alt

Μερικά σχόλια για το βιβλίο του Κωστή Κορνέτη «Τα παιδιά της δικτατορίας» (μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου, εκδ. Πόλις).

Του Δημήτρη Κ. Βεργίδη

Ο Κορνέτης, στο πολύ ενδιαφέρον και εμπεριστατωμένο βιβλίο του Τα παιδιά της δικτατορίας, αναπαράγει χωρίς να το αντιλαμβάνεται τη φαντασιακή κατασκευή μιας κοινωνίας στην οποία όλα ανεξαιρέτως τα σημαντικά γεγονότα συμβαίνουν κατ’ αρχάς στην Αθήνα –την πρωτεύουσα– και δευτερευόντως στη Θεσσαλονίκη – τη συμπρωτεύουσα. Με αυτή τη λογική αναφέρεται στη «δίδυμη κατάληψη»: στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, το Νοέμβρη του 1973. Βεβαίως, διευκρινίζει ότι:

«Οι φοιτητές της Πάτρας κατέλαβαν επίσης το πανεπιστήμιο της πόλης τους αμέσως μετά την κινητοποίηση της Αθήνας, ενώ ακολούθησαν τα Ιωάννινα και η Θεσσαλονίκη, αντιγράφοντας όσα συνέβαιναν στην πρωτεύουσα» (Κορνέτης, 2015 σ. 553).

Ωστόσο, στη συνέχεια σπεύδει να δηλώσει ότι:

«Η κατάληψη της Θεσσαλονίκης ήταν η σημαντικότερη από τις τρεις, κατά κύριο λόγο επειδή οι φοιτητές έστησαν και εκεί ραδιοφωνικό σταθμό» (ό.π.).

Είναι ιστορικά επιβεβαιωμένο και αναφέρεται στη βιβλιογραφία ήδη από τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης ότι οι φοιτητές και φοιτήτριες του Πανεπιστημίου της Πάτρας «εγκατέστησαν ραδιοπομπό που μετέδιδε στα μεσαία κύματα, 1.600 χιλιόκυκλους και ακουγόταν στην πόλη και σε όλη την περιοχή».

Είναι ιστορικά επιβεβαιωμένο και αναφέρεται στη βιβλιογραφία ήδη από τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης –π.χ. στο πασίγνωστο βιβλίο του Μηνά Παπάζογλου Φοιτητικό κίνημα και δικτατορία, το οποίο γνωρίζει ο Κορνέτης– ότι οι φοιτητές και φοιτήτριες του Πανεπιστημίου της Πάτρας «εγκατέστησαν ραδιοπομπό που μετέδιδε στα μεσαία κύματα, 1.600 χιλιόκυκλους και ακουγόταν στην πόλη και σε όλη την περιοχή» (Παπάζογλου, 1975, σ. 150). Επίσης, έχουν δημοσιευθεί μαρτυρίες για τη λειτουργία του ραδιοφωνικού σταθμού (βλ. Πετράτος, 2008, σσ. 101, 149).

Ισχυρές ενστάσεις υπάρχουν και για την απλουστευτική άποψη του Κορνέτη, ότι οι φοιτητές και οι φοιτήτριες στα υπόλοιπα πανεπιστήμια της χώρας (Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων και Πατρών) κινητοποιήθηκαν και έδρασαν απλώς αντιγράφοντας όσα συνέβαιναν στην πρωτεύουσα. Πρόκειται για μια υπόθεση που ο Κορνέτης τη μετατρέπει σε αβασάνιστη παραδοχή, υιοθετώντας μια εντελώς μηχανιστική αντίληψη για την εξέλιξη και την ανάπτυξη συνολικά του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος (ΑΦΚ). Το ΑΦΚ της Πάτρας (ΑΦΚΠ) αναμφίβολα είχε συνεργασία και ισχυρές επιρροές από το ΑΦΚ της Αθήνας. Ωστόσο, οι ιδιαίτερες συνθήκες και οι επιλογές της συλλογικότητας που δημιουργήθηκε στην Πάτρα, προσέδωσε στο ΑΦΚΠ μια ιδιαίτερη δυναμική και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (βλ. Κοσμόπουλος, 2003).

Μπορούμε να υποστηρίξουμε εξάλλου ότι οι επιρροές ήταν αμφίδρομες λόγω των άτυπων φοιτητικών δικτύων που λειτουργούσαν την περίοδο εκείνη. Οι αλληλεπιδράσεις που αναπτύχθηκαν ανάμεσα στις φοιτητικές συλλογικότητες που συγκροτήθηκαν και έδρασαν στα πανεπιστήμια της χώρας κατά τη διάρκεια της δικτατορίας (1967-1974) αποτελούν ίσως το αντικείμενο μιας άλλης έρευνας. Το βέβαιο είναι ότι η θεωρία της απλής αντιγραφής είναι έωλη για πολλούς λόγους. Ένας από τους κυριότερους είναι ότι δείχνει τουλάχιστον έλλειψη κοινωνιολογικής φαντασίας. Όπως υπογραμμίζει ο Wright Mills στο βιβλίο του Η κοινωνιολογική φαντασία (1985, σ. 234): «Αυτό που μελετάμε πρέπει να το παρατηρήσουμε μέσα σε ποικιλία συνθηκών. αλλιώς αυτοπεριοριζόμαστε σε μία ρηχή περιγραφή».

Η θέση του Κορνέτη περί απλής αντιγραφής, κατά τη γνώμη μας, υποκρύπτει δύο παραδοχές:

α. Οι φοιτητικές συλλογικότητες του ΑΦΚ σε Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα δεν μπορούσαν παρά να αντιγράφουν όσα συνέβαιναν στην Αθήνα, διότι δεν είχαν δική τους ισχυρή δυναμική και τη δυνατότητα/ικανότητα να κάνουν δικές τους επιλογές και να παίρνουν ανάλογες αποφάσεις. Ετεροκαθορίζονταν εκ των πραγμάτων από το ΑΦΚ της Αθήνας. 

β. Οι συλλογικότητες του ΑΦΚ σε Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα, θα έπρεπε να αντιγράφουν τα όσα συνέβαιναν στην Αθήνα, γιατί εκεί ήταν το –άτυπο έστω– καθοδηγητικό κέντρο του ΑΦΚ. Ετεροκαθορίζονταν, αν όχι μέσω μιας ιεραρχικής δομής ή καθοδήγησης, τουλάχιστον λειτουργικά από το ΑΦΚ της Αθήνας. 

Οι παραδοχές αυτές ανάγονται σε κυρίαρχες ιδέες, άκριτα θεωρούμενες αυταπόδεικτες και δεδομένες. Γενικά, το ΑΦΚ χαρακτηριζόταν από οργανωτική και πολιτική αυτονομία (Οικονόμου, 2013, σ. 12). Προσθέτουμε, ότι όπως έδειξε ειδική έρευνα, βασικό χαρακτηριστικό του ΑΦΚΠ ήταν ο αυτοκαθορισμός, η αυτονομία του και οι αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες (Κατσιγιάννη, 2018, σ. 382-384).

Οι μεθοδολογικοί περιορισμοί μιας μελέτης θα πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαροι και να στηρίζονται στην οριοθέτηση του πεδίου με σαφή κριτήρια και στο προκαθορισμένο εύρος της έρευνας, ανάλογα με τις επιλογές και τις δυνατότητες του ερευνητή.

Επίσης, η θέση του Κορνέτη περί εμπροσθοφυλακής (sic) του ΑΦΚ (2015, σ. 33) είναι τουλάχιστον προβληματική. Πέρα από την άτοπη χρήση μάλλον στρατιωτικής ορολογίας («εμπροσθοφυλακή», αλλά τότε γιατί όχι και «κυρίως σώμα στρατού» (;), και «οπισθοφυλακή» (;), έννοιες που παραπέμπουν σε διαφορετική θέαση της ιστορίας από αυτή που ο ίδιος φαίνεται να υιοθετεί), οι μεθοδολογικοί περιορισμοί μιας μελέτης θα πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαροι και να στηρίζονται στην οριοθέτηση του πεδίου με σαφή κριτήρια και στο προκαθορισμένο εύρος της έρευνας, ανάλογα με τις επιλογές και τις δυνατότητες του ερευνητή.

Αφού ο Κορνέτης, όπως δηλώνει ο ίδιος (ό.π., σ. 33) άφησε στο περιθώριο της μελέτης του τα πανεπιστήμια Πάτρας και Ιωαννίνων, πώς γνωρίζει ότι ήταν στην «οπισθοφυλακή» του ΑΦΚ; Οι συγκρίσεις προϋποθέτουν συγκριτικά στοιχεία και γνώση για όλους τους συγκρινόμενους. Επιπλέον, από το πλούσιο υλικό που έχει συλλέξει ο Κορνέτης και από τις προσωπικές μαρτυρίες των πληροφορητών δε φαίνεται να προκύπτουν τέτοιου είδους συγκρίσεις και ιεραρχήσεις. Μάλλον ο Κορνέτης ψάχνει να βρει την πρωτοπορία της πρωτοπορίας (!) αδικώντας την πολύ σημαντική μελέτη του.

Η κεντρική φωτογραφία είναι από την Κατάληψη του Πανεπιστημιου της Πατρας, 1973.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ Κ. ΒΕΡΓΙΔΗΣ είναι ομότιμος καθηγητής πανεπιστημίου Πατρών.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο δικός μας Νοέμβρης» (εκδ. Το Δόντι).


Βιβλιογραφικές αναφορές
Κατσιγιάννη, Μ. (2018). Η εκπαιδευτική πολιτική της δικτατορίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (1967-1974): θεσμικές ρυθμίσεις και στρατηγικές νομιμοποίησης στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Οι αντιστάσεις των φοιτητών και η συλλογική μνήμη. Διδακτορική διατριβή: ΠΤΔΕ, Πανεπιστήμιο Πατρών.
Κορνέτης, Κ. (2015). Τα παιδιά της δικτατορίας. Αθήνα: Πόλις
Κοσμόπουλος, Δ. (2003). Δικτατορία και αντίσταση στην Πάτρα (1967-1974). Πάτρα: Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας.
Mills, W. (1985). Η κοινωνιολογική φαντασία. Αθήνα: Παπαζήσης.
Οικονόμου, Γ. Ν. (2013). Πολυτεχνείο 1973. Η απαρχή του αυτόνομου κινήματος. Θεσσαλονίκη: Νησίδες
Παπάζογλου, Μ. (1975). Φοιτητικό κίνημα και δικτατορία. Αθήνα: Επικαιρότητα.
Πετράτος, Π. (Επιμ) (2008). Κεφαλλονίτες και Ιθακήσιοι στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973. Αργοστόλι.
Διαδικτυακός τόπος του ΑΦΚΠ: http://arcadia.ceid.upatras.gr/afkpatras/this/site.Rtml 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Για το μυθιστόρημα του Μετίν Αρντιτί [Metin Arditi] «Φονικό καρναβάλι» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Ρίτα Κολαΐτη

Το Φονικό καρναβάλι είναι το πέμπτο βιβλίο του Μετίν Αρντιτί που μεταφράζω στα ελληνικά. Είναι μεγάλη ευτυχία για έ...

«Αρχίλοχος» – Ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής

«Αρχίλοχος» – Ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής

Για τον ποιητή με τα απειράριθμα προσωπεία. Με αφορμή το βιβλίο «Αρχίλοχος, ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής» (εκδ. Νίκας).

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Με το όνομά του να φτάνει, σαν ηχώ, από τα βάθη των αιώνων, ο Αρχίλοχος...

Είναι η Φόνισσα ένα φεμινιστικό έργο; – από το παπαδιαμαντικό κείμενο, στην ταινία της Εύας Νάθενα: μια συγκριτική ανάγνωση

Είναι η Φόνισσα ένα φεμινιστικό έργο; – από το παπαδιαμαντικό κείμενο, στην ταινία της Εύας Νάθενα: μια συγκριτική ανάγνωση

«Το λογοτεχνικό αρχέτυπο που δημιούργησε ο Παπαδιαμάντης, η ιστορία, δηλαδή, μιας ηλικιωμένης γυναίκας που σκοτώνει μόνο θηλυκά βρέφη και παιδιά για να τα απαλλάξει από τα μελλοντικά τους βάσανα, εάν είχε γραφτεί σήμερα θα γινόταν σημαία του φεμινιστικού κινήματος».

Γράφει η ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Για τα βιβλία «Η θεραπεία της ψυχής – Πατέρες και ψυχολόγοι σε διάλογο», του Αλέξιου Ιερομόναχου Καρακαλλινού, και «Τα θεμέλια της βιοηθικής – Μια χριστιανική θεώρηση» (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου), του Τρίσταμ Χ. Ένγκελχαρτ (Tristam H. Engelhardt Jr), που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αρμός.

Γ...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ