25 Μαϊου 2020

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ:00:09:00 GMT +2

Διαφήμιση
ΒΡΙΣΚΕΣΤΕ: ΣΤΗΛΕΣ ΕΠΩΝΥΜΩΣ Κριτική vs γνώμη

Κριτική vs γνώμη

E-mail Εκτύπωση

altΣκέψεις και επισημάνσεις για τα κριτικά κείμενα λογοτεχνίας στα μπλογκ και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αφορμή τη συζήτηση «Διαδίκτυο και κριτική λογοτεχνίας» που διοργάνωσε το bookpress.gr, την Παρασκευή 10 Μαΐου, στο πλαίσιο της 16ης ΔΕΒΘ.

Του Άγη Αθανασιάδη

Η κοινότοπη αλήθεια είναι το διαδίκτυο απελευθέρωσε και «δημοκρατικοποίησε», με όλα τα καλά και τα κακά, τη δυνατότητα όλων των αναγνωστών να εκφράζονται. Στην αρχή με τα λογοτεχνικά μπλογκ και αργότερα με τα ηλεκτρονικά (και μόνο) έντυπα που ασχολούντο με το βιβλίο, πολλοί άνθρωποι αντιλήφθηκαν ότι το να διαβάζεις λογοτεχνία δεν είναι κάτι αλλόκοτο και περίεργο.

Η πλειονότητα των μπλόγκερ, χωρίς να διεκδικήσει τον τίτλο του «κριτικού λογοτεχνίας», έγραφε κείμενα, που συνήθως «διάβαζαν» το βιβλίο με διαφορετικό τρόπο από εκείνον της κριτικής των εφημερίδων.

Όσον αφορά τις κριτικές λογοτεχνίας ή τις παρουσιάσεις των βιβλίων, θα ήθελα να τονίσω ότι από τις πολιτιστικές σελίδες των εφημερίδων, όπου φιλοξενούσαν κριτικές βιβλίων, στα λογοτεχνικά περιοδικά και από εκεί στα μπλογκ, τα οποία ασχολούντο με τη λογοτεχνία, οι αλλαγές στα κείμενα δεν ήταν ιδιαίτερα μεγάλες. Η πλειονότητα των μπλόγκερ, χωρίς να διεκδικήσει τον τίτλο του «κριτικού λογοτεχνίας», έγραφε (αλλά και ακόμα γράφει, αφού ορισμένα ποιοτικά μπλογκ συνεχίζουν δυναμικά), κείμενα, που συνήθως «διάβαζαν» το βιβλίο με διαφορετικό τρόπο από εκείνον της κριτικής των εφημερίδων. Εξάλλου είναι πλέον γνωστό ότι και ορισμένοι από τους γνωστούς κριτικούς των εφημερίδων, διαχειρίζονται (ή τουλάχιστον μέχρι κάποια στιγμή στο παρελθόν) κάποιο βιβλιοφιλικό μπλογκ, υπογράφοντας με ψευδώνυμο.

Τα μπλογκ την εποχή της άνθισής τους στη χώρα μας, δηλαδή από το 2006 έως το 2012, εκείνο που κυρίως προσέφεραν ήταν η ελευθερία που παρείχαν σε ανώνυμους ή ψευδώνυμους χρήστες του διαδικτύου, να σχολιάσουν και να συζητήσουν για βιβλία, είτε με τον κάτοχο του μπλογκ είτε με άλλους χρήστες. (Για να λέμε την αλήθεια, συχνά η συζήτηση παρεκτρεπόταν σε τσακωμούς και ύβρεις). Επίσης, εκείνη την εποχή τα μπλογκ συνέβαλλαν καθοριστικά στη γνωριμία μικρότερων εκδοτικών οίκων με ένα μεγαλύτερο κοινό. Αναγνωστικό κοινό που δεν θα το συναντούσαν εύκολα, μιας και τα βιβλία τους σπάνια έφταναν στις στήλες των μεγάλων εφημερίδων.

Οι κριτικές στο διαδίκτυο, και πιο συγκεκριμένα στον χώρο της αποκαλούμενης μπλογκόσφαιρας, θεωρώ πώς είναι ουσιαστικότερες, λιγότερο συμβατικές και περισσότερο απελευθερωμένες γλωσσικά, σε σχέση με τις κριτικές λογοτεχνίας των εφημερίδων, οι οποίες πρέπει να «υπακούουν» είτε στον περιορισμένο χώρο που τους διατίθεται είτε σε προσεκτικότερες διατυπώσεις και διαπιστώσεις για το κρινόμενο βιβλίο. Επιπλέον, οι κριτικές στο διαδίκτυο είναι λιγότερο θεωρητικές, και επικεντρώνονται περισσότερο σε πρακτικά θέματα (πλοκή, ατμόσφαιρα, στοιχεία για τον συγγραφέα), που ίσως να ενδιαφέρουν περισσότερο τον μέσο αναγνώστη από τα –πολλές φορές– εσωστρεφή και αυτοαναφορικά κείμενα πολλών γνωστών κριτικών.

Στο Goodreads μπορεί ο καθένας να βάλει ένα αστεράκι στον «Οδυσσέα» του Τζόις, γιατί «δεν τον καταλαβαίνει» και πέντε αστεράκια στον «Κατήφορο μιας ορφανής» γιατί «τον συγκίνησε».

Τα τελευταία χρόνια, όμως, πιστεύω πως άλλαξε το τοπίο, αφενός με την ανάπτυξη του Goodreads, που είναι η απόλυτα ανοιχτή εφαρμογή για τους ανθρώπους που επιθυμούν να γράψουν για ένα βιβλίο, αφετέρου με την ανάπτυξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και ειδικότερα του Facebook και του Instagram. Στο Goodreads μπορεί ο καθένας να βάλει ένα αστεράκι στον Οδυσσέα του Τζόις, γιατί «δεν τον καταλαβαίνει» και πέντε αστεράκια στον Κατήφορο μιας ορφανής γιατί «τον συγκίνησε», ενώ στο Instagram, η φωτογραφία ενός βιβλίου με ωραίο εξώφυλλο, δίπλα σε ένα ελκυστικό γαλακτομπούρεκο, μπορεί να αποσπάσει δεκάδες σχόλια λιγωμένων «βιβλιόφιλων».

Εκεί που, όχι και πολλά χρόνια πριν, ένα βιβλίο θα αποσπούσε καλές ή κακές κριτικές λίγες εβδομάδες ή μήνες έπειτα από την κυκλοφορία του, τώρα θεωρείται απαραίτητο από τους εκδότες να διανεμηθεί σε «επιδραστικούς» instagrammers του χώρου των βιβλίων, τουλάχιστον μια εβδομάδα πριν από την κυκλοφορία του, κι εκείνοι να το φωτογραφίσουν με τη φράση «τρελαίνομαι» ή «επιτέλους στα χέρια μου», άσχετα με την αξία του ή αν θα το διαβάσουν.

Στο Facebook δημιουργούνται βιβλιοφιλικές ομάδες, μεγαλύτερης ή μικρότερης εμβέλειας, και ξεκινούν συζητήσεις γύρω από βιβλία, όπου διαβάζουμε τις πιο απίθανες απόψεις. Να πούμε όμως ότι υπάρχουν και συγκροτημένες αναρτήσεις, με πραγματικά βιβλιοφιλικό περιεχόμενο και ποιοτικές προτάσεις, η οποίες ξαφνιάζουν ευχάριστα.

Η κριτική στον χώρο του διαδικτύου έχει αντικατασταθεί από ένα επιφώνημα, από μια εικόνα.

Η κριτική, λοιπόν, στον χώρο του διαδικτύου έχει αντικατασταθεί από ένα επιφώνημα, από μια εικόνα. Πλέον επικρατούν οι γνώμες έναντι των κριτικών απόψεων και το «μ’ αρέσει» - «δεν μ’ αρέσει» είναι κάτι πολύ συνηθισμένο, με συνέπεια όλο και περισσότεροι επαγγελματίες του χώρου να δίνουν αυξανόμενη και δυσανάλογη ίσως προσοχή σ' αυτές τις γνώμες. Να σημειώσουμε, κλείνοντας, ότι τα μεγάλα κείμενα δύσκολα διαβάζονται πλέον. Είναι γεγονός ότι ένα κείμενο που υπερβαίνει τις 100 λέξεις δύσκολα βρίσκει αναγνώστες.

Η λογοτεχνική κριτική σήμερα μπορεί να φτάνει σε περισσότερους αναγνώστες, αλλά μια από τις λειτουργίες της, που είναι ο διάλογος του αναγνώστη με τον συγγραφέα μέσω του λογοτεχνικού κειμένου, πόσους αλήθεια αφορά;

* Ο ΑΓΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ είναι σύμβουλος στη «Λευκή Σειρά» του Εξάντα, 
συνιδιοκτήτης του βιβλιοπωλείου/καφέ Booktalks, ενώ διατηρεί ένα από τα παλαιότερα βιβλιοφιλικά μπλογκ, το Librofilo.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Η Maj Sjöwall και οι μελαγχολικοί Σκανδιναβοί επιθεωρητές

Η Maj Sjöwall και οι μελαγχολικοί Σκανδιναβοί επιθεωρητές

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Στις 29 Απριλίου 2020, έφυγε από τη ζωή η Maj Sjöwall, η Σουηδή συγγραφέας που μαζί με τον σύντροφό της, Per Wahlöö, υπήρξαν οι δημιουργοί το σκανδιναβικού αστυνομικού είδους. Και λέγοντας «δημιουργοί...

Δεν μεταφράζουμε λέξεις!

Δεν μεταφράζουμε λέξεις!

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Έλεγα σε προηγούμενο άρθρο μου ότι συμβαίνει κάμποσες φορές αναγνώστες μιας μετάφρασης να έχουν ενστάσεις για την απόδοση της μιας ή της άλλης λέξης. Όσοι διαμαρτύρονται μάλιστα συνήθως έχουν και μια τριβ...

Μαθήματα πολιτικής

Μαθήματα πολιτικής

Σκέψεις και ερωτήματα για τη ζωή στις πόλεις στην εποχή του COVID-19, από τον ιδρυτή της Μονάδας Βιώσιμης Κινητικότητας, καθηγητή Πολεοδομίας και Συγκοινωνιακού σχεδιασμού στο Ε.Μ.Π.

Του Θάνου Βλαστού...

Διαφήμιση
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ
Σπουδές Δημιουργικής Γραφής στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Σπουδές Δημιουργικής Γραφής στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, το Νο1 Δημόσιο ΑΕΙ για την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, εδώ και 20 χρόνια παρέχει αποκλειστικά διαδικτυακές σπουδές. Οι σπουδές μπορούν να γίνουν από το σπίτι, χωρίς περιορισμούς χώρου και χρόνου, χωρίς υποχρέωση φυσικής παρουσίας στην τάξη.

...
«Επιδιώκω την εξέλιξη ακόμα κι αν απαιτεί την οπισθοβασία»

«Επιδιώκω την εξέλιξη ακόμα κι αν απαιτεί την οπισθοβασία»

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ομολογώ ότι το όνομα και τη δουλειά –πρώτη ποιητική συλλογή– του Θανάση Γαλανάκη «Τα καναρίνια» (εκδ. Σμίλη), τα έμαθα πολύ πρόσφατα μέσα από ένα ...

Εκείνη την ημέρα

Εκείνη την ημέρα

Του Αντώνη Μυλωνάκη

«Η πίστη μπορεί να ανάψει φωτιά, που ούτε ο Θεός έχει τη δύναμη να σβήσει»

1

Σήμερα εί...

Διαφήμιση

ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ

 

Ποια θεματική θα θέλατε να διαβάζετε συχνότερα;





ΒΡΕΙΤΕ ΜΑΣ ΚΙ ΕΔΩ

 

Network Social  RSS Facebook Twitter Youtube