x
Διαφήμιση

16 Σεπτεμβριου 2019

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ:09:20:52 GMT +2

Διαφήμιση
ΒΡΙΣΚΕΣΤΕ: ΣΤΗΛΕΣ ΕΠΩΝΥΜΩΣ Λογοτεχνία και νευροθεολογία

Λογοτεχνία και νευροθεολογία

E-mail Εκτύπωση

man vs machineΓια τα μυθιστορήματα «Ίσος Ιησούς» (εκδ. Γαβριηλίδης) του Γιώργου Παναγιωτίδη και «Γκόλεμ» (εκδ. Πόλις) του Pierre Assouline.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αρχίσει να αναπτύσσεται όλο και περισσότερο μια λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας που διερευνά όχι μόνο τις δυνατότητες της ανθρωπότητας αλλά και τα ηθικά προβλήματα που αναφύονται στο βιοτεχνολογικό μέλλον της. Κι όταν η ανθρώπινη φύση επεκτείνεται με ηλεκτρόδια και ψηφιακές απολήξεις, τότε η λογοτεχνία βρίσκει σ’ αυτό το υβρίδιο περιθώρια προβληματισμού.

Ο Ίσος είναι ένα μικρό δωδεκαετές αγόρι, αυτιστικό που δεν επικοινωνεί ολοκληρωμένα με το περιβάλλον. Αποφασίζεται λοιπόν να συνδεθεί με έναν νανοϋπολογιστή, τον Ιησού, ο οποίος συνδέεται με έναν μεγαϋπολογιστή, ώστε να καταγράφονται οι σκέψεις του.

Στην Ελλάδα, τέτοιο έργο είναι το μυθιστόρημα του Γιώργου Παναγιωτίδη Ίσος Ιησούς που είναι πολύ φιλόδοξο, καθώς συνδυάζει την επιστημονική φαντασία με την ποίηση και τη θρησκεία με τη μυθολογία. Ο Ίσος είναι ένα μικρό δωδεκαετές αγόρι, αυτιστικό που δεν επικοινωνεί ολοκληρωμένα με το περιβάλλον. Αποφασίζεται λοιπόν να συνδεθεί με έναν νανοϋπολογιστή, τον Ιησού, ο οποίος συνδέεται με έναν μεγαϋπολογιστή, ώστε να καταγράφονται οι σκέψεις του. Ο Ίσος (από το Διόνυσος), επιπλέον, είναι γιος του Φοίβου, γιου του Αίμονα και της Αντιγόνης, οι οποίοι διοικούν έναν γιγάντιο όμιλο έξι εταιριών με καινοτόμα προϊόντα και ρηξικέλευθες ιδέες που υλοποιούνται προς όφελος του ανθρώπου.

Είμαστε επομένως στην εποχή της τεχνολογικής Επιστημονικής Φαντασίας, όπου μικροϋπολογιστές εμφυτεύονται στον ανθρώπινο εγκέφαλο, μεγάλες εταιρίες τρέχουν πρωτοπόρα προγράμματα, η τεχνολογία εξελίσσει τη ζωή και τον άνθρωπο. Παράλληλα, όμως, το μυθικό υπόβαθρο που υποδηλώνεται με τα ονόματα των πρωταγωνιστών συναντά την Αγία Τριάδα του Χριστιανισμού: ο Πατήρ υπολογιστής με τον γιο του Ιησού και κάπου εκεί πετά το Άγιο Πνεύμα. Είναι ο Ίσος και οι σκέψεις του; Είναι η πνευματώδης καινοτομία που ανοίγει δρόμους; Είναι μια άλλη ασύλληπτη δύναμη;

Κι εκεί γεννιούνται στον αναγνώστη γόνιμες απορίες για το αν η τεχνολογία είναι πλέον θεός και ποιες δυνατότητες δίνει στον άνθρωπο. Το μυθολογικό υπόβαθρο μάλιστα έρχεται να διατυμπανίσει ότι τα αρχέτυπα του κόσμου έχουν περιληφθεί στην αρχαιοελληνική μυθολογία που εξηγεί διαχρονικά την πραγματικότητα.

Τελικά, η εξήγηση του όλου εγχειρήματος αφορά στην αθανασία της συνείδησης μέσω της ηλεκτρονικής καταγραφής της. Μπορεί ο νους του Αίμονα να αποθηκευτεί σε ψηφιακό αρχείο και να ενσωματωθεί σε έναν νέο εγκέφαλο; Ο μικρός Ίσος μπορεί να γίνει ο ξενιστής των σκέψεων και των αναμνήσεων του παππού Αίμονα και να αναβιώσει το πνεύμα του; Ο Γιώργος Παναγιωτίδης πειραματίζεται με τη νέα τεχνολογία και τη δυνατότητά της να προσφέρει την αθανασία στον θνήσκοντα άνθρωπο, ο οποίος αργά ή γρήγορα θα χάσει το σωματικό του περίβλημα. Κι η διλημματική ερώτηση για το αν ο άνθρωπος είναι σώμα ή ψυχή (πνεύμα, συνείδηση, νους) παίρνει απάντηση μέσω της αιώνιας ψηφιακότητας.

alt
Γιώργος Παναγιωτίδης - Pierre Assouline

Στα όρια της επιστημονικής φαντασίας και ο Pierre Assouline εισάγει τον αναγνώστη του στο πεδίο μιας υβριδικής περιοχής, που συνδυάζει τις θετικές επιστήμες με τις θεολογικές ανησυχίες.

Αντίστοιχα, ο ήρωας του Pierre Assouline ονόματι Γκυστάβ Μεγέρ είναι εβραίος σκακιστής του Παρισιού, που διαθέτει ένα ιδιαίτερο γνώρισμα: είναι υπερμνήμων. Όταν σκοτώνεται σε αυτοκινητικό δυστύχημα η πρώην γυναίκα του, η αστυνομία τον υποψιάζεται ως δολοφόνο, κι αυτός, για να γλιτώσει, εξαφανίζεται. Ανακαλύπτει μάλιστα πως ο φίλος του και γιατρός του καθηγητής Κλαπμάν έχει συνδέσει στο εγκέφαλό του ένα ηλεκτρόδιο, ώστε ο Γκυστάβ να μπορεί να επεξεργάζεται καλύτερα τις πληροφορίες που δέχεται.

Από εκεί και πέρα ξεκινά την έρευνά του, η οποία θα τον οδηγήσει στο μυθικό γκόλεμ, την άμορφη ύλη, που θεωρητικά μπορεί να ζωντανέψει, στην καβαλιστική παράδοση, στις σύγχρονες εξελίξεις της ιατρικής και μάλιστα της νευρολογίας, η οποία, όταν συνδυάζεται με τη θρησκεία, παίρνει τον χαρακτήρα της νευροθεολογίας! Χωρίς να είναι θρήσκος αντιμετωπίζει την εβραϊκότητα ως μια πολιτισμική δεξαμενή και μέσω αυτής προσπαθεί να πιστοποιήσει την ανθρώπινη φύση του, αναζητώντας την ουσιαστική κουλτούρα του.

golem paul wegener
Από την ταινία Golem (1915) του Paul Wegener
 

Στα όρια της επιστημονικής φαντασίας και ο Pierre Assouline εισάγει τον αναγνώστη του στο πεδίο μιας υβριδικής περιοχής, που συνδυάζει τις θετικές επιστήμες με τις θεολογικές ανησυχίες. Το μέλλον όχι μόνο κάνει τον άνθρωπο να προεκτείνει τα όριά του, αλλά και να δοκιμάζει τις αντοχές του οργανισμού του, παίζοντας τον θεό, με πειραματόζωο τον ίδιο τον εαυτό του. Στην ουσία τέτοια μυθιστορήματα, όπως το «Γκόλεμ», διερευνούν τις δυνατότητες της τεχνολογίας να επέμβει στην ανθρώπινη φυσιολογία και να μετατρέψει τον άνθρωπο σε θεό ή να βρει μέσα του τη θεϊκή σπίθα που ο υλισμός έχει σβήσει.

Οι παραλληλισμοί είναι έντονοι, καθώς το κείμενο κινείται συνεχώς ανάμεσα στον άνθρωπο-υβρίδιο που συνδυάζει φυσικό οργανισμό και τεχνολογικές απολήξεις και το τερατώδες Γκόλεμ, που πήρε πνοή ζωής. Σ’ αυτό συντελούν και οι πλείστοι διακειμενικοί –τόσο στη λογοτεχνία όσο και στον κινηματογράφο– υπαινιγμοί ή αναφορές, οι οποίοι στίζουν το μυθιστόρημα με διάσπαρτες εκδοχές του Γκόλεμ. Οι προβληματισμοί είναι εξίσου ρητοί: μπορεί το μέλλον της ανθρωπότητας να είναι μια τεχνολογική προέκταση που να επεμβαίνει στην ανθρώπινη νοητική λειτουργία;

Τέτοιες σκέψεις μεταφέρουν στη λογοτεχνία τις απόψεις του τρανσουμανισμού, ο οποίος πιστεύει σε μια εξελιγμένη εκδοχή του ανθρώπινου είδους μέσω βιονικών εμφυτευμάτων. Τα ερωτήματα που προκύπτουν δεν είναι επιστημονικά αλλά βιοηθικά, καθώς ο άνθρωπος αποκτά χαρακτηριστικά ρομπότ, με αποτέλεσμα να μπορεί να ελέγχεται και να χαθεί έτσι ο αυτόβουλος χαρακτήρας του, η ηθική και ψυχολογική αυτοτέλεια περιορίζεται, η αναγωγή του ανθρώπου σε θεό εγκυμονεί νέους κινδύνους, ενώ η ίδια η τεχνολογία συχνά καταντά ανεξέλεγκτη απειλή. Κι ακόμα περισσότερο η έννοια της μνήμης, τόσο σε ατομικό επίπεδο (αυτοσυνειδησία) όσο και σε συλλογικό (εβραϊκότητα), εμφανίζεται παντού, για να επανεξετάσει το είναι του ανθρώπου μέσα από τις προσωπικές και πολιτισμικές συνιστώσες της ύπαρξής μας. 

Ερεθιστικά κείμενα και τα δύο. Μυθιστόρημα ιδεών χωρίς απτούς χαρακτήρες το πρώτο, θρίλερ με δόσεις αστυνομικού μυθιστορήματος το δεύτερο. Η βασική ιδέα της τεχνολογικής επέκτασης του ανθρώπου παίρνει λογοτεχνική σάρκα και οστά και κοινοποιείται στη βάση των ηθικών προβληματισμών που εγείρει μέσω της αφήγησης, της λογοτεχνίας και της γραφής.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΊσος Ιησούς
Γιώργος Παναγιωτίδης
Γαβριηλίδης 2017
Σελ. 264

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗ

  

 

altΓκόλεμ
Pierre Assouline
Μτφρ. Μαρίζα Ντεκάστρο
Πόλις 2017
Σελ. 256, τιμή εκδότη €15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ PIERRE ASSOULINE

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Το βρετανικό crime fiction και τα κοινωνικά αίτια της δυσφορίας με την Ευρώπη

Το βρετανικό crime fiction και τα κοινωνικά αίτια της δυσφορίας με την Ευρώπη

Τα κοινωνικά αίτια και η ψυχοπαθολογία των βρετανών πολιτών που θέλουν η χώρα τους να φύγει από την Ευρώπη, μέσα από ορισμένα πρόσφατα βρετανικά αστυνομικά μυθιστορήματα που μας βοηθούν να μην μένουμε στην επιφάνεια των πραγμάτων. 

Της ...

Αναγνώστες από κούνια: μεγαλώνοντας ευτυχισμένα παιδιά

Αναγνώστες από κούνια: μεγαλώνοντας ευτυχισμένα παιδιά

Σκέψεις για τη μεγαλόφωνη ανάγνωση από τη βρεφική ηλικία και γιατί καθίσταται απαραίτητη σύμφωνα με εξειδικευμένους επιστήμονες. Στις 8 Σεπτεμβρίου δράσεις μεγαλόφωνης ανάγνωσης για παιδιά σε διαφορετικές γλώσσες στο «Πάρκο για το Παιδί & τον Πολιτισμό» (Λάμψα & Τριφυλίας, Αμπελόκηποι)....

Βιρτζίνια Γουλφ: Αντικατοπτρισμοί γραφής και μετάφρασης

Βιρτζίνια Γουλφ: Αντικατοπτρισμοί γραφής και μετάφρασης

Πέντε διηγήματα της Virginia Woolf, σε μετάφραση Βάνιας Σύρμου-Βεκρή από τις εκδόσεις Μπιλιέτο, σε ένα παιχνίδι αντικατοπτρισμών για την ποιητική της Woolf.

Της Ιωάννας Σπηλιοπούλου

...
Διαφήμιση
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ
Τριάντα τρία χρόνια χωρίς τον Ταρκόφσκι

Τριάντα τρία χρόνια χωρίς τον Ταρκόφσκι

Για τη συλλογική έκδοση του τόμου «Aντρέι Ταρκόφσκι – Ο ποιητής της έβδομης τέχνης» (εκδ. Το Μέλλον). 

Του Θόδωρου Σούμα

Οι εκδόσεις Το Μέλλον και η Παν...

Ανδαλουσιανό φλαμένκο στην Αθήνα

Ανδαλουσιανό φλαμένκο στην Αθήνα

Για το «Hola Flamenco Festival» που πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή 50 καλλιτεχνών από την Ελλάδα και την Ισπανία, στο θέατρο της Δώρας Στράτου στις 10 Σεπτεμβρίου.

Του Νίκου Ξένιου

...
Πέθανε ο Νάνος Βαλαωρίτης

Πέθανε ο Νάνος Βαλαωρίτης

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τον θάνατο του Νάνου Βαλαωρίτη.

«Θα συνεχίσω άραγες να γράφω και μετά θάνατον; Έχω γράψει σε ώρα τροπικής θύελλας τις παραμονές του τέλους κι όταν το πλοίο βυθιζόταν τραγούδησα στο κατάστρωμα κι ότα...
Διαφήμιση

ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ

 

Ποια θεματική θα θέλατε να διαβάζετε συχνότερα;





ΒΡΕΙΤΕ ΜΑΣ ΚΙ ΕΔΩ

 

Network Social  RSS Facebook Twitter Youtube