alt

Σκέψεις και επισημάνσεις για τα κριτικά κείμενα λογοτεχνίας στα μπλογκ και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αφορμή τη συζήτηση «Διαδίκτυο και κριτική λογοτεχνίας» που διοργάνωσε το bookpress.gr, την Παρασκευή 10 Μαΐου, στο πλαίσιο της 16ης ΔΕΒΘ.

Του Άγη Αθανασιάδη

Η κοινότοπη αλήθεια είναι το διαδίκτυο απελευθέρωσε και «δημοκρατικοποίησε», με όλα τα καλά και τα κακά, τη δυνατότητα όλων των αναγνωστών να εκφράζονται. Στην αρχή με τα λογοτεχνικά μπλογκ και αργότερα με τα ηλεκτρονικά (και μόνο) έντυπα που ασχολούντο με το βιβλίο, πολλοί άνθρωποι αντιλήφθηκαν ότι το να διαβάζεις λογοτεχνία δεν είναι κάτι αλλόκοτο και περίεργο.

Η πλειονότητα των μπλόγκερ, χωρίς να διεκδικήσει τον τίτλο του «κριτικού λογοτεχνίας», έγραφε κείμενα, που συνήθως «διάβαζαν» το βιβλίο με διαφορετικό τρόπο από εκείνον της κριτικής των εφημερίδων.

Όσον αφορά τις κριτικές λογοτεχνίας ή τις παρουσιάσεις των βιβλίων, θα ήθελα να τονίσω ότι από τις πολιτιστικές σελίδες των εφημερίδων, όπου φιλοξενούσαν κριτικές βιβλίων, στα λογοτεχνικά περιοδικά και από εκεί στα μπλογκ, τα οποία ασχολούντο με τη λογοτεχνία, οι αλλαγές στα κείμενα δεν ήταν ιδιαίτερα μεγάλες. Η πλειονότητα των μπλόγκερ, χωρίς να διεκδικήσει τον τίτλο του «κριτικού λογοτεχνίας», έγραφε (αλλά και ακόμα γράφει, αφού ορισμένα ποιοτικά μπλογκ συνεχίζουν δυναμικά), κείμενα, που συνήθως «διάβαζαν» το βιβλίο με διαφορετικό τρόπο από εκείνον της κριτικής των εφημερίδων. Εξάλλου είναι πλέον γνωστό ότι και ορισμένοι από τους γνωστούς κριτικούς των εφημερίδων, διαχειρίζονται (ή τουλάχιστον μέχρι κάποια στιγμή στο παρελθόν) κάποιο βιβλιοφιλικό μπλογκ, υπογράφοντας με ψευδώνυμο.

Τα μπλογκ την εποχή της άνθισής τους στη χώρα μας, δηλαδή από το 2006 έως το 2012, εκείνο που κυρίως προσέφεραν ήταν η ελευθερία που παρείχαν σε ανώνυμους ή ψευδώνυμους χρήστες του διαδικτύου, να σχολιάσουν και να συζητήσουν για βιβλία, είτε με τον κάτοχο του μπλογκ είτε με άλλους χρήστες. (Για να λέμε την αλήθεια, συχνά η συζήτηση παρεκτρεπόταν σε τσακωμούς και ύβρεις). Επίσης, εκείνη την εποχή τα μπλογκ συνέβαλλαν καθοριστικά στη γνωριμία μικρότερων εκδοτικών οίκων με ένα μεγαλύτερο κοινό. Αναγνωστικό κοινό που δεν θα το συναντούσαν εύκολα, μιας και τα βιβλία τους σπάνια έφταναν στις στήλες των μεγάλων εφημερίδων.

Οι κριτικές στο διαδίκτυο, και πιο συγκεκριμένα στον χώρο της αποκαλούμενης μπλογκόσφαιρας, θεωρώ πώς είναι ουσιαστικότερες, λιγότερο συμβατικές και περισσότερο απελευθερωμένες γλωσσικά, σε σχέση με τις κριτικές λογοτεχνίας των εφημερίδων, οι οποίες πρέπει να «υπακούουν» είτε στον περιορισμένο χώρο που τους διατίθεται είτε σε προσεκτικότερες διατυπώσεις και διαπιστώσεις για το κρινόμενο βιβλίο. Επιπλέον, οι κριτικές στο διαδίκτυο είναι λιγότερο θεωρητικές, και επικεντρώνονται περισσότερο σε πρακτικά θέματα (πλοκή, ατμόσφαιρα, στοιχεία για τον συγγραφέα), που ίσως να ενδιαφέρουν περισσότερο τον μέσο αναγνώστη από τα –πολλές φορές– εσωστρεφή και αυτοαναφορικά κείμενα πολλών γνωστών κριτικών.

Στο Goodreads μπορεί ο καθένας να βάλει ένα αστεράκι στον «Οδυσσέα» του Τζόις, γιατί «δεν τον καταλαβαίνει» και πέντε αστεράκια στον «Κατήφορο μιας ορφανής» γιατί «τον συγκίνησε».

Τα τελευταία χρόνια, όμως, πιστεύω πως άλλαξε το τοπίο, αφενός με την ανάπτυξη του Goodreads, που είναι η απόλυτα ανοιχτή εφαρμογή για τους ανθρώπους που επιθυμούν να γράψουν για ένα βιβλίο, αφετέρου με την ανάπτυξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και ειδικότερα του Facebook και του Instagram. Στο Goodreads μπορεί ο καθένας να βάλει ένα αστεράκι στον Οδυσσέα του Τζόις, γιατί «δεν τον καταλαβαίνει» και πέντε αστεράκια στον Κατήφορο μιας ορφανής γιατί «τον συγκίνησε», ενώ στο Instagram, η φωτογραφία ενός βιβλίου με ωραίο εξώφυλλο, δίπλα σε ένα ελκυστικό γαλακτομπούρεκο, μπορεί να αποσπάσει δεκάδες σχόλια λιγωμένων «βιβλιόφιλων».

Εκεί που, όχι και πολλά χρόνια πριν, ένα βιβλίο θα αποσπούσε καλές ή κακές κριτικές λίγες εβδομάδες ή μήνες έπειτα από την κυκλοφορία του, τώρα θεωρείται απαραίτητο από τους εκδότες να διανεμηθεί σε «επιδραστικούς» instagrammers του χώρου των βιβλίων, τουλάχιστον μια εβδομάδα πριν από την κυκλοφορία του, κι εκείνοι να το φωτογραφίσουν με τη φράση «τρελαίνομαι» ή «επιτέλους στα χέρια μου», άσχετα με την αξία του ή αν θα το διαβάσουν.

Στο Facebook δημιουργούνται βιβλιοφιλικές ομάδες, μεγαλύτερης ή μικρότερης εμβέλειας, και ξεκινούν συζητήσεις γύρω από βιβλία, όπου διαβάζουμε τις πιο απίθανες απόψεις. Να πούμε όμως ότι υπάρχουν και συγκροτημένες αναρτήσεις, με πραγματικά βιβλιοφιλικό περιεχόμενο και ποιοτικές προτάσεις, η οποίες ξαφνιάζουν ευχάριστα.

Η κριτική στον χώρο του διαδικτύου έχει αντικατασταθεί από ένα επιφώνημα, από μια εικόνα.

Η κριτική, λοιπόν, στον χώρο του διαδικτύου έχει αντικατασταθεί από ένα επιφώνημα, από μια εικόνα. Πλέον επικρατούν οι γνώμες έναντι των κριτικών απόψεων και το «μ’ αρέσει» - «δεν μ’ αρέσει» είναι κάτι πολύ συνηθισμένο, με συνέπεια όλο και περισσότεροι επαγγελματίες του χώρου να δίνουν αυξανόμενη και δυσανάλογη ίσως προσοχή σ' αυτές τις γνώμες. Να σημειώσουμε, κλείνοντας, ότι τα μεγάλα κείμενα δύσκολα διαβάζονται πλέον. Είναι γεγονός ότι ένα κείμενο που υπερβαίνει τις 100 λέξεις δύσκολα βρίσκει αναγνώστες.

Η λογοτεχνική κριτική σήμερα μπορεί να φτάνει σε περισσότερους αναγνώστες, αλλά μια από τις λειτουργίες της, που είναι ο διάλογος του αναγνώστη με τον συγγραφέα μέσω του λογοτεχνικού κειμένου, πόσους αλήθεια αφορά;

* Ο ΑΓΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ είναι σύμβουλος στη «Λευκή Σειρά» του Εξάντα, 
συνιδιοκτήτης του βιβλιοπωλείου/καφέ Booktalks, ενώ διατηρεί ένα από τα παλαιότερα βιβλιοφιλικά μπλογκ, το Librofilo.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Σερ Τόμας Μορ»: Το άγνωστο έργο του Σαίξπηρ μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά

«Σερ Τόμας Μορ»: Το άγνωστο έργο του Σαίξπηρ μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά

Ο ουμανιστής συγγραφέας και φιλόσοφος της Αναγέννησης, Τόμας Μορ, λόγω του αντιφατικού χαρακτήρα του απασχόλησε πολλούς θεατρικούς συγγραφείς, μεταξύ άλλων και τον Σαίξπηρ. Το συγκεκριμένο έργο μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νίκας. Kεντρική εικόνα: © thomasmorestud...

Λογοτεχνία και πραγματικότητα: τι καινούργιο συμβαίνει τα τελευταία χρόνια

Λογοτεχνία και πραγματικότητα: τι καινούργιο συμβαίνει τα τελευταία χρόνια

«Η λογοτεχνία πάντα συνομιλούσε με την πραγματικότητα (δηλαδή την έξω από αυτή ζωή), με όσες σημασίες κι αν δώσει κανείς στην πραγματικότητα και με όσους τρόπους επιχειρήσει να ορίσει αυτή τη συνδιαλλαγή».

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η λογοτεχνία ...

Χρήστος Νάτσης: Ο Γουίλιαμ Μπάροουζ και οι αρνητικές αξίες της ζωής

Χρήστος Νάτσης: Ο Γουίλιαμ Μπάροουζ και οι αρνητικές αξίες της ζωής

Μια συνολική αποτίμηση του έργου του Γουίλιαμ Μπάροουζ [William S. Burroughs]. Το ύφος, οι θεματικές και η γλώσσα που ανέπτυξε ο σημαντικός Αμερικανός συγγραφέας στα εμβληματικότερα βιβλία του. Κεντρική εικόνα: © Wikipedia. 

Γράφει ο Χρήστος Νάτσης

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου στην Αθήνα: «Δικά μας παιδιά», της Σοφίας Νικολαΐδου

Παρουσίαση βιβλίου στην Αθήνα: «Δικά μας παιδιά», της Σοφίας Νικολαΐδου

Την Πέμπτη 23 Μαΐου, στις 8:30 μμ η Αλυσίδα Πολιτισμού IANOS και οι εκδόσεις Μεταίχμιο, διοργανώνουν παρουσίαση του νέου μυθιστορήματος της Σοφίας Νικολαΐδου με τίτλο «Δικά μας παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:

  • Κώστας Β. Κατσουλάρη...
Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

O Βρετανο-Γκανέζος συγγραφέας Caleb Azumah Nelson κέρδισε για δεύτερη συνεχόμενη φορά το Dylan Thomas Prize που είναι αφιερωμένο από το Πανεπιοστήμιο του Swansea στον Ντύλαν Τόμας. Credit: Caleb Azumah Nelson/Instagram

Επιμέλεια: Book Press

...
ΔΕΒΘ 2024: Η αυλαία πέφτει, νέα εποχή ξεκινά; – Ένας πρώτος απολογισμός

ΔΕΒΘ 2024: Η αυλαία πέφτει, νέα εποχή ξεκινά; – Ένας πρώτος απολογισμός

Τέσσερις μέρες γεμάτες βιβλία, εκδότες, συγγραφείς και αναγνώστες. Η 20ή Διεθνής Eκθεση Bιβλίου Θεσσαλονίκης ρίχνει σήμερα αυλαία και αυτός είναι ένας πρώτος απολογισμός. Σε κάθε περίπτωση, η φετινή Έκθεση είναι η τελευταία που διοργανώνεται από το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, εν αναμονή του νέου φορέα για το βι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

Απόσπασμα από το λογοτεχνικό έργο του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη «Επικράτειες» που κυκλοφορεί στις 23 Μαΐου από τις εκδόσεις Περικείμενο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Κάθε μεμονωμένη επικράτεια]

Εγώ σωπ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως τον Βενιζέλο κι από τη μάχη του Στάλιγκραντ έως τη σημερινή μορφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιλέγουμε δώδεκα ιστορικά βιβλία που ανοίγουν διάλογο ανάμεσα στο χθες και το σήμερα. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία από το εξώφυλλο του βιβλίου του Μενέλαου Χαραλαμπίδη «Οι δωσίλογοι» (εκδ. Αλεξάνδρεια).&...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ