rigma-360

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Το βιβλίο του Αρίστου Δοξιάδη, Το αόρατο ρήγμα (εκδ. Ίκαρος), περιγράφει τη φύση και τις ιδιοτροπίες της ελληνικής οικονομίας διατυπώνοντας επιφυλάξεις τόσο για την πολιτική που ασκείται όσο και για εκείνη που απειλεί να εφαρμόσει η αριστερά «όταν έρθει στην εξουσία».

Αντιμετωπίζουμε δύο προβλήματα που συνυφαίνονται μεταξύ τους: πρώτον, αρνούμαστε να κατανοήσουμε πώς φτάσαμε στη χρεοκοπία – οι λαϊκιστές διαδίδουν χονδροειδή ψέματα εμποδίζοντας την αυτογνωσία της κοινωνίας μας, άρα και την επανόρθωση, όπου αυτή είναι δυνατή, της νοσηρότητάς της· δεύτερον, ακριβώς επειδή λείπει η αυτογνωσία, είναι προβληματική η υπέρβαση της κρίσης. Το βιβλίο, με τον υπότιτλο «Θεσμοί και συμπεριφορές στην ελληνική οικονομία», αποτελεί μια ανάλυση και κριτική στις αντιλήψεις του συρμού γύρω από τα αίτια και τις συνέπειες της κρίσης, και προβάλλει μια σειρά από συγκεκριμένες προτάσεις για την ανασύνθεση της πολιτικής οικονομίας. Παραλλήλως, απαντά σε ερωτήματα εγχώριου ενδιαφέροντος όπως «Μαζί τα φάγαμε;» «Ποιος φταίει; Ποιος θα μας σώσει;» «Ποια είναι τα συγκεκριμένα εμπόδια για την ανάκαμψη;» και παγκοσμίου ενδιαφέροντος όπως «Είναι η πάλη μεταξύ κεφαλαίου και προλεταριάτου η βασική αντίθεση του καπιταλισμού;» «Βρίσκεται πράγματι ο διεθνής και ευρωπαϊκός καπιταλισμός σε κρίση;» Κυρίως, απαντά σε ερωτήματα που τοποθετούν με τη ρητορική και την πρακτική τους η αριστερά και η εθνικιστική δεξιά: «Είναι ο εχθρός μας έξω από τη χώρα;» Κι αυτόν τον εχθρό τον ευνοεί άραγε μια ομάδα πρακτόρων μέσα στη χώρα – οι επιλεγόμενοι «μνημονιακοί»;

Αποτελεί μια ανάλυση και κριτική στις αντιλήψεις του συρμού γύρω από τα αίτια και τις συνέπειες της κρίσης, και προβάλλει μια σειρά από συγκεκριμένες προτάσεις

Ο Αρίστος Δοξιάδης περιγράφει, με ψυχραιμία, μια κοινωνία που δεν υπόκειται στους νόμους του κράτους αλλά υποτάσσει το κράτος στους δικούς της νόμους. Και που εμφάνιζε, ανέκαθεν, αγεφύρωτη διαφορά ανάμεσα στον επίσημο λόγο της πολιτικής -επενδύσεις, προγραμματισμό, ανταγωνισμό, παραγωγικότητα, κίνητρα- και στον λόγο της καθημερινότητας: «δε βαριέσαι», «μην αγχώνεσαι», «χαλαρά». Κοντολογίς, πρόκειται για μια κοινωνία με πλήθος ιδιομορφιών και διαστρεβλώσεων: μεγάλο αριθμό αυτοαπασχολούμενων και μικροαφεντικών (στην ουσία, πρώιμο, αν όχι «πρωτόγονο» καπιταλισμό), οικογενειοκρατία, καιροσκοπία (υπό την έννοια του εύκολου, βραχυπρόθεσμου κέρδους) και δύο τομείς –τουρισμός, ναυτιλία- που ανθούν, με τον τρόπο τους, ακριβώς επειδή είναι αποκομμένοι από το κράτος. Στο τοπίο προστίθενται, φυσικά, η χαμηλή τεχνολογία και οργάνωση, η τυραννία του συνδικαλισμού, η γραφειοκρατία, η συστηματική παρανομία. Με αυτά τα υλικά δεν μπορεί να δημιουργηθεί παραγωγική βάση, ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και, εν κατακλείδι, μεσαία τάξη που να περιλαμβάνει δυναμικά στελέχη επιχειρήσεων, τα οποία, μαζί με τους εμπόρους και τους μορφωμένους ελεύθερους επαγγελματίες (γιατρούς, δικηγόρους, μηχανικούς) συνθέτουν την κατ’ εξοχήν τάξη της αστικής δημοκρατίας. Εξού και η παραπαίουσα, ατελής αστική δημοκρατία.

altΠροσπαθήσαμε, και δεν προσπαθήσαμε, να ζήσουμε σαν Ευρωπαίοι χωρίς να συγκροτήσουμε ευρωπαϊκό κράτος που να διοικεί και να ρυθμίζει την οικονομία. Αντιθέτως, το διογκωμένο ελληνικό κράτος, εκτός του ότι ενδιαφερόταν πρωτίστως για την ευζωία των υπαλλήλων του, αδυνατούσε να συγκεντρώσει φόρους από ευρύτατες κατηγορίες εισοδημάτων καθώς και να παράσχει ικανοποιητικές υπηρεσίες (παιδεία, υγεία, μεταφορές, ενέργεια) σε όλους τους πολίτες. Ήταν δηλαδή παρασιτικό – ανίκανο να εφαρμόζει δημόσια πολιτική. Η κακοδιοίκηση, αποτέλεσμα της γενικότερης κακιστοκρατίας, κατέληξε σε παιδεία (σχολική και πολιτική) πολύ χαμηλού επιπέδου, η οποία, με τη σειρά της, συνέβαλε στην κρίση και στη λανθασμένη αντιμετώπισή της.

Ο Αρίστος Δοξιάδης προσπαθεί να είναι δίκαιος στην αφήγησή του για τη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Και η κριτική του στις άλλες, απλοϊκότερες αφηγήσεις περί πλουτοκρατίας, τοκογλυφίας, ιμπεριαλισμού και διεθνούς συνωμοσίας είναι μάλλον επιεικής. Ο στόχος του βιβλίου δεν είναι η καταγγελία από την οποία έχουμε χορτάσει – είναι η ανάλυση των απλών αληθειών στις οποίες είναι απαραίτητο να συμφωνήσουμε κι από τις οποίες προκύπτουν δημιουργικές προτάσεις: τι πρέπει να γίνει, πώς πρέπει, επιτέλους, να παίξουμε το παιχνίδι όχι σαν ζαβολιάρηδες, αλλά σαν σοβαροί παίκτες.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

altΤο αόρατο ρήγμα
Αρίστος Δοξιάδης
Ίκαρος 2013
Σελ. 328, τιμή € 14,90

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff Θεωρίες συνωμοσίας (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pie...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...
«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Ελιάνας Χουρμουζιάδου

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Ελιάνας Χουρμουζιάδου

Ζητήσαμε από πεζογράφους, ποιητές, μεταφραστές και επιμελητές να μας στείλουν μια καλοκαιρινή φωτογραφία από το προσωπικό τους αρχείο και να την πλαισιώσουν με μια ανάμνηση. Σήμερα, η Ελιάνα Χουρμουζιάδου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Εικονογράφηση: Πάρις Κούτσικος - par...

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Η ταινία Jojo Rabbi...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ