alt

Για το βιβλίο του Χάινριχ Μπελ «Οι απόψεις ενός κλόουν» (μτφρ. Τζένη Μαστοράκη, εκδόσεις Γράμματα).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Τον τελευταίο καιρό σκέφτομαι ότι η συμπεριφορά των Γερμανών πολιτών έναντι της Ελλάδας και της ευρωπαϊκής ιδέας οφείλεται στο ότι η γενιά του πολέμου έχει φύγει από τη ζωή μαζί τις τύψεις της. Οι τύψεις τιθάσευαν τον εθνικό χαρακτήρα που υπέθαλψε ολοκληρωτικά καθεστώτα, γενοκτονίες και πολέμους· συγκρατούσαν το πάθος των Γερμανών για ανωτερότητα.

altΗ Trümmerliteratur –η λογοτεχνία των ερειπίων και, κατ’ επέκταση, του Ολοκαυτώματος- παρότι εξέφραζε βαθύ πόνο, έκαναν τον γερμανικό κόσμο καλύτερο: έδειχναν μιαν αυτεπίγνωση που λείπει τόσο από τον έξαλλο όχλο, όσο κι από τον μικροαστό φορολογούμενο τον επιρρεπή σε οχλοποίηση. Και συχνά κατέληγαν στη συνολική απόρριψη του τευτονικού ήθους – κεντρικό γνώρισμα του λογοτεχνικού έργου του Τόμας Μπέρχαρτ και του κινηματογραφικού του Μίκαελ Χάνεκε. (Αμφότεροι «μισούν» την Αυστρία, καταγγέλλουν τα γερμανόφωνα πλήθη...)

Διαβάζω λοιπόν τις «Απόψεις ενός κλόουν» του Χάινριχ Μπελ και ξεφυλλίζω συγχρόνως το «Ομαδικό πορτρέτο με μια κυρία» - δυο μυθιστορήματα που είχα διαβάσει στα ελληνικά προτού κουτσομάθω τα γερμανικά που κουτσοέμαθα. Στο πρωτότυπο, παρά τις άριστες ελληνικές μεταφράσεις, μού φαίνονται αλλιώτικα· παλλόμενα: η γερμανική γλώσσα έχει βαθιά μυστικιστικό χαρακτήρα· ταιριάζει στον Χανς που ανιχνεύει μυρωδιές από το τηλέφωνο, που υποφέρει από την αντιστροφή των αξιών και της πραγματικότητας· και στη Λένι η οποία επαναλαμβάνει στον εαυτό της: θα επιζήσω. Μικροί άνθρωποι, συνηθισμένοι - πράγματα τρομερά, καταστάσεις απερίγραπτες... Ο ναζισμός, ύστερα το κενό, τα έσχατα ερωτηματικά: γιατί το θρησκευτικό αίσθημα, ο χριστιανισμός, δεν εμπόδισε το έγκλημα; Είναι άραγε όλες οι φυλές ικανές για φρικαλεότητες ή οι Γερμανοί εμφανίζουν υπεροχή στην ποταπότητα; Και: Πόσο χαμηλά μπορεί να φτάσει το ανθρώπινο είδος; Υπάρχει «χαμηλότερα» από το «χαμηλά»;

Κι ο συγγραφέας αναρωτιέται μαζί με τον αναγνώστη: «Πώς μετά από τόση φρίκη μπορείς, έχεις το κουράγιο και τη δύναμη και την ικανότητα για λήθη ώστε προσφέρεις κουλουράκια;

Ο «Κλόουν» είναι ένα μυθιστόρημα που δεν θα μπορούσε να έχει γραφεί παρά μόνο στη Γερμανία: οι «απόψεις» του Χανς είναι μονολιθικές – κι όπως οτιδήποτε μονολιθικό οδηγεί στην καταστροφή. Αντίθετα από τη Λένι στο «Ομαδικό πορτρέτο με μια κυρία», ο Χανς δεν επιζεί: για να επιζήσεις πρέπει να μπορείς να αλλάζεις και να προσαρμόζεσαι· να αποδέχεσαι τις ήττες. Η Μαρί τον εγκαταλείπει αφήνοντάς του ένα σημείωμα: “Ich muss den Weg gehen, den ich gehen muss” – πρέπει να πάρω τον δρόμο που πρέπει να πάρω. Ύστερα το κενό, τα έσχατα ερωτηματικά...

Το μυθιστόρημα καθρεφτίζει τη γερμανική κοινωνία μετά τον πόλεμο, μια φάση της ιστορίας –ανοικοδόμηση, ανασυγκρότηση, διχασμός- που ο ηθικολόγος Μπελ χαρακτηρίζει «εποχή εκπόρνευσης»: ο ήρωάς του δεν ανήκει πουθενά· καθώς βυθίζεται στη θλίψη δεν μπορεί να κοιτάξει τον εαυτό του στον καθρέφτη... Απορρίπτει με τόση βιαιότητα τη χριστιανική ηθική ώστε κατασκευάζει μια δική του θρησκεία· κηρύσσει πόλεμο στον κόσμο.

ladyΗ Λένι δεν είναι λιγότερο τραγικό πρόσωπο παρότι δεν τρελαίνεται όπως ο Χανς. Η επιβίωσή της έχει κάτι ηρωικό και ντροπιαστικό μαζί - ο Χάινριχ Μπελ μοιάζει να λέει: «Καλύτερα να είχαμε πεθάνει· καλύτερα να είχαμε πεθάνει μέσα στα ερείπια...» Όμως η Λένι δεν πεθαίνει: ο πόλεμος τελειώνει· στο παλιό της σαλονάκι η ζωή παίρνει τον δρόμο που πρέπει να πάρει. Η Λένι βρίσκεται ανάμεσα σε φίλους και γνωστούς που τώρα μοιάζουν με φαντάσματα: τους προσφέρει κουλουράκια... Κι ο συγγραφέας αναρωτιέται μαζί με τον αναγνώστη: «Πώς μετά από τόση φρίκη μπορείς, έχεις το κουράγιο και τη δύναμη και την ικανότητα για λήθη ώστε προσφέρεις κουλουράκια;

* Η ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ είναι συγγραφέας, ιστορικός και μεταφράστρια. 


altΟι απόψεις ενός κλόουν
Χάινριχ Μπελ
Μετάφραση: Τζένη Μαστοράκη
εκδόσεις Γράμματα
Σελ. 256

alt 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ HEINRICH BOLL

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff Θεωρίες συνωμοσίας (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pie...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικοκτονίες & δεοντολογία: Πρωτοβουλία της Ένωσης Συντακτών

Γυναικοκτονίες & δεοντολογία: Πρωτοβουλία της Ένωσης Συντακτών

Η Ένωση Συντακτών Ημερήσιων Εφημεδίδων Αθηνών - ΕΣΗΕΑ αναλαμβάνει σειρά πρωτοβουλιών με σκοπό την κατανόηση και εμπέδωση των αρχών της δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Μια πρωτοβουλία που έρχεται σε μια στιγμή κρίσιμη καθώς πληθαίνουν τα περιστατικά γυναικοκτονιών στην Ελλάδα όπως και οι περιπτώσεις κακοποίησης και εκμ...

Διαβάζοντας με τον Νίκο Χατζηελευθερίου

Διαβάζοντας με τον Νίκο Χατζηελευθερίου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Ο κιθαριστής του μουσικού συνόλου Guitarte  και καθηγητής μουσικής Νίκος Χατζηελευθερίου απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις. ...

Κρατικά Βραβεία Παιδικού Βιβλίου 2020: Βραβευθέντες και σκεπτικό

Κρατικά Βραβεία Παιδικού Βιβλίου 2020: Βραβευθέντες και σκεπτικό

Η Επιτροπή Απονομής Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου 2020 (εκδόσεις 2019) ανακοίνωσε τα βιβλία που διακρίθηκαν και το σκεπτικό βράβευσής τους ανά κατηγορία. Παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο, εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο, νεανικό-εφηβικό βιβλίο, βιβλίο γνώσεων. Δείτε τους βραβευθέντες και διαβάστε το σκεπτικό της Επιτρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

Όταν σκεφτόμαστε «βιβλία για το καλοκαίρι», δεν περιοριζόμαστε βέβαια στα λεγόμενα «βιβλία της παραλίας». Το καλοκαίρι είναι η εποχή που συνήθως διαθέτουμε περισσότερο χρόνο για ανάγνωση, ίσως και περισσότερη περιέργεια για κάτι αλλιώτικο. Έτσι, στον κατάλογο με τις προτάσεις μας, αν και δεσπόζουν τα μεταφρασμένα μυ...

Αστυνομική λογοτεχνία: 18 καλά μυθιστορήματα για καλοκαιρινές ανατριχίλες

Αστυνομική λογοτεχνία: 18 καλά μυθιστορήματα για καλοκαιρινές ανατριχίλες

Επιλογές 18 ελληνικών και μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Και για τους «σκληροπυρηνικούς» του είδους προτείνεται ενθέρμως μια μελέτη για το «Latin Noir».

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Καλοκαίρι 2021: 20 +1 βιβλία για τη βαλίτσα μεγάλων παιδιών & εφήβων

Καλοκαίρι 2021: 20 +1 βιβλία για τη βαλίτσα μεγάλων παιδιών & εφήβων

Καθώς οι βαλίτσες των καλοκαιρινών διακοπών ετοιμάζονται, ορισμένες προτάσεις για απολαυστική ανάγνωση ανάμεσα στις βουτιές και τα παγωτά. Επιλογές βιβλίων που κυκλοφορούν σε αγαπημένες σειρές ή νέες που θα αγαπηθούν και χορταστικά μυθιστορήματα για μεγάλα παιδιά και μικρούς εφήβους. Δέκα μεταφρασμένα βιβλία, δέκα β...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Ιουλίου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

Όταν σκεφτόμαστε «βιβλία για το καλοκαίρι», δεν περιοριζόμαστε βέβαια στα λεγόμενα «βιβλία της παραλίας». Το καλοκαίρι είναι η εποχή που συνήθως διαθέτουμε περισσότερο

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ