρωταγωνιστής υστερεί σε συναισθηματική νοημοσύνη, καθώς δεν μπορεί να ισορροπήσει το εγώ του, να συναισθανθεί και να εμπλακεί γόνιμα με τους άλλους, να διαχειριστεί τα συναισθήματά του και να ξεπεράσει τις ανασφάλειές του. Μολονότι τον ενδιαφέρει η ηλιθιότητα που βλέπει γύρω του και την τονίζει άπειρες φορές, ακριβώς επειδή ο ίδιος είναι ευφυής, οι συναισθηματικές ανισορροπίες που εμφανίζονται σε κάθε του σκέψη και σε κάθε του έκρηξη δείχνουν το κενό στον ψυχισμό του και κατά βάθος τη δική του συναισθηματική ανεπάρκεια. Η αποκάλυψη ότι οι γιατροί γνωματεύουν στο πρόσωπό του κατάθλιψη και διπολική ή οριακή διαταραχή ξεπροβάλλει συντωχρόνω άρρητα μέσα σε κάθε σελίδα, καθιστώντας το μυθιστόρημα μνημείο φιλοτέχνησης του κεντρικού χαρακτήρα και σμίλη λάξευσης της διαταραγμένης προσωπικότητάς του.
Ο διπλός (ή πολλαπλός) εαυτός του βρίσκεται συνεχώς σε «υπέρθεση» μεταξύ αντίθετων συναισθημάτων, όπως λ.χ. αισιοδοξίας ή απαισιοδοξίας, που εκδηλώνονται την ίδια στιγμή, και διακρίνεται από συναισθηματική ηλιθιότητα, αφού δεν μπορεί να διαχειριστεί τις ακραίες καταστάσεις. Η υπέρθεση όμως φλερτάρει με την κατάρρευση, όπως την αυτοκτονία, με την οποία ξεκινά το βιβλίο, αυτοκτονία ενός αγνώστου η οποία συνέβη σχεδόν μπροστά στα μάτια του σε έναν σταθμό του ηλεκτρικού.
Ευχάριστη έκπληξη ένα τέτοιο μυθιστόρημα. Γλώσσα σοφή, αφήγηση με ρυθμό τόσο όσο χρειάζεται, αποκαλύψεις σταδιακές που φιλοτεχνούν το πρόσωπο του αφηγητή, κόσμος που βγαίνει μέσα από τον ψυχισμό του, όλα αυτά συνθέτουν ένα κραταιό ανάγνωσμα, μακριά από τα μεγάλα ονόματα της ροκ σκηνής μας!
* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε –σε δική του επιμέλεια– ο δεύτερος τόμος της σειράς «Ιστορίες του 21ου αιώνα», μια συλλογή 12 διηγημάτων με τίτλο «Μεταξύ ανθρώπου και μηχανής» (εκδ. Διόπτρα).
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Λίγο πριν φτάσουμε στον σταθμό Ομόνοιαμ ο ηλεκτρικός στάματησε απότομα. Δεν ήταν συνηθισμένη μείωση ταχύτητας, αλλά φρενάρισμα και άμεση ακινητοποίηση του συρμού. Πολλοί που στέκονταν όρθιοι έχασαν την ισορροπία τους και έπεσαν πάνω στους άλλους. Ένας σωριάστηκε κάτω. Πέρα από κάποια αναμενόμενα επιφωνήματα, δεν ακούστηκε καμία βρισιά.
[…] Την απορία όλων την έλυσε ο μηχανοδηγός μετά από αρκετά λεπτά, Με μια λιτή ανακοίνωση μας ενημέρωσε ότι κάποιος έπεσε στις ράγες. Ακουγόταν συγκλονισμένος.»
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Μάρτιν Κούκα γεννήθηκε το 1977 στα Τίρανα της Αλβανίας. Στην Ελλάδα μετανάστευσε το 1991 μαζί με την οικογένειά του. Τις σπουδές του στην Φιλοσοφία, Κοινωνιολογία και Οικονομικά τις ολοκλήρωσε στην Αθήνα και στη Λέβεν του Βελγίου. Στην Αθήνα εργάστηκε σε εκδοτικούς οίκους και εταιρείες δημοσίων σχέσεων, ενώ στην Αλβανία έχει διδάξει Οικονομικά και Φιλοσοφία σε κρατικά πανεπιστήμια επί σειρά ετών. Το 2017 εκδόθηκε στην Αθήνα η ποιητική του συλλογή με τίτλο Poezi - Proze Poetike (Ποίηση - Ποιητική Πρόζα) στην αλβανική γλώσσα από τις εκδόσεις Πληθώρα.
