x
Διαφήμιση

20 Νοεμβριου 2018

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ:16:39:55 GMT +2

Διαφήμιση
ΒΡΙΣΚΕΣΤΕ: ΣΤΗΛΕΣ ΕΠΩΝΥΜΩΣ Τέχνη νέα και γραία

Τέχνη νέα και γραία

E-mail Εκτύπωση

Old Woman at the Mirror Bernardo Strozzi 1615 croppedΤου Κώστα Κουτσουρέλη

Συνηθίζουν να μιλούν για έργα της ωριμότητας και έργα της νεότητας. Η διάκριση είναι χρήσιμη, φτάνει να έχουμε πάντοτε υπ’ όψιν μας ότι η σχέση αυτών των δύο μεταξύ τους δεν είναι ιεραρχική – το λογοτέχνημα, το καλλιτέχνημα που εκφράζει τη μέθη και την ένταση της βιολογικής ακμής, δεν υστερεί απ' αυτό που βασίζεται στην πείρα και την περισυλλογή της ηλικίας. Ακόμη και ο υπέρμετρος ιδανισμός της νιότης, η έφεση προς το ουτοπικό και το ανέφικτο, δεν βλάπτουν το άξιο έργο. Με τα λόγια του Βάρναλη: «ό,τι είναι ψέμα για την πείρα και για την επιστήμη, γίνεται αλήθεια αισθητική μέσα στα ηλύσια περιβόλια της Τέχνης, όταν ο δημιουργός μπορεί να τα μετουσιώσει σε ζωντανή ομορφιά». 

Ο Ελύτης επιμένει ιδιαίτερα σ' αυτό: «η πείρα μου ξέμαθε τον κόσμο»· «ένας Πανσέληνος που ζωγραφίζει ενώ δεν υπάρχει Θεός και αποδεικνύει ακριβώς το αντίθετο». Στην αντίληψή του μάλιστα, η πολύχρωμη αισθαντικότητα της νεότητας είναι ανώτερη καλλιτεχνικά από την στοχαστική καταλλαγή του γήρατος. Η δική της βιωματική αλήθεια, εκείνη της αγαλλίασης και της μέθης, είναι προτιμητέα από τις συλλήψεις της καταλαγιασμένης διάνοιας – όπως ακριβώς τα ερωτικά σκιρτήματα της εφηβείας είναι προτιμητέα (και ποιος θα αντιμιλούσε εδώ...) απ' τα κέρδη και τις δάφνες του γήρατος.

Μια ποιήτρια πολύ διαφορετική από τον Ελύτη, το έχει δείξει αυτό εξαίσια, η Μάριαν Μουρ:

Και το πουλί ακόμα
ορθώνεται όταν τραγουδά, χαλύβδινη
στήνει μορφή προς τα ύψη. Τί που είναι δέσμιο,
με το τραγούδι του σαλπίζει δυνατά
πόσο ασήμαντη είναι η ικανοποίηση,
πόσο αγνή είναι αντίθετα η χαρά.
Η μια είναι θνητότητα.
Η άλλη αιωνιότης.

Είναι ενδιαφέρον ότι την ίδια εικόνα, του δέσμιου ονείρου που αίρεται πάνω από τις αλυσίδες του, βρίσκουμε και στο κορυφαίο ποίημα που αφιέρωσε Έλληνας ποιητής στη χαρά, το "Γιατί βαθιά μου δόξασα" του Άγγελου Σικελιανού – αν και βέβαια στην αρχική εκδοχή του του 1937· στην τελική μορφή του ποιήματος ο Σικελιανός θα παραλείψει τον τέταρτο στίχο.

Γιατί βαθιά μου επίστεψα και δόξασα τη γη,
και στη φυγή δεν άνοιξα τα μυστικά φτερά μου,
μα ολάκερον εβύθισα το νου μου στη σιγή
και σάμπως αλυσσόδεσα στο χώμα τα όνειρά μου,
νάτη, που πάλι αναπηδά στη δίψα μου η πηγή,
πηγή ζωής, χορευτική πηγή, πηγή χαρά μου!

Σύστοιχη με τα εγκώμια της νεότητας, η έμφαση στη χαρά και στη αθωότητα που συναντούμε στους ποιητές αυτούς, είναι αντίστροφη από εκείνην που δίνουν άλλοι στην αυτεπίγνωση και την ενοχή, αλλά το ίδιο νόμιμη ή γόνιμη, αναλόγως πάντοτε του γούστου και των αναγκών του αναγνώστη. Αυτό που μπορεί κανείς να προβάλει ως ένσταση, είναι η εμπειρική μονομέρεια αυτής της στάσης, ότι καλύπτει δηλαδή ένα μόνο κομμάτι της ανθρώπινης περιπέτειας, αφήνοντας το υπόλοιπο άστεγο. Το ίδιο όμως επιχείρημα μπορεί να στραφεί εναντίον των περισσότερων σπουδαίων δημιουργών. Πολλοί λίγοι, ελάχιστοι, είναι στην παγκόσμια λογοτεχνία λ.χ. οι συγγραφείς που αγκαλιάζουν όλη σχεδόν την ανθρώπινη κατάσταση, στην εκπληκτική της δαψίλεια, στη δε νεοελληνική λογοτεχνία ο μόνος νομίζω είναι ο Κωστής Παλαμάς.

Όποιος καθηλώνεται στους τρόπους και τα επιτεύγματα της βιολογικής του ακμής, όποιος μένει δέσμιος στις επιθυμίες και τις επιδιώξεις του πρώτου του εαυτού, όποιος φοβάται μήπως φανεί ανακόλουθος, ποτέ του δεν θα μπορέσει να ωριμάσει. 

Οι περισσότεροι κάποια στιγμή ταυτίζονται λίγο πολύ με μια ηλικία και στο εξής μένουν εφ' όρου ζωής προσκολλημένοι σ' αυτήν – ο Ελύτης με τη νεότητα, ο Καβάφης με το γήρας κ.ο.κ. Είναι φυσικό. Σωστά όμως κι ο Ώντεν ζητούσε από τον μείζονα ποιητή να συμβαδίζει με τη ζωή του, προσαρμόζοντας την τέχνη του σ' αυτήν κι όχι τ' αντίστροφο. Ο Σεφέρης το είχε πει ακόμη καλύτερα: ο ποιητής συγγράφει την ιστορία «του ζωντανού του σώματος».

Τι σημαίνει αυτό; Ότι όπως αλλάζει το σώμα σου και οι ψυχικές παραστάσεις που το ακολουθούν, έτσι πρέπει να αλλάζουν και τα εκφραστικά σου μέσα, τα θέματα, τα ενδιαφέροντα, η ίδια σου η κοσμοθεώρηση. Όχι βουλησιαρχικά, επειδή έτσι το θέλησε ένα αισθητικό δόγμα, αλλά οργανικά, βιολογικά. Αλλιώς βλέπεις τη ζωή στα 30, αλλιώς στα 50, αλλιώς στα 70, στα γραψίματά σου αυτό πρέπει να φαίνεται με ενάργεια, ακόμη κι αν το τίμημα είναι να έρθεις σε σύγκρουση με τον προηγούμενο, παρωχημένο πια εαυτό σου, ακόμη κι αν σε εγκαλέσουν για "ασυνέπεια".

Εντέλει, όρος για τη γόνιμη συνέχιση ενός έργου, για την εξασφάλιση της «Kontinuität des produktiven Ich», της «συνέχειας του δημιουργικού εγώ» όπως έλεγε ο Γκόττφρηντ Μπεν, είναι ακριβώς οι στροφές και οι μεταστροφές του ποιητή· η ετοιμότητά του να δοκιμαστεί και να αποτύχει, πάλι και πάλι, ιδίως εμπρός στις σκληρές βιοτικές μεταβολές που επιφέρει το γήρας. Εκεί όπου οι «γνωστοί κανόνες» καταρρέουν, η ποιητική δημιουργικότητα ανοιγόμενη εκ νέου στο άγνωστο, αφήνοντας πίσω της τη σιγουριά και τα κεκτημένα, αποκαθιστά με τον τρόπο της τη φυσική τάξη: το ρίσκο.

Ο ποιητής πρέπει να είναι σκληρός και ψυχρός με τον εαυτό του, προειδοποιεί ο Μπεν. Η προσδοκία της δικαίωσης είναι αυταπάτη παιδιάστικη, ιδίως για έναν γέροντα. Όποιος καθηλώνεται στους τρόπους και τα επιτεύγματα της βιολογικής του ακμής, όποιος μένει δέσμιος στις επιθυμίες και τις επιδιώξεις του πρώτου του εαυτού, όποιος φοβάται μήπως φανεί ανακόλουθος, ποτέ του δεν θα μπορέσει να ωριμάσει. Για τον ολοκληρωμένο δημιουργό η ασυνέπεια δεν είναι επιλογή – είναι ανάγκη.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής.

Στην κεντρική εικόνα τμήμα από τον πίνακα του Bernardo Strozzi, Γηραιά γυναίκα στον καθρέφτη (1615). 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
H ποιητική του Θανάση Παπακωνσταντίνου

H ποιητική του Θανάση Παπακωνσταντίνου

Σκέψεις και μια αποτίμηση του στιχουργικού έργου του Θανάση Παπακωνσταντίνου

Του Παναγιώτη Λογγινίδη

«Poet has no identity, no nature» λέει ο John Ke...

Η ψυχαναλυτική σκέψη εκτός των τειχών

Η ψυχαναλυτική σκέψη εκτός των τειχών

Προδημοσίευση του επίμετρου του Θανάση Χατζόπουλου από το βιβλίο του D.W. Winnicott «Αποστέρηση και Παραβατικότητα» που θα κυκλοφορήσει σε λίγες μέρες από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης. 

Του Θανάση Χατζόπουλου...

Ο Μαρκ Τουέιν στον 21ο αιώνα

Ο Μαρκ Τουέιν στον 21ο αιώνα

Της Αθηνάς Δημητριάδου

Τι γίνεται όταν ο Μαρκ Τουέιν κάνει ένα άλμα προς τα εμπρός μέσα στον χρόνο, φτάνει στο 2017 και διηγείται σ’ έναν νεαρό, ταλαντούχο συγγραφέα, τον Φίλιπ Στεντ, το παραμύθι που έλεγε στις κορούλες του κα...

Διαφήμιση
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ
«Λειτουργώ σαν παλμογράφος των αισθημάτων των ηρώων μου»

«Λειτουργώ σαν παλμογράφος των αισθημάτων των ηρώων μου»

Η Αργυρώ Μποζώνη συνομίλησε με την Ιωάννα Καρυστιάνη, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της «Χίλιες Ανάσες» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Αργυρώς Μποζώνη

...
Σαβουάρ Βιβρ, ξανά στο θέατρο

Σαβουάρ Βιβρ, ξανά στο θέατρο

Μια παράσταση σε σύλληψη, δραματουργία και ερμηνεία της Χριστίνας Ροκαδάκη και του Νεκτάριου Σμυρνάκη.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

...
Ένα πλήθος εκστατικό, κι απόψε στη Στέγη

Ένα πλήθος εκστατικό, κι απόψε στη Στέγη

Για την παράσταση «Crowd» σε σύλληψη, χορογραφία και σκηνογραφία της Gisèle Vienne, η οποία παρουσιάζεται και απόψε στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση.

Του Νίκου Ξένιου

...
Διαφήμιση

ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ

 

Ποια θεματική θα θέλατε να διαβάζετε συχνότερα;





ΒΡΕΙΤΕ ΜΑΣ ΚΙ ΕΔΩ

 

Network Social  RSS Facebook Twitter Youtube