collins dickens 700

Τι ενώνει και τι διαφοροποιεί τους δυο σπουδαίους πεζογράφους;

Του Κυριάκου Χαλκόπουλου

Σε μια εκδήλωση με θέμα ένα έργο του Άγγλου λογοτέχνη Wilkie Collins (Γουίλκι Κόλινς) συνέβη να διατυπωθεί το ακόλουθο ερώτημα: Γιατί ενώ ο φίλος του Κόλινς, ο Κάρολος Ντίκενς, είναι παγκοσμίως γνωστός και θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους λογοτέχνες, ο Κόλινς ακόμα και τώρα παραμένει σχετικά άσημος; Θα ήταν άδικο να υποστηριχτεί ότι ο Κόλινς δεν είχε σημαντικές αρετές, τόσο οι πλοκές των έργων του όσο και η αληθοφάνεια των χαρακτήρων του είναι αξιοσημείωτες. Ο Ντίκενς, από την άλλη, είναι αλήθεια πως συχνά παρουσιάζει καρικατούρες ανθρώπων αντί για πιστευτούς χαρακτήρες – μολοντούτο η φήμη του είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη, και είχε υπερβεί τα σύνορα της Αγγλίας ήδη από την εποχή του.

Ο Κόλινς προσπαθεί πάντα να δώσει ζωή στους χαρακτήρες του, και δεν θα ήταν υπερβολικό να υποστηριχθεί πως για εκείνον μεγαλύτερη σημασία είχε οι καθαυτοί χαρακτήρες να μοιάζουν ζωντανοί ή πιστευτοί παρά να κυριαρχεί στο έργο μια φιλοσοφική ή ηθική ιδέα. Όμως ένα λογοτέχνημα δεν αποτελεί συνέχεια του εξωτερικού κόσμου.

Πέρα από ορισμένα ενδεχομένως κρίσιμα αλλά καθαρά ιστορικού χαρακτήρα στοιχεία (στοιχεία που δεν θα έπαιζαν ρόλο στις μέρες μας), όπως το γεγονός ότι το έργο του Κόλινς συνδέθηκε, καλώς ή κακώς, εκείνη την περίοδο με τα φτηνά μυθιστορήματα του συρμού που διαβάζονταν από ανθρώπους των χαμηλότερων τάξεων ενώ οι κριτικοί τα περιφρονούσαν, υπάρχει κάτι άλλο, στο οποίο νομίζω πως εύλογα μπορεί να αποδοθεί η διαφορά στην τύχη του Κόλινς και του Ντίκενς:

Μπορεί να φανεί παράδοξο, και είναι ένα οξύμωρο σχήμα, αλλά στη λογοτεχνία πολύ συχνά ο ρεαλισμός κάθε άλλο παρά ενισχύει την αξία ενός έργου. Ένα σχετικό απόφθεγμα του Φρειδερίκου Νίτσε, ένα ευφυολόγημα που όμως φέρει μέσα του μια σημαντική αλήθεια, είναι πως «η τέχνη είναι πιο αληθινή από τη ζωή». Ο Νίτσε εννοούσε –όπως γίνεται προφανές από τα συμφραζόμενα– ότι η ζωή είναι πιο χαοτική, φευγαλέα και δίχως σαφές νόημα, ενώ η τέχνη αντίθετα έχει ένα συγκεκριμένο επίκεντρο, σαφείς στόχους και μεθοδολογία. Μπορεί να αναφερθεί ένας άλλος σημαντικός αγγλόφωνος λογοτέχνης, ο Ε.Α. Πόε, ο οποίος (σύμφωνα με τη δική του ομολογία) δημιουργούσε έργα όπου τα πάντα οδηγούν σε μια κορύφωση, με την πλοκή να γίνεται εξωπραγματική προκειμένου να ανοίξει δρόμο προς την εν λόγω κορύφωση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός τέτοιου έργου του Πόε είναι το ιδιαίτερα κομψό –και σε καμία περίπτωση ρεαλιστικό– διήγημα «The man that was used up».

Στα λογοτεχνήματα του Ντίκενς οι χαρακτήρες συνήθως είναι κωμικοί ή κωμικοτραγικοί. Τύποι που ανταποκρίνονται θαυμάσια στον ρόλο που έχουν να παίξουν στο κείμενο αλλά δεν θα έστεκε να αναζητηθούν αντίστοιχοι στον αληθινό κόσμο... Ο Κόλινς, από την άλλη, προσπαθεί πάντα να δώσει ζωή στους χαρακτήρες του, και δεν θα ήταν υπερβολικό να υποστηριχθεί πως για εκείνον μεγαλύτερη σημασία είχε οι καθαυτοί χαρακτήρες να μοιάζουν ζωντανοί ή πιστευτοί παρά να κυριαρχεί στο έργο μια φιλοσοφική ή ηθική ιδέα. Όμως ένα λογοτέχνημα δεν αποτελεί συνέχεια του εξωτερικού κόσμου· δεν αναζητεί κανείς εύκολα σε ένα βιβλίο τις εικόνες και τις καταστάσεις που του είναι οικείες έξω από το βιβλίο. Πόσο γνωστός θα ήταν ο πίνακας του Μουνχ, η περίφημη «Κραυγή», εάν παρουσίαζε αντί για κάτι τρομακτικό και εντονότερο από τα συνηθισμένα μια συγκεχυμένη, λιγότερο έντονη κατάσταση που όμως θα διέθετε πολύ περισσότερα κοινά με την τάση για απελπισία που βιώνει κάποια στιγμή ο κάθε άνθρωπος; Αλλά η «Κραυγή» δεν επιδρά με βάση ένα γνωστό υπόστρωμα κοινό σε όλους, μα ακριβώς επειδή παραπέμπει σε κάτι βαθύτερο και απείρως εντονότερο, πιο επικίνδυνο και εξαιρετικά σπάνια παρατηρούμενο στην καθημερινότητα. Είναι κάτι που έφερε στην επιφάνεια η «αξίνα που θρυμμάτισε την παγωμένη θάλασσα του εσωτερικού μας κόσμου», όπως θα σημείωνε ο Κάφκα.

Όμως οι νότες που ηχούν στο κομψό πιάνο αυτού του μουσουργού, του Γουίλκι Κόλινς, δεν έχουν τους τόνους που ξυπνούν τα φαντάσματα στο βάθος του ανθρώπινου μυαλού...

Νομίζω πως σε αυτόν τον λόγο οφείλεται η μικρότερη φήμη του Γουίλκι Κόλινς: το έργο του δεν απομακρύνεται πολύ από την ίδια την καθημερινότητα. Παρόλο που είναι ασύγκριτα ανώτερο από τις φτηνές ιστορίες που διάβαζαν τα άτομα των χαμηλότερων κοινωνικών τάξεων στην Αγγλία (ας σημειωθεί πως ορισμένα έργα του Κόλινς αντιγράφτηκαν από συγγραφείς των φτηνών εκείνων μυθιστορημάτων, προς τέρψιν του συγκεκριμένου τους κοινού, γνωρίζοντας έτσι, πρόσκαιρα, τεράστια επιτυχία μολονότι υστερούσαν έναντι του πρωτότυπου), όσον αφορά το επίκεντρό του παραμένει επιφανειακό, ή μάλλον επιφανειακό σε σύγκριση με τη λογοτεχνία που έχει βαθύτερο αντικείμενο και διαφορετικές βλέψεις.

Η Φεγγαρόπετρα ή τα άλλα μυθιστορήματα του, όπως επίσης και πολλά από τα όμορφα διηγήματά του, οπωσδήποτε δεν είναι έργα που μπορεί να τα γράψει ο καθένας. Ούτε ο Ντίκενς, άλλωστε, θα μπορούσε να τα γράψει – ο Κόλινς πραγματικά εντυπωσιάζει με την ικανότητα να δημιουργεί σύνθετες πλοκές και πιστευτούς χαρακτήρες. Όμως οι νότες που ηχούν στο κομψό πιάνο αυτού του μουσουργού, του Γουίλκι Κόλινς, δεν έχουν τους τόνους που ξυπνούν τα φαντάσματα στο βάθος του ανθρώπινου μυαλού... Σκεφτείτε πως ακόμα και αν ίσχυε η φήμη σύμφωνα με την οποία ο πατέρας του Σωκράτη είχε δουλέψει στο εργαστήριο του Φειδία –κάτι μάλλον απίθανο– και πάλι ένας τεχνίτης δεν θα γινόταν να συγκριθεί με τον ίδιο τον γλύπτη, παρόλο που ως προς ορισμένες δεξιότητες ο τεχνίτης ίσως να ήταν περισσότερο προικισμένος.

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΛΚΟΠΟΥΛΟΣ είναι μεταφραστής και συγγραφέας.

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ WILKIE COLLINS

politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Σκέψεις για τη λογοτεχνική ανάγνωση, την ερμηνεία των έργων, τα ζητήματα της αισθητικής, της αναπαράστασης και του ρεαλισμού στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο υπήρξε η μόνιμη επωδός που μας συνοδ...

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκέψεις και υποθέσεις με αφορμή την επανέκδοση του «Λεμονοδάσους» του Κοσμά Πολίτη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, στη σειρά Παλαιά κείμενα, νέες αναγνώσεις, που συνοδεύεται από το κείμενο της Αγγέλας Καστρινάκη «Αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας: ένα ταξίδι στους μύθους και στα σύμβολα του Λεμονοδάσους».

...
Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ: Ο Σεφέρης, οι αναθεωρητικές μεταφράσεις, ο Ρίλκε, ο Χάρολντ Μπλούμ κι ένα ερώτημα: «Στους κόλπους της ποιητικής συντεχνίας, ο φιλολογισμός αυτός δίχως άλλο εξακολουθεί να γοητεύει. Ωστόσο –εκατό χρόνια από την ιστορική πρώτη έκδοση, το ερώτημα είναι θεμιτό– γοητεύει άλλον κανένα;...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Ο Παύλος Παυλίδης δίνει νέα πνοή σε 16 από τα σημαντικότερα έργα του μεγάλου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου, από τις 3 έως τις 5 Φεβρουαρίου 2023, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιμέλεια: Book Press

...
Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ