labrinos360

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Το τελευταίο βιβλίο του Φώτου Λαμπρινού «Χούντα είναι, θα περάσει;» συμπληρώνει την ομώνυμη σειρά 13 επεισοδίων που προβλήθηκε στην ΕΡΤ λίγο πριν από το κλείσιμό της. Το βιβλίο, που θα μπορούσε να έχει υπότιτλο «για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι» ή History Is as History Was, and Cannot Be Changed, συναρμολογεί την ιστορία της επταετίας 1967-1974 μέσα από τα newreels: τρόμος, αθλιότητα και το γελοίον του πράγματος.

Ο Φώτος Λαμπρινός είναι σκηνοθέτης με πλούσιο έργο που έχει ασχοληθεί, μεταξύ άλλων, με τις σχέσεις ιστορίας και κινηματογράφου· με το πώς ο ιστορικός χρησιμοποιεί οπτικοακουστικά τεκμήρια για την ιστορική αφήγηση - και για το πώς ο κινηματογραφιστής χρησιμοποιεί τα συμβατικά ιστορικά τεκμήρια για για την αναπαράσταση των γεγονότων στην οθόνη. Η ιστορία του 20ού αιώνα δεν μπορεί να γραφεί χωρίς τo οπτικοακουστικό υλικό που τη συνοδεύει, την αναδεικνεύει και την αποκρύπτει - ο κινηματογράφος, όπως όλοι ξέρουμε, δεν άργησε να γίνει η δημοφιλέστερη μορφή λαϊκής ψυχαγωγίας, τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του '50 όταν στις δυτικές χώρες κυριάρχησε η τηλεόραση.

Ο Φώτος Λαμπρινός χρησιμοποιεί τα Επίκαιρα της δικτατορίας των συνταγματαρχών για μια επανεγγραφή της Ιστορίας.

Ήδη από τα πρώτα χρόνια της εμφάνισής του, ο κινηματογράφος αναπτύχθηκε ως βιομηχανία, τέχνη και τεχνολογία - άρα αποτελεί αναφαίρετο μέρος της οικονομικής και πολιτιστικής ιστορίας του προηγούμενου αιώνα. Εξάλλου, ο κινηματογράφος ως προϊόν μιας συγκεκριμένης κοινωνίας και ιστορικής περιόδου αποτελεί, εκ των πραγμάτων, ιστορικό τεκμήριο, μαρτυρία άμεση ή έμμεση για την κοινωνία που τον παρήγαγε. Αυτή ακριβώς η λειτουργία είναι που κάνει τον κινηματογράφο -μυθοπλασία, ντοκυμαντέρ, Επίκαιρα- απαραίτητο για τη συγγραφή και τη διδασκαλία της ιστορίας του 20ού αιώνα: έτσι, εδώ, ο Φώτος Λαμπρινός χρησιμοποιεί τα Επίκαιρα της δικτατορίας των συνταγματαρχών για μια επανεγγραφή της ιστορίας, σαν «καθρέφτη» εκείνης της εποχής. Η ιστορία παραμένει φευγαλέα, ο καθρέφτης είναι παραμορφωτικός.

Επανασκηνοθετώντας την Ιστορία με βάση τις κινηματογραφικές πηγές 

Η χρήση της κινηματογραφικής εικόνας ως ιστορικής πηγής προϋποθέτει την κατανόηση της σχέσης της μυθοπλασίας με την πραγματικότητα, την ικανότητα να διαβάσουμε με ιστορικά εργαλεία τη γλώσσα της εικόνας. Μολονότι στην προκειμένη περίπτωση έχουμε να κάνουμε με Επίκαιρα, δηλαδή όχι με ταινίες μυθοπλασίας, η «πραγματικότητα» σκηνοθετείται, πράγμα αυτονόητο εφόσον πρόκειται για προπαγάνδα. Και ο Φώτος Λαμπρινός επανασκηνοθετεί την ήδη σκηνοθετημένη προπαγάνδα, εφόσον κάθε κινηματογραφική εικόνα ενέχει ένα μέρος μυθοπλασίας· το βλέμμα του σκηνοθέτη είναι επιλεκτικό, «υποκειμενικό»: επιλέγει, μέσω της σκηνοθεσίας, του μοντάζ, του ήχου, εκείνα που θα δείξει και εκείνα που δεν θα δείξει. Αυτό κάνει ο Φώτος Λαμπρινός στη σειρά των 13 επεισοδίων και στο βιβλίο του εκθέτοντας τη βλακεία της χούντας, την περιρρέουσα κακογουστιά, το απροσμέτρητο κενό της ελληνοχριστιανικής ιδεολογίας: οβελίες, τσάμικα, μπουζούκια, σημαίες, ορνιθολογικά σύμβολα, μυστριά και λιβάνια. Τα Επίκαιρα της χούντας, που έχουν στόχο την παρουσίαση μιας ευημερούσας, «χρηστής» και εύθυμης κοινωνίας, επιβεβαιώνουν ότι το «ψέμα» είναι ιστορικό τεκμήριο ακριβώς όπως η «αλήθεια».

Τα Επίκαιρα της χούντας, που έχουν στόχο την παρουσίαση μιας ευημερούσας, «χρηστής» και εύθυμης κοινωνίας...

Ο κινηματογράφος σε όλες του τις μορφές συνάπτει μια πολύπλοκη και πολυεπίπεδη σχέση με την κοινωνία, της οποίας αποτελεί ενεργό παράγοντα. Εκτός του ότι παρέχει εικόνες της πραγματικότητας (ο προαναφερθείς «καθρέφτης»), παρεμβαίνει στην πραγματικότητα. Αυτό ισχύει σαφέστερα στον πολιτικό, «στρατευμένο» κινηματογράφο και στα φιλμ προπαγάνδας, τα οποία παράγονται κυρίως, είτε σε περιόδους κρίσης (π.χ. στη διάρκεια πολέμων), είτε σε αυταρχικά καθεστώτα, όπως ήταν η χούντα των συνταγματαρχών. Η προπαγάνδα ενισχύεται με την επιβολή λογοκρισίας (και αυτολογοκρισίας) επηρεάζοντας την εικόνα της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας όπως συντίθεται, παραλλήλως, στις ψυχαγωγικές ταινίες οι οποίες είναι εξίσου, αν όχι περισσότερο, φορτισμένες με πληροφορίες γύρω από τον τρόπο ζωής σε μια συγκεκριμένη στιγμή του χρόνου. Πράγματι, αλλιώς αναλύει κανείς τα in-your-face προπαγανδιστικά Επίκαιρα, αλλιώς τις λαϊκές επιτυχίες (π.χ. «Ξεριζωμένη γενιά», «Μια τρελή, τρελή σαραντάρα») – ωστόσο, όπως σημειώνει ο Marc Ferro, από την εποχή της «γλωσσικής στροφής» στην ιστορική επιστήμη, η διάκριση ανάμεσα στα ντοκυμαντέρ και στις ταινίες μυθοπλασίας έγινε προβληματική, εφόσον η κινηματογραφική ταινία, είτε εικόνα της πραγματικότητας είτε όχι, είτε ντοκυμαντέρ ή μυθοπλασία, αληθινή ιστορία ή καθαρή επινόηση, συνιστά ιστορία. Μια ιστορία ανεπίσημη, η οποία έχει, εν μέρει, απελευθερωθεί από τα «αρχεία εγγράφων» και διαδραματίζει ενεργητικό ρόλο ως αντίστιξη της επίσημης ιστορίας, εφόσον συμμετέχει στη διαμόρφωση συνειδήσεων.

Πώς άραγε αντιμετώπιζαν οι θεατές τα Επίκαιρα της χούντας;

Η ανάλυση της κινηματογραφικής εικόνας ως ιστορικού τεκμηρίου αναζητεί το αόρατο πίσω από το ορατό, την κρυμμένη και μη χειροπιαστή όψη της ιστορίας. Στην αναζήτηση αυτή, η εικόνα από μόνη της δεν επαρκεί: πρέπει να συμπληρωθεί από εξω-κινηματογραφικές πληροφορίες σχετικά με τη συνολική ιστορική συγκυρία, τους δημιουργούς και τους παραγωγούς της εικόνας, την αγορά, την πολιτική εξουσία, τους θεατές ­ τον αριθμό τους και την κοινωνική τους σύνθεση ­ καθώς και το ίδιο το συλλογικό βίωμα της κινηματογραφικής αίθουσας, μια εμπειρία που συνιστά ιστορικό γεγονός. Μολονότι, ο κινηματογράφος είναι η «lingua franca» του 20ού αιώνα, η πρόσληψή του δεν είναι ομοιογενής: πώς άραγε αντιμετώπιζαν οι θεατές τα Επίκαιρα της χούντας; Ως κωμωδία; Με κλαυσίγελο; Μήπως τα Επίκαιρα παραήταν πειστικά; Μήπως όλο εκείνο το προπαγανδιστικό σφυροκόπημα -η τεχνική της αποβλάκωσης- συνέβαλε στη δημιουργία μιας κοινωνίας χωρίς επίγνωση; Και ποια ήταν τελικά η επίδραση αυτής της ανώμαλης επταετίας που συνέπεσε με θετικό οικονομικό περιβάλλον και με πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα ανάπτυξη της βιομηχανίας της εικόνας;

Ο Φώτος Λαμπρινός σχολιάζει τα κινηματογραφικά Επίκαιρα αναδημιουργώντας επτά χρόνια ελληνικής ιστορίας: το βιβλίο «Χούντα είναι, θα περάσει;» θυμίζει την κωμωδία του Νίκου Περράκη «Λούφα και παραλλαγή» - το τοπικό μας curriculum vitae για το οποίο θα έπρεπε να είμαστε λιγότερο υπερήφανοι από όσο είμαστε.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

 

labrinos-exofylloΧούντα είναι, θα περάσει;
Φώτος Λαμπρινός
Τα κινηματογραφικά Επίκαιρα στη διάρκεια της Δικτατορίας (1967-1974)
Εκδόσεις Καστανιώτη, 2013
Τιμή: € 19,17, σελ. 336
 politeia-link

 

 

 

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΥ ΛΑΜΠΡΙΝΟΥ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff Θεωρίες συνωμοσίας (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pie...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

Πτυχές του πολυσχιδούς έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου, που, σε ηλικία 89 ετών, έφυγε χθες από κοντά μας. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1931. Το κανονικό του όνομα ήταν Κωνσταντίνος Δημητριάδης, α...

Πέθανε ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος

Πέθανε ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος

Έφυγε στα 89 του χρόνια ο ποιητής και διηγηματογράφος Ντίνος Χριστιανόπουλος, λογοτέχνης ταυτισμένος με την πόλη και την Ιστορία της Θεσσαλονίκης. 

Επιμέλεια: Απόστολος Σκλάβος

Την είδηση του θανάτου του έκανε γνωστή ο συγγραφέας και φιλόλογος Θωμ...

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ